قەل/qel: ن:[ باڵ] بەقلەموون( هـ)، بۆقلەمەن، شامی، عەلەشیش، عەلۆك( کباك)، قەلەموون : پەلەوەڕێکی ماڵی کراوە، گۆشتی دەخورێت، چەشنی ئەم پەلەوەرە جۆرێکە لە جۆرەکانی دیکەی پەلەوەرە مامرییەکان، مێ کانیان بچووکترن لە نێرینەیەکانیان، ملی بێ پەڕە، نێرەکەی چەپکێك تووکی گەورە بە سنگی یەوە وەك تاووس خۆی گڤ دەکات و کلکی دەکاتەوە، لێ کەمتر ڕەنگاوڕەنگن. باڵی نێرینەیەکانیان لە 1,5 – 2 مەتر دڕیژ دەبێت، گەورەترین جۆرن لە پەلەوەرە مامرییەکان ( Galliformes)، ناسینەوەیان زۆر ئاسانە لەچاو ڕەگەزەکانی دیکە.

لەدوو چەشنی جیاوازیان هەیە

1 – چەشنەی Meleagris gallopavo لە لایەن زانای سویدی Carl Linnaeus لە ساڵی 1758 تۆمارکراوە.

2 – چەشنەی Meleagris ocellata لە لایەن زانای فەرەنسی Georges Cuvier لە ساڵی 1820 تۆمارکراوە.

 .

:: قه‌ل به‌ قه‌لی وت ڕووت ڕه‌ش بێت.

.

عەلوعەلو : گووتەیەکە قەلی پێ تووڕە دەکرێت..

.

قەلبەخێوکردن/qel: کتپ:[ قەل+ بەخێوکردن]

. بۆ دەستكەوتنی جوجەڵەی قەل هێلكەی قەل دەهێندرێت لەنێو هێلکەهەڵێنەر بۆ ماوەی 28 رۆژ دادەنرێت و دوای تروكاندنی لەنێو هۆڵی پرۆژە و کێشی قەل بە 15 كیلۆگرام عەلەف لە ماوەی 90 رۆژ دەبێتە 7 تاوەكو 8 كیلۆ بەرزدەبێتەو و  دەخرێتە بازاڕەوە.

 

گۆشتی قەل/qel: ن: [ خوار]

   ناوەڕۆك لە  100  گرامدا
 هێزی وزە  456 KJ
  پرۆتین  g 20.2
  چەوری  2.2 g
  ئاو  75.5 g
  ڤیتامینەکان  ڤیتامین Thiamine (B1)  7 %
 Riboflavin (B2)  11 %
 Niacin (B3)  73 %
 Vitamin B6  34 %
 Folate (B9)
 B12-vitamin  100 %
 Pantothensyre  15 %
 E-vitamin  2 %
  کانزاکان  کالیسیۆم  7 mg
 ئاسن  9 %
 مەگنیزیۆم  7 %
 فۆسفۆر  23 %
 kobber  5 %
 سیلینیۆم, سێلێن.  47 %
 زینك  26 %
 Tryptofan  220 mg

.

{ گۆشتی قەل، سەرچاوەیەكی باشە بۆ ڤیتامین B6 و نیاسین Niacin لەكۆمەڵەی ڤیتامین B كە لەئاو دەتوێنەوە زۆر گرنگن بۆ بەرهەم هێنانی وزە لە لەشدا. ڤیتامین B6 زۆر گرنگە لە كرداری مامەڵەكردنی لەش لەگەڵ خۆراكی كاربۆهیدراتیدا (نیشاستە و شەكرەكان) بەتایبەتیش گلایكۆجین كە شەكری چڕكراوە لەخانەكانی ماسوولكە و جگەردا خەزن دەكرێت. ئەم ڤیتامینە لەگەڵ ڤیتامین B12 ڕۆڵیان هەیە بۆ ڕێگرتن لەكۆبوونەوەی ماددەی هۆمۆسیستین كە ماددەیەكی زیانبەخشە بۆ دیواری بۆڕییەكانی خوێن و تووشبوون بەنەخۆشی لەكۆئەندامی دڵ و سووڕاندا.

}

.

گۆشتی قەل سوودی زۆری دەبێت بۆ چاسەرەکردنى نەخۆشیی خەمۆکیی. چونکە کۆمەڵێک پێکهاتە لە خۆدەگرێت وەک (Tryptophan) کە رۆڵیان هەیە لە دروستکردنى هۆرمۆنی بەختەوەریی ناسراو بە سیرۆتۆنین، بەڵام بەپێی وتەى ئەو پسپۆڕانە، بۆ چارەسەرکردنى خەمۆکیی، پێویستە کەسی توشبوو بەو نەخۆشییە ڕۆژانە ١٠٠ گرام گۆشتی قەل بخوات. هەروەها خواردنى گۆشتی قەل گرفتى ئالوودەبوونی مرۆڤ بە ماددە هۆشبەرەکان و مەینۆشیش چارەسەر دەکات.

.

.

.

.