تیشك/tîŝk: ن:[ فیز][ هـ][ تی( تین)+ شك][ پهـ: تێغ، تێخ. فار: تیخ] پەرتاڤ( كباك)، پەرتەو، تیژگ، تیژك، تیج، تیژە، تیزی( زا)، تویشك، ڕۆشنی، ڕۆناهی، ڕووناكی، ڕووناهی، لییسك( زەن)][ ئینگـ : Ray]

1 – شۆق و ڕووناكی هەتاو، تیرێژ، تیرۆژ.

2 – پرشەنگ _ پڕشنگ، بریقە و ترووسكەی شتێك كە شۆقی هەبێت.

تیشكەڕووناكی/tîŝke řǔnakî: نتـ:[ فیز][ actinic rays] ئەم تێشكە پەیوندە بە دوو تێشكی سەروی وەنەوشەی و ئاكتینیسم.

توخمە تیشكاوەرەكان/twixme tîŝkawerekan: نتـ:[ فیز] بەو توخمانە دەگوترێت كە( isotope)ی ئاسایی یان نیە، یان توخمێكی دەستكردن.[ ئینگـ : radioactive element]

تیشكاندن/tîŝkandin: كتپ:[ فیز] پرۆسێسێكە، كە ماددەیەك بەر تێشكرانەوە دەكەوێت، تووشبوونەكەش كە لە گەڵی سەرچاوەی سروشتی وە دەتوانێت سەربگرێت، زۆربەی تێشكاندن بە كردەی ئایۆنیزەكردن ڕوودەدات [ ئینگـ : irradiation]

تیشكەڵە/tîŝkeľe:ئانتـ:[ ] مرۆڤی قەد باریك و لەبار، بەلەباریك.

تیشك بڵاوبوونەوە/tîŝk biľawbǔnewe: كتن:[ فیز] پرۆسێس( بەرەڤاژوو)ێكی گشتی فیزیاییە، كە لە شێوەی دەنگ، ڕەنگ و بزواندنی گەردیلە، بەناچاری لە هێلی خۆی لادەدات ڕوو لە ئاستێكی دیكە دەكات.[ ئینگـ : scattering].

تیشك خستنەسەر/tîŝk xistineser: ن:[ ئد] مەسەلە یا قسەیەك بەو‌ردیی روون كردنەوە و لە سەردوان، ڕۆشنایی خستنەسەر مەسەلەیەك.

تیشكدانەوە/tîŝkdanewe: كتن:[ فیز][ تیشك+ دانەوە] پرشنگ دانەوە: شەپۆلێك یان تیشكێك ووزەی تێدابێت، ئەو ووزەیەی كە لە ماددەوە دێتە دەرەوەبەشێوەی هێلی ڕاست بە بۆشاییدا دەڕوات.

تیشك شیبوونەوە/tîŝkî ŝîbǔnewe: كتن:[ فیز] ئەو پرۆسەیەیە كە چۆن ناووكەئەتۆمییەكان ناجێگیرن و هێزی ئەتۆمی وون دەكات لەكاتی هەناردنەدەرەوەی گەردیلەی ئەیۆنیكراو.[ radioactive decay ].

تیشك لەچاودان/Tîŝk le čawdan: كتن:[ فیز] بەشەوارەخستن.

تیشكۆ/tǐŝko: ن:[ فیز][ ئینگـ : focus].

تیشكی ئەلفا/tîŝk: ن:[ فیز] [ ئینگـ : Ray]

تیشكی ئێكس/tîŝkî ěkis: كتن:[ فیز] تیشكی سینی، جۆرێكە لە شێوەی تێشكی ئێلێكتۆماگنێتێكی، دەگەل درێژە شەپۆلـی 5 pm تا 10 nm ( هاوسەنگی بە فرێكڤێنسی 30 PHz تا 60 EHz). تیشكی ئێكس بەشێوەیەكی سەرەكی لە بواری لێكۆلێنەوەی پزیشكی و لێكۆلێنەوەی مژاكەكان بەكاردێت، لە لایەن زانای ئەڵمانی Wilhelm Conrad Röntgen لە 8. نۆڤێمبەر. 1895 داهێنراو لە ساڵی 1901 خەڵاتی نۆبلی وەرگرت.[ x – rays ].

تیشكی بێتا/tîŝk: ن:[ فیز][ ئینگـ : Ray]

تیشكی بیندراو/tîŝkî bîndiraw: نتـ:[ فیز] بریتین لە حەوت ڕەنگ كە ئەوانیش : مۆر، شین، توركێز، سەوز، زەرد، پرتەقالی، سوور، كە دەكەونە نێوان تیشكی نەبیندراوەكان.[ ئینگـ:visible rays ].

 

تیشكی خوار سووردانەوە/tîŝkî xwar sǔrdanewe: كتن:[ فیز] شەپۆڵێكی ئەلێكترۆموگناتیسی یە، درێژترە لە و توانایی بینینی كە چاو دەیبێنێت، پێوانەكەی كە خەملێندراوە بۆ گۆشەی ڕووشنای سووری چاو 0،74 ( m)، پەرەپێدراوی كۆنڤێنتسیۆنالەكەی تا 300 µm. درێژی شەپۆلەكانی دەبزوێن لە نێوان 1 بۆ 400THz. لەنەخۆشخانەكان ، ئەو تێشكە هێزێكی گەرمی لێوەردەگیرێت، وەبەكاردەهێندرێت بۆ كپ كردنەوەی ئازار.[ ئینگـ : infra- redrays]

تیشكی ڕۆنتگەن/tîŝk: ن:[ فیز][ ئینگـ : Ray]

تیشكی ڕووناکی/tîŝk: ن:[ فیز][ ئینگـ : Light beam].

تیشكی ژوور دەنگ/tîŝk: ن:[ فیز][ ئینگـ : Ray]

تیشكی ژوور و بنەوشەیی/tîŝk: ن:[ فیز][ ئینگـ : Ray]

تیشكی ژێرسوور/tîŝk: ن:[ فیز][ ئینگـ : Ray]

تیشكی سەرووی وەنەوشەیی/tîŝkî serǔy weneweŝwyî: نتـ:[ فیز] تێشكێكی ئێلێكترۆموگناتیسی یە، شەپۆڵ هاویشتنەكەی كورت ترە لە تینی چاو، بەڵام درێژترە لە تیشكی –X. لە نێوانی 10nm بۆ nm 400 دەبزوێت، بەڵام بە هێزی 3 eV تاوەكو 124 eV. ئەم ناوەی لێنراوە لەبەر پێكهاتەكەی كە ئێلێكترۆموگناتیسی یە، وە فرێكوێنسەكنی بڵندترە لە كە مرۆڤ دەستنیشانی بكات كە وەنەوشەیی یە[ ئینگـ:Ultraviolet rays ].

تیشكی گاما/tîŝk: ن:[ فیز][ ئینگـ : Ray]

تیشكی گەردوون/tîŝk: ن:[ فیز][ ئینگـ : Cosmic ray].

تیشكی گەردوونی/tîŝk: ن:[ فیز][ ئینگـ : Ray]

تیشكی نەبیندراو/tîŝkî nebîndiraw: كتن:[ فیز] بەو تیشكانە دەگوترێت كە بریتین لە( Cosmic ray، Gama ray ، X ray، Ultraviolet ray، تیشكی بیندراو،Infrared ray، Microwave، longwave، Electricalwave) كە لەنێوان چواری پێش و چواری پڕش تیشكی بیندراوهەن.[ ئینگـ:Invisible rays ].

تیشكی نەرم/tîŝk: نتـ:[ فیز] نەرمەتیشك. [ ئینگـ : Ray]

تیشكی یەكڕەنگی/tîŝk: ن:[ فیز][ ئینگـ : Ray]

تیشكی یەكسەر/tîŝk: ن:[ فیز][ ئینگـ : Ray]

.

ئاستەتیشكۆ/astetǐŝko: نتـ:[ فیز][ ئاست+ئە+ تیشكۆ] خاڵی وێنە : ئەو خاڵەیە كە تێشكی لێوەدەردەچێت، تێشكە دەدات لەسەر شوێنەكە. [ ئینگـ : focal plane].

خاڵی تیشكۆ/xaľî tǐŝko: نتـ:

1 – [ فیز][ خاڵ+ئی+ تیشكۆ] ئەو خاڵەیە، چۆن لەیەكەم كەرەتدا كۆلیمەرێت تیشكی ڕووناكی لێكدەدەن و دوای ئەوەی تێدەپەڕێت بەلاری لە هاوێنەوە یان تێشكدەداتەوە لە كونی ئاوێنەیەكەوە.

2 – [ هونەر] لەهونەری شێوەكارییدا، بەتایبەت تیشكدەخرێتەسەر ئەندامێكی بەریەككەوتن، وە چۆن ئەو خاڵە گرنگی پێدەدرێت و تابڵۆكەش بەوەوە دەناسرێتەوە، شاكاری هۆلەندی Johannes Vermeer بەناوی Girl with a Pearl Earring.

3- ئەم دەستەواژەیە لە بیركاری دا بۆ چەند مەبەستێكی جیاواز بەكاردەهێندرێت. [ ئینگـ : focal point].

دووتیشكۆكەی هاوێنە/dǔ tǐŝkokey hawěne: نتـ:[ فیز][ دوو+تیشكۆ+كە+ئی+ئاوێنە][ ئینگـ:foci of lens].

دوورەتیشكۆ/dǔretǐŝko: نتـ:[ فیز][ دوور+ئە+تیشكۆ][ ئینگـ : focal length].

كۆتیشكۆ/kotǐŝko: نتـ:[ فیز][ كۆ+تیشكۆ][ ئینگـ : focal callimator].

هێڵەتیشكۆ/hěľetǐŝko: نتـ:[ فیز][ هێڵ+ئە +تیشكۆ][ ئینگـ : focus line].

.

.

.

.