خەڵووز/xelŭz: ن:[ کیمیـ] [ ]

1 – ڕەژوو _  ڕەژی، ڕێژوو، زووخاڵ، کۆمر، پشکۆی ئاگری کوژاوە. [ كاربۆن، خه‌ڵۆزی په‌تی( C) ][ ئینگـ : Carbon].

2 – کاربۆن. قۆناغە کانی پێکهاتنی خەڵووز.

1 – پێەت، پیت : پاشماوەی ڕووەکی ڕەق نەبووی هێشتا بەتەواوی نەبووە بە کاربۆن و ڕێژەیەکی زۆر ئاوی تێدایە. دادەنرێت بە یەکەم پلەکانی بوون بە خەڵووز. لە زەلکاوەکان دروست دەبێت.[ ئینگـ : Peat]{ زەویناسی. ل. 79}.

2 – لیگانیت : ئەو خەڵووزەیە کە ڕەنگەکەی ڕەش یان قاوەیییە و پلەی بە خەڵووزبوونی زیاترە لە پێەت و کەمترە لە خەڵووزی بیتیومینی.[ ئینگـ : Lignite]{ زەویناسی. ل. 57}.

3 – بیتیومینی: ناوی جۆرەها بەردە خەڵووزە کە 75 – 91 % کاربۆنی تێدایە، لەبنچینەدا نموونەی وشک و بێ خۆڵەمێشە.[ ئینگـ : bitumenous coals]{ ج. عەبدول. ئینسایکۆێدیا. ل. 141}.

4 – خه‌ڵۆز، سوخاڵ، كه‌م.[ ئینگـ : Coal].

خەڵووزان/xelŭzan: ن: خەڵووزدان، ڕەژیدان، زووخاڵدان : شوێنێکی تایبەتە لە ماڵدا کە هەر خەڵووزی تێدەکرێت.

خەڵووزاندن/xelŭzandin: کتپ:[ کیمیـ][ خەڵووز+ ئاندن] بوونەخەڵووز _ بوون بەخەڵووز.[ ئینگـ : charing]{ جەمال عەبدول. سەردەم. ل. 43}.

خەڵووزەتەوەنی/xelŭzetewenî: نتـ:[ کیمیـ][ هـ] ڕەژووی بەرد.

خەڵووزکردن/xelŭzkirdin: کتپ:[ کیمیـ] ئەوانەی بە کاروباری خەڵووزکردنەوە خەریک دەبن چەند ڕێگایە هەیە.

1 – خەڵووزی کورە : دارەکان بە تەوراس ووردی دەکەن، لە شووێنێکی قووچەكیدا دای دەنێن و بە پەین دای دەپۆشن تا هەواکێش بێت، جگە لە کونی ئاگرەکە نەبێت خۆڵ دەکەن بەسەر پەینەکەدا، ئاگری تێبەردەدە  و تادوو رۆژ وازی لێ دەهێنن، پاشان پەینەکە لادەدە و خەڵووزەکە جودا دەکەنەوە.

2 – خەڵووزی ڕەشۆکی : چاڵێکی گەورە لە زەویدا هەڵدەکەنن و چیلکە و گەڵای لەژێر بۆ ڕادەخەن، داری تێدەکرێت و بان دەدرێت بەخۆڵ و ئاگری تێ بەردەدەن تا دوو ڕۆژ ئەگەر ژیلەمۆی مابوو ئاوپرژێن دەکەین.

3 – خەڵووزی دارەتەڕ : دەبێت تێر ئاوبکرێت، کە دارەکە کۆکرایەوە و کەڵەکە کرا ئاگری لێ بەردەدەن هەر کەسکڵی کرد و پشکۆکانی دەرکەوت، دەست بەجێ ئاوپرژین دەکرێت، بە دار و دوڵق زەڵ ووزەکردوو دەکرێت، ئەوجا لێی دەگەرێن تا هەموو هەڵەکەی دەرچێت.

خەڵووزفرۆش/xelŭzfiroš: ئانتـ: ئەو کەسەی کەپێشەی خەڵووز فرۆشتنە.

.

ئێسکه‌خه‌لووز/ěske xelǔz: نتـ:[ کیمیـ][ ئێسک+ ئە+ خەلووز] ئه‌و خه‌لووزه‌یه‌ که‌ له‌ ئێسک ده‌ست ده‌که‌وێت[ ئینگ: Bone charcoal].

بەردەخەڵووز/berde xelŭz: ن:[ کیمیـ] [ ئینگـ : Coalstone].  

بوون بە خەلووز/bŭn be xelŭz: کتن: [ جێۆ] گۆڕانی مادەی ئەندامی بۆ خەڵووز کە یەکێکە لەڕێگایەکانی دروستبوونی بەبەردبووەکان.[ ئینگـ : Carbonization]{ زەویناسی. ل. 14}.

دڵۆپاندنی خەلووز/diľopandinî xelŭz: کتپ:[ ئینگـ : coal distillation]{ جەمال عەبدول. سەردەم. ل. 48}.

قەترانی خەلووز/qetiranî xelŭz: نتـ:[ کیمیـ][ ئینگـ : coal tar]{ ibid. ل. 48}.

کانەخەلووز/kanexelŭz: نتـ:[ کیمیـ][ ئینگـ : coal mine]{ ibid. ل. 48}.

کرێکاری کانەخەلووز/kirěkarî kanexelŭz: نتـ، شڕ:[ کیمیـ][ ئینگـ : coal miner]{ ibid. ل. 48}.

کوێرەخەلووز/kiwěre xelŭz: نتـ:[ کیمیـ][ کیمیـ] بێگڕسووت.[ ئینگـ : blind coal]{ ibid. ل. 30}.

گازی خەلووز/gazî xelŭz: نتـ:[ کیمیـ][ ئینگـ : coal gas]{ ibid. ل. 30}.

خەلووزی چەوتەک/xelŭzî čewtek: نتـ:[ کیمیـ] ڕەژووی چەوتەک.[ ئینگـ : retort carbon]{ ibid. ل. 148}.

خەلووزی دار/xelŭzî dar:نتـ:[ کیمیـ] ڕەژووی دار.[ ئینگـ : Xylanthrax]{ ibid. ل. 190}.

خەلووزی ڕووەکی/xelŭzî řuwekî: ن:[ جێۆ] ڕووەکە خەڵووز[ ئینگـ : charcoal wood]{ ibid. ل. 43}.

خەلووزی کۆک/xelŭzî kok: نتـ:[ کیمیـ] ڕەژووی کۆک.[ ئینگـ : coke. n]{ ibid. ل. 50}.

خەلووزی کۆکی سروشتی/xelŭzî kokî siruštî: نتـ:[ کیمیـ] کۆکایت.[ ئینگـ : Cokite]{ ibid. ل. 50}.

خەڵووزی گیانەوەر /xelŭzî řuwekî: نتـ:[ کیمیـ] ئاژەڵەخەڵووز، خەڵووزی ئێسک، خەڵووزی عاجی : ماددەیە

کە بە لەناو بەرە دڵۆپاندنی ئێسک دەمێنێتەوە، کە چەورییەکەی لێگیرابێت، ئەو تۆپەڵە ڕەشەی دەمێنێتەوە خەڵووزی گیانەوەرە، 10% کاربۆنی خاوێنی تێدایە وکە 80 %ی فۆسفاتی کالسیۆم و CaCO3 و ترشی تریشی تێدایە، بە یارمەتی ترشەکانییەکان، شتنەوەی خوێیەکانی دەست دەکەوێت کە بۆ پاکتاوی شەکر وەک ڕەنگبەربەکاردەهێندرێت.[ ئینگـ : Animal charcoal].{ ج. عەبدول. ئینسایکلۆپێدیا. ل. 147}.

خەلووزی مۆمی/xelŭzî momî: نتـ:  .

خەلووزی ناچوون یەک/xelŭzî na čŭn yek: نتـ:[ جێۆ] خەلووزی خەتخەت ناوەڕۆکدارە بە چرێکی زۆری ڤیترینیتە و ناڕوون.[ ئینگـ : banded coal].

.

.

.

.