هیچ/hîč: ن:[ ژ][ ئاڤێسـ: aqvra : ئەرێثە : thing بە واتای شت یان تشت بێت،  TicNAn.TIcen: : نانچیت.  : نێچیت: nothing: ئەم دوو واتایە لە لایەن ماموەستا کانگاوە لێکدراوەتەوە][ پهـ : hèç] هویچ.

1 – جەس، شت، تشت، چشت، کەرەستە.

:: لە سیتەکەرانی رژێم دەیانگرتین و دەیان گووت: هیچتان پێ یە ؟ { تێبـ : لێرەدا مەبەست لە کاڵای قاچاغە}.

:: A : ئاسۆس هیچی پێیە بۆ ئەم ڕۆ ؟ .  B : نا نە نەخێر هیچی پێ نیە.{ تێبـ : لێرەدا ڕەنگە مەبەست لە دراو بێت}.

:: A : - چى لە مالەکەدا هەیە ؟ . B :  هيچ لە ماڵەکەدا نیە، بۆش و بەتاڵ.  

:: A : خۆشەویستی لە دڵی تۆ دا هەیە بۆ ئەو کوڕە ؟ B : نا هیچ لە دڵی مندا نییە. { تێبـ : واتایەکی مەعنەوی دەبەخشێت} 

.

2 – شوێن، پلە و پایە.

:: A : گەیشتییتە جێ ؟ . B : گەیشتمە هیچ .

3 – بێ نرخ، پووچ _ پیچ.

:: تۆ پیاوێکی هییچیت : واتە پیاو نیت.{ خاڵ، ب ٣ . ل ٤٤٨}.

4 – هەروا، بۆشاییەک، بە بێ مەبەست، کە هاوواتای : چوو : čû( کباک)، تو : tu( کباک)، nema, qe _ qet, tew, هەچی، تخ( ڕەوا).

:: ژ بۆ هیچ : ji bo hîč .

::[ کباک] čû nîne : tu tišt nîne : hîč tištek nîne

::[ کباک] hîč derekê : tu derekê : هیچ شوێنێک( کناو).

:: پێشمەرگە پێویستی بە هیچ هێزێك نییە، بۆ پاراستنی شاری كەركووك.

:: هیچ بارەنە نەبی یە، هیچ بارەنە نەبییی : هیچ لەباردا نەبوو، بێ قابیلیەت.

:: هیچ بارەنە نەبی یەی : هیچ لە باردا نەبوو، بێ قابیلیەتی، بێ توانایی.

:: هیچمان لە هیچ : پاکمان لە پاک.

:: هیچی من و هیچی تۆ : هیچکاممان هیچی بەسەر ئەویترمانەوە نی یە..{ بێدار، ل، ١١١١}.

5 - [ بیر] سفر، پن، بنت _ پونت.

6 - بۆ جەختکردنەوە بەکاردە‌یندرێت.

::  خەمم نییە. هیچ خەمێکم نییە، تەنانەت یەک دانەش.

:: بیرێکم بۆ هاتووە، هەر هویچ بە خەیاڵی تۆ دا نایەت.

{ تێبـ : له‌ ڕسته‌کانی سەرەوە دا ( هیچ ) وەک جێناوی نادیار بۆ دیاریکردن لە ڕسته‌سازییدا بەکارهاتووە}.

.

هیچاهی/hîčahî: ن:[ کباک] هیچی، هێچی.[ تورکی : hiçlik]{ د، ئیزۆلی، ل، ٢٠٤، ٦٢٥}.

.

هیچەکەر/hîčeker: ئانفا:[ هیچ+ ئە+ کەر( کەردەی)] هیچ بە دەست، بێ کارە.

.

هیچ بەهیچ/hîč be hîč: نتـ:[ واز][ هیچ+ بە+ هیچ] سفر بە سفر.

.

هیچ پێک نەهێنان/hîč pêk nehênan: کتپ: خۆدانەمەزراندن، خۆدروست نەکردن.

.

هیچ پێ نەبڕان/hîč pê nebiran: کتن: بەش پێ بران.

هیچ پێ نەبڕاو/hîč pê nebiraw: ئانفا:بێ پار، بێ بەهر.

.

هیچ پێ نەمان/hîč pê neman: کتن: ئیفلاس کردن.

هیچ پێ نەماو/hîč pê nemaw: ئانفا: بەرباد، لەپەککەوتوو.

.

هیچت/hîčit: ف:[ هـ] هیچت، هیچی تۆ.

هیچتا ¹ /hîčita: ف:[ هـ] هیچتان، هێچی ئێوە.

هیچتا ² /hîčita: ئاک: هێشتا، هەتا ئێستە، تائێستا

.

هیچ جار/hîč car: ئاکتـ: قەت، tu car : توو جار : هیچ جار( کباک).

.

هیچ جێگایەک/hîč cêgayek:: هیچ شوێنێک.

.

هیچ چشتێک/hîč čištêk:: هیچ چتێک( ڕوا)، ئەشتەبا.

.

هیچخوازی/hîčxiwazî: نتـ:[ هیج+ خواز( خوازتن _ خواستن)+ ی]

1 – نەهێلێزم، هیچ باوەڕی. [ ئینگـ : nihilism]{ فەرشید، ل، ٢٤٠}.

2 – hîčperstî, hîčparêzî : هیچ پەرستی، هیچ پارێزی.{ ئیزۆلی، ل، ٦٢٥}.

.

هیچدار/hîčdar: ئانتـ:[ هیچ+ دار] نەدار،  بێماڵ.

.

هیچش/hîčiš: ف:[ هـ] هیچی، هیچی ئەو.

هیچشا/hîčiša: ف:[ هـ] هیچیان، هیچی ئەوان.

.

هیچ شتێك/hîč šitêk: نتـ:

{ تێبـ : شتێک کە شایەنی باس بێت، یان شتێک کە لەبەر چاو بگیرێت، ئەگینا قسەکەر مەبەستی تەنها لەوە بێت کە بە قەتعی شتێک بوونی نەبێت. ئەوا دەڵێت: نییە، یان هیچە}.

هیچ شوێنێک/hîč šiwênêk: نتـ:

:: هیچ شوێنێکیان نەماوە بۆمان تێدا بسرەوین، بە تەواوەتی پەرتەوازە بووین.

.

هیچ کات/hîč kat: : هەرگیز، هیچ وەخت.

.

هیچ کارە/hîč kare: ئانفا:[ هـ][ هیچ+ کار( کردن)+ ئە] هیچکارە، بێکار.

هیچکارەیی/hîčkareyî: نچ:[ هـ] هیچ کارەیی، بێکاری، بەتاڵی.

.

هیچ کام/hîč kam: : پێچەوانەی هەر کام دێت.

هیچ کامیان/hîč kamyan::پێچەوانەی هەر کامیان دێت.

.

هیچ کەس/hîč kes: نتـ: tu kes : توو کەس( کباک).

.

هیچ نەبە/hîč nebe: :[ کباک] هیچ نە بێت.

هیچ نەبوو/hîč nebû:: هەیچ نەبێ، بەلایەنی کەمەوە.

هیچ نەبێ/hîč nebê: : بەلای کەمەوە، بارخ، بارێ.

.

هیچ نەوێژ/hîč newêj: :[ هیچ+ نە+ وێژ] بێ دەنگ، قسەنەکەر، ئارام و کڕ.

{ قانیعی بابی ڕەزا و ڕازی بە پووش و دڕک دال

  سالیکی سەبر و تەحەمول بوردەبار و هیچ نەوێژ}{ نالی، ل، ٢٢٧}.

{ تێبـ : د. محەمەد نووری عارف، لە فەرهەنگی دیوانی شاعیران دا بۆ واتای( وێژ) :١- وێژتن : گوتن( گیو). ٢- وێژانن : گوتن، قسەکردن( هەژار)، ٣ – ویژاندن :قسەکردن( خاڵ). ٤- وێژان : گوتن( د. ابراهیم پور). ٥ – وێژ ( تەنها بەکار نایەت) / بوێژ : قسەکەر :: قسەوێژ : قسەکەر ( مەردۆخ) : ل. ١٠٠٧}.

.

هیچ و پووت/hîč û pût:: پەرچی. :: هەرچی و پەرچیبە پووش.

هیچ و پووچ/hîč û pûč: نتـ:[ هیچ+ و+ پووچ] بێ ئارزش، پەشم، تەوش، سەرسەری، خوێڕی، پەست، بێ سەروین، زیف، نەزان، کەسەرباد، گێل، توورەهات، بێ واتا، بێ لوژیک، بێ گرنگی.

:: چەند کەسێکی هیچ و پووچە.

:: هیچ و پووچی.

هیچ و پووچی/hhîč û pûčî:: نزمی، کەم، پەستی، ناتوڕەیی، پڕووپووچ، ناتۆرە.

هیچ وەخت/hîč wexit: نتـ: هیچ کات.

هیچ یەک/hîč yek:: پێچەوانەی هەر یەک دێت.

هیچین/hîčîn: ن:[ هـ] لە هیچ جۆر و ڕەنگ و بەزم … هتد.

.

بە هیچ بوون/be hîč bûn: کتن: بوون بە هیچ.

:: تۆ نابی بە هیچ. { ڵیرەدا واتەیەکی نەڕێنی هەیە} .

بە هیچ شێوەیەک/be hîč šêweyek: شڕ: هەرگیز.

:: پێشمەرگە بە هیچ شێوەیەك رێگا نادات، دوژمن بێنە سەر خاکی کوردستان.

بەهیچ کردن/be hîč kirdin: کتپ:[ بە+ هیچ+ کردن]

بە هیچی/be hîčî:: بەخۆڕایی.

بێ هیچ/bê hîč::

:: بێ هیچ کەموکوڕییەک.

.

.

.

.