تەلار/telar: ن:[ ئەند]

1 – [ هـ] تالار، برج ( ع) _ بورج.

2 – [ ئەردە][ سەر+ سەرا] باڵەخانە، تەلار، سەرخان، سەرسەرا، كۆشك: هەیوانی سەرداپۆشراوی پێشی وەتاغان.

:: تەلار بۆ فرۆشتن.

:: تەلار بۆ کرێ.

:: درێژترین تەلار دێ ل باکو یا پایتەختێ ئازربێجانێ بهێتە ئاڤاکرن.{ کوردپۆرتاڵ}.

تەلارساز/telarsaz: ن:[ ئەند] 

1 – تەلارساز دەستەواژەیەکی زانستییە، سازێندراوە لە دوو پەیڤی( تەلار) و ( ساز : سازان)، بە هاوواتای ( architectura) لاتینی، ئەوێش لە گرێکی وەریگرتووە( αρχιτεκτων) وەستای بیناسازی( αρχι-) سەرۆك یان وەستا( τεκτων) بنیادروست کردن یان دارتاشین] بریتییە لە هونەر و زانستێ کە هەڵدەستێت بە بەرزکردنەوە یان دروستکردنی ژوور یان تەلارێك.

2 – ئەو کەسەی کە پیشەی نەخشەکێشانی بینایەیەکە.

تەلارسازکردن/telarsazkirdin: ن:[ ئەند] 

تەلارسازی/telarsazî: نچ:[ ئەند] ئارشیتێکیۆر _ ئارکیتێکیۆر، ئاڤاهیسازیتی : avahîsazîtî، بیناسازی. [ ئینگـ : Architecture]

.

ئەندازیاری تەلارسازی/endazyarî telarsazî: نچ:[ ئەند]

هونەری تەلارسازی/hunerî telarsazî: ن:[ ئەند] 

.

                  تەلارسازی لە شارستانی کۆنەوە تا ئێستا                     

.

تەلارسازی ئیسلامی/telarsazî îslamî: نتـ:[ ئەند]  سەردەمی جاهیلی، تەرزی ئەمەوی، تەرزی عەباسی، تەرزی ئەیوبی، تەرزی مەمالیك، تەرزی ئەندەلوسی. [ ئینگـ : islamic architecture ].

تەلارسازی بارۆك/telarsazî barok: ن:[ ئەند][ بریتی بووە لە هونەری بینەكی کە لە ساڵی 1580 – 1720 ی زایینی خایاند، گرنگی ئەم شێوازە لە وێژە، تەلارسازی، پەیکەرسازی، نیگارکێشی، مۆسیقا، ئۆپێرا، سەما و شانۆی گرتبووەوە.[ پورتوگالی : barocco] [ ئینگـ : Baroque]       

تەلارسازی پیشەسازێتی/telarsazî pîšesazî: ن:[ ئەند][ ئەم قۆناغە لە نێوان ساڵی 1850 – 1915 زایینی بوو، خەڵك لە گوندەوە بەرەو شار کۆچیان دەکرد. گوندەکان وەك خۆیان مایەوە، بەڵام لە شارەکاندا گەڕەکی کرێکاران دروست کرا. زۆربەی بینایەکان لە 4 – 5 نهۆم دروستدەکرا، ئەوجا زنجیرە بینای دووەم و سێهەم لەبەر کەمی جێگا، ڕۆشنایی، هەوا و خراپی باری تەندروستی، ژیانی لێ دژوار بوو.      

تەلارسازی پۆست مۆدرنیزم/telarsazî post modernîzim: نتـ:[ ئەند] تەکارسازی دواهاوچەرخی : دیدی پۆستمۆدێرنیزم لە هونەر، وێژە، تەلارسازی، فەلسەفە و کولتور دەگرێتە خۆ لەیەك کاتێکدا. کۆکراوەیەکە لە جوانکاری و ئاکار و تێگەێشتن لە زانست.  [ ئینگـ : Postmodern architecture].

تەلارسازی چین/telaesazî čîn: نtM:[ ئەند][ ئینگـ :  china architecture]

تەلارسازی رۆكۆکۆ/telarsazî rokoko: ن:[ ئەند][ بریتی بووە لە شێوە هونەرێکی جوان و پڕ ووردەکاری، کە لە ساڵی 1720 –  1789 ی زایینی خایاند. گەرچی تەمەنێکی کورت بوو، بەڵام  لەسەردەمی خۆێ باڵکێش بوو.[ فەر : Rocaille] [ ئینگـ : Rococo].    

تەلارسازی ڕۆمانی/telarsazî romanî: ن:[ ئەند][ لە کۆتای 900 سەدەکان و سەرەتای سەدەی 1000 ـەکانی زایینی، چۆن کلیسە باڵی کێشایە ڕۆژئاوای ئەوروپا. دروستکردنی شێوەی کلیسەکان و تایبەتمەندی زیادکردنی دروستکردنی تاق/ کەوانە یان نیوبازنە  لەگەڵ گومەد یان گومەڎ و دڕێژکردنەوەی بۆ ڕێڕەوە گومەد.

تەلارسازی رۆمی/telarsazî romî: ن:[ ئەند][ بریتییە لە بەردوام بوون لەسەر تەلارسازی گرێکی و پەرەپێدان بە دروستکردنی هونەری کەوانە، هونەری گومبەز.

تەلارسازی ڕینێسانس/telarsazî rînêsans: ن:[ ئەند][ مرۆڤ دەستی کرد بەبیرکردنەوە بە بێ ڕکێفی کلیسە( ئایینی). لە شاری فیرێنس/ فلۆرانس لە ساڵی 1300 – 1600 ی زایینی خایاند. لەو سەردەمەدا کانزای قورقۆشم و مس و بەردی لمی بەکارهێندران لە تەلارسازی دا .

تەلارساز فیرعەونییەکان/telarsazî fîräewnîyekan : نتـ:[ ئەند] [ ئینگـ : Ancient Egyptian architecture]

تەلارسازی کارکردەیی/telarsazî karkirdeyî: ن:[ ئەند] تەلارسازی هاوچەرخ : ئەم ڕەوتە لە تەلارسازیی دا لە پاش شەری یەکەمی گێتی لە نێوان ساڵی 1914 – 1919ی ناونرا و دواتر گۆڕدرا بۆ ئاییندەخوازی یان futurismen.  ڕوونگەیەکی زۆردیدەیی لەخۆدەگرێت.

تەلارسازی کریستانی کۆن/telarsazî kirîstanî kon: ن:[ ئەند][ لە ساڵی 313 زایینی کەیسەری ڕۆمی دانی بە ئایینی دیان دانا. وە یەکەم کلیسەی دروست کرد. لە کلیسەدا شوێنی قەشە ( میحراب) ئاپسیس : Apse, Apsis, apsidal.

تەلارسازی کلاسیسزم/telarsazî kilasîzim: ن:[ ئەند][ قۆناغێکی هونەرییە لە نێوان ساڵی 1760 – 1840 زایینی، نیشانەی ئەم قۆناغە نوێکردنەوەی شێوازی تەلارسازی گرێکی و رۆمی کۆن بووە.

تەلارسازی گرێکی/telarsazî girêkî: ن:[ ئەند]بریتییە لە دروستکردنی پەرستگاکانی گرێکی، کە لە 500 – 146 ساڵی پێش زایین، لەسەرەتا دا لە دار دروست دەکران و پاشان دروستکردن کرا، بە مەڕمەڕ.

تەلارسازی گۆتی/telarsazî gotî: ن:[ ئەند][ دروستکردنی کلیسەی گۆتی دەستی پێکرد لەسەرەتای 1100 ساڵی زایینی هەتا 1400 ساڵی زایینیدا، تایبەتمەندی لە پۆپەی کەوان یان نوکی تاقدا پەرەی پێدرا لەگەڵ دیوارە پشتیوانە، بۆ ئەوەی دیواری سەرەکی سك نەدات.    

تەلارسازی مێتزۆپۆتامیا/telarsazî mêtzopotamiya : نتـ:[ ئەند][ ئینگـ : architecture of mesopotamia]

تەلارسازی هیند/telarsazî hînd: نتـ:[ ئەند][ ئینگـ : indian architecture ]

.

.

__________________

تەلار/telar: ن: [ ناڤ] ناوە بۆ ئافرەتان.

.

 

.

.

.