تاك¹/tak: ن:

1 – [ ڕێزمان] >< كەس كۆ.

2 – [ ژمارە] ژمارەیەك كە نیوەكەی تەواو نەبێت >< جووت.  

تاكانە/takane: ئانتـ:[ تاك+ ئان+ ئە] تەنیاباڵ: تەنیا منداڵی بنەماڵەیەك.

:: تاكانە یا شێتەیا دێوانە.{ پپ}.

3- بێهاوتا، تاقانە، تەكانە.

تاكانەبوون/takanebûn: كتن:[ تاكانە+ بوون]

1 – تاكەمنداڵی ماڵبوون.

2 – بێهاوتابوون، بێوێنەبوون.

تاكاندنەوە/takandinewe: كتپ: جیاكردنەوە، تاكەوكردن.

تاكاننەوە/takaninewe: كتپ: تاكاندنەوە.

تاكایەتی/takayetî: نچ:[ تاك+ ئایەتی][ ئینگـ : individuality].

تاكە/take: ئانتـ:[ تاك+ ئە]

1 – تاكانە _ تاقانە.

2 – یەككەس.

3 – تاقڕانی زێوی ئێران( هس: تارانی).

تاكەکەس/takekes: نتـ: تاك.[ ئینگـ : Individual]

تاكەوەخستن/takewexistin: كتن: جووێكردنەوە.

تاكەوبوون/takew bûn: كتن: جووێبوونەوە، جیاوەبوون، تاكیانەوە.

تاكەوتاك/takeûtak: ئانتـ:[ تاك+ ئە+ و+ تاك] تاکۆتاك ( هـ) : جووتەكەوشێك كە لینگەكانی بە هەڵە دەپێكرا بێت یا داندرابێت.  

تاكەولۆكە/takeûloke: ئانتـ:[ تاك+ ئە+ و+ لۆك+ ئە] تاق و لۆق.

تاك بوونەوە/takbûnewe: كتن:

1 – جوێبوونەوە و تاككەوتنی گیاندارێك لە كۆمەڵەكەی.

2 – تاككەوتن، تەنیامانەوە : جووێبوونەوی چتێك لە چەند چتان.

تاكتاك/taktak: ئاكتـ:

1 – یەكیەك.

2 – كەمكەم، هەندێك، تاقولۆق.

:: تاك تاك خەڵك بەدەرەوەیە.

تاكتاكە/taktake: ئاكتـ: دانەدانە.

تاكتووك/taktûk: ئاكتـ:[ كباك][ تاك+ تووك] هووروموور، ووردەواڵە، تاكتاك.

تاكخانە/takxane: نتـ:[ زیند] زیندەوەرێك كە لەیەك خانە پێكهاتبیت، پێچەوانەی ئەو زیندەوەرانەی كە لە كۆمەڵێك خانە پێكتاتبێت.[ ئینگـ : unicellular].

تاكدووڕەگی/takdûragî: نتـ:[ زیند] شێوازێكی بریار دەری بۆماوەیی ڕووخسارییە لە مۆركی نێوان دووتاكێتی زیندەوەر( organism)دا، یان لێكتێك هاڵانێلە لە نێوان باوانان، كە هێترۆزیگۆیتێكە لە سەر لۆكووسێكدا. بۆ وێنە :

( Bb X Bb)، قاوەیی B = ، شین b =  قاوەیی تۆخ BB =، قاوەیی كاڵ ( نەك شین)، Bb = شین BB =.

[ ئینگـ : Monohybrid Cross].

تاكڕەوی/takřewî: نتـ: حکومەتی ڕەها.[ ئینگـ : Autocracy]

تاكفرۆش/takfiroŝ: ئانفا: پێچەوانی كۆفرۆش.

تاككەوتن/takkewtin: كتن:[ تاك+كەوتن] تەنیابوون، جوێبوونەوە لە كۆمەڵ.

بەتاككردن/betakkirdin: كتن:[ بە+ تاك+ كردن][ ئینگـ : individualization].

تاكگەرایی/takgerayî: نتـ:[ تاك+ گەرایی] شێواز یان سستیمی تاكگەرایی جێبەجێكردن[ ئینگـ : individualism].

تاكوتەڕا/takûtera: نتـ:[ هـ] تاكوتەراك. تاقوتەنیا.

تاكوتەنیا/takûtenya: نتـ:

1 – بێهاوتا، تاكوتەنیا.

2 – [ مجـ] خودا.

تاكوتەنیایی/takûtenyayî: نچ: بێشەریكیی، بێشەرێك بوون، بێهاوتایی، تاكوتەنیایی.

:: تاك و تەنیایی هەربۆ خودا باشە.

تاكوتووك/tak û tûk: ئانتـ:[ تاك+ و+ تووك] بەدەگمەن، یەكانە، تاكەشت، جارە وبار، دانەدانە.

:: تووتنەكەم تاك وتووك سەوزبووە.

تاكوجووت/tak û cût::

تاكولۆك/takûlok: ئانتـ:[ تاك+و+لۆك] تاقولۆق.

تاكولوكردن/takûkukirdin::

تاکوێژی/takwêjî: نتـ: [ ئینگـ : Soliloquy]

تاكێتی/takětî: نت:[ تاك+ ئێتی][ ئینگـ : idiographic]

جیاوازی تاكێتی/cyawazǐ takětî: نت:[ تاك+ ئێتی][ ئینگـ: individual differences ]  

تاكێتی/tak: نت:[ تاك+ ئێتی][ ئینگـ: psychology of individual] .  

تاكیانەوە/takyanewe: كتن: تاكبوونەوە، تاكەوبوون

.

.

___________________________

تاك ² /tak: ئان، ئاك:

1 – بتەنی( كباك) بەتەنی، بەتەنها، بەتەنیا، باد _ یەكباد، تووێ، تەنـها، یەكتووێ، ژاوە.

2 – بێهاوتا، تەك، تاقانە.

.

.

__________________________

تاك³/tak: ن: یەك، یەکی، تەنیا : دەستەواژەیەکە هەم لە زمانی کوردی هەم لە زمانی ئینگلیزی وەك پێشگرێك دەلکێت بە کۆمەڵێك ووشەوە و واتای نوێی لێدروست دەبێت. >< فرە .  [ ئینگـ : mono]{ بەرکوڵ، ل، 127}

تاك ئاخافتن/tak axaftin: ئانتـ:[ تاك+ ئاخافتن] یەك ئاخاوتن، تاك گووتەر  مەبەست لەو کەسەی کە چیڕۆکێك یان سەرگوزەشتەیەك دەگەێڕێتەوە بۆ نموونە لەسەر شانۆ : مۆنۆلۆگ. [ ئینگـ : monologue]

تاك ئاخافتنکەر/tak axaftinker: نفا: یەك ئاخاوتنژکەر، مۆنۆلۆجیست. [ ئینگـ : monologist]

تاك ئاواز/tak awaz: ئانتـ:[ تاك+ ئاواز] یەك ئاواز، یەك ئاهەنگ، بێ گۆڕان .[ ئینگـ : monotonic , monotonous]

تاك ئاوازی/tak awazî: نچ: یەك ئاوازی.[ ئینگـ : monotone]

تاك ئەتۆم/tak etom: ئانتـ: [ فیز] [ کیمیـ] [ تاك+ ئەتۆم] یەك گەردیکە : ئەو مۆلیکیولەیە کە تەنها لەیەك ئەتۆم پێكهاتووە وەك ئەتۆمی هیلێۆن :   [ ئینگـ : mono atom]{ کەماڵنامە، ل، 11}

تاك ئۆکسید/tak okisîd: نتـ: یەك ئۆکسید. [ ئینگـ : monoOxide]

تاك ئوز/tak uz: ئانتـ:[ تاك+ ئوز ] یەك ئوز. [ ئینگـ : monoenergetic]

تاك ئێزینگ/tak êzîng: ئانتـ:[ تاك+ ئێزینگ] یەك ئێزنگ.[ ئینگـ : monopropellant]

تاك باب/tak bab: ئانتـ:[ تاك+ باب] یەك باووك، هەڤ نەژاد. [ ئینگـ : monophyletic]

تاكبەر/tak ber: ئانتـ:[ ]  [ ئینگـ : monoCarpic]

تاك بڕگە/tak biřge: ئانتـ:[ ئینگـ : monosyllable]

تاك بڕگەیی/tak biřge: نچ:[ ئینگـ : monosyllablic]

تاك بێژە/tak bêje: ن: یەك بێژە، یەك ناڤ.[ ئینگـ : monomiale]

تاك پەرستن/tak perstin: کتن: یەك پەستن. [ ئینگـ : monolatry]

تاك پەنجە/tak pence: ئانتـ: یەك پەنجە.[ ئینگـ : mono Dactylism]

تاك پێ/ta pê: ئانتـ: یەك پێ. [ ئینگـ : monopodial]

تاك پێیی/tak : نچ: یەپپێیی.[ ئینگـ : monopode]

تاك تەخلیت/tak: ئانتـ: یەك تەخلیت. [ ئینگـ : monoTypic]

تاك تەخلیتی/tak: نتـ: یەك تەخلیتی. [ ئینگـ : monoType]

تاك تەوەر/tak: ئانتـ: تاك دۆخ.[ ئینگـ : mono Axle]

تاك تەوەرە/tak: ئانتـ: یەك تەرەرە.[ ئینگـ : mono Chasium]

تاك ترسی/tak: ئانتـ: یەك ترسی، ترسی یا ب تەنێ بوون. [ ئینگـ : monophobia]

تاك ترش/tak: نتـ: [ کیمیـ] [ تاك+ ترش ] یەك ترش.[ ئینگـ : monoAcid]

تاك تفت/tak: نتـ:[ کیمیـ][ تاك+ تفت] یەك قڵێ.[ ئینگـ : monoBasic]

ترشی تاكە تفت/tak: نتـ:[ کیمیـ][ ترش+ ی+ تاك+ ئە+ تفت] یەك قڵێ.[ ئینگـ : monoBasic acid]

تاك توخماڤ/tak: ئانتـ: [ تاك+  ] [ ئینگـ : monospermous]

تاك جەمسەر/tak: نتـ: [] [ تاك+ جەمسەر] یەك جەمسەر : یەك پۆل، یەك پیتە.[ ئینگـ : monopole]

تاك چاو/tak: نتـ: یەكچاڤك، یەكچاو. [ ئینگـ : mono Cular]

تاك خارن/tak: ئانتـ: یەك خارن  [ ئینگـ : monophagous]

تاك خانە/tak: نتـ: [] [ تاك+ خانە]  

1 – [ ئینگـ : mono plastid]

2 – یەك شانە [ ئینگـ : monoCell]

تاك خورست/tak: ئانتـ: یەك خورست. [ ئینگـ : monophysic]

تاك خورستە/tak: ن: [ ئاین] باوەڕی یا کو عیسا پێخەمبەر.[ ئینگـ : monophystic]

تاك خورستی/tak: نچ: یەك خورستی.[ ئینگـ : monophystim]

تاك خودا/tak: ئانتـ:[ ئینگـ : monotheistic]

تاك خودائێتی/tak: ئانتـ:[ ئینگـ : monotheism]

تاك خودایی/tak: ئانتـ:[ ئینگـ : monotheist]

تاك دەریك/tak: ئانتـ:[ كباك] یەك دەریك.[ ئینگـ : monotrematous]

تاك دەرینی/tak: ن:[ كباك] یەك دەرینی.[ ئینگـ : monotremata]

تاك دەست/tak: نتـ: [ تاك+ دەست] یەكدەست، یەك پەل.[ ئینگـ : mono Brachius]

تاك دەنگ/tak: ئانتـ:[ فیز]  [ ئینگـ : monophonic]

تاك دەنگی/tak: ئانتـ:[ فیز]  ئاوازی یەك دەنگی. [ ئینگـ : monophony]

تاك دووڕەگی/tak: نتـ: [ زیند] [ ئینگـ : monohybrid]

. . لێكدانی تاك دووڕەگی/tak: نتـ: [ زیند] [ ئینگـ : monohybrid cross]{ ئەکرەم قەرەداغی، ل، 89}

تاك دینگەیی/tak: ن:[ ئەند]  [ ئینگـ : monostyle]

تاك ڕەگەز/tak: نتـ: [ تاك+ ڕەگەز][ ئینگـ : monosex]

تاك ڕەنگ/tak: نتـ:[ فیز]  [ تاك+ ڕەنگ] یەكڕەنگە.

1 – [ ئینگـ : monotint]

2 – رەنگ کورە( كباك)، ڕەنگ کوێر( كناو).[ ئینگـ : monoChromate]

تاك ڕەنگ/tak: نتـ: [ تاك+ ڕەنگ] یەك ڕەنگ.[ ئینگـ : mono Chromatic]

. . تیشكدانی تاكڕەنگ/tak: نتـ:[ فیز]  [ تاك+ ڕەنگ] یەك ڕەنگ.[ ئینگـ : monochromatic radiation]

. . ڕووناکی تاكڕەنگ/tak: نتـ:[ فیز]  [ تاك+ ڕەنگ] یەك ڕەنگ.[ ئینگـ : monochromatic light]

. . ڕووناکیدەری تاكڕەنگ/tak: نتـ:[ فیز]  [ تاك+ ڕەنگ] یەك ڕەنگ.[ ئینگـ : monochromatic illuminator]

تاك ڕەوی/tak: نچ: [ ڕامیا] یەك حوکمی، حوکمێ مروڤەکێ.[ ئینگـ : monocracy]

تاك زمان/tak: ن: یەك زمان. [ ئینگـ : monolingual]

تاك ژن/tak: ئانتـ: یەك ژن. >< فرەژن. [ ئینگـ : monogynous ، monogamist]

تاك ژنی/tak: نچ: یەك ژنی. >< فرەژنی. [ ئینگـ : monogyny , monogamous, monogamy]

تاك ژێ/tak: ئانتـ:[ تاك+ ژێ] یەك ژێ : ئالاڤە ك مەزیقەیی.[ ئینگـ : monoChord]

تاك ژینگەیی/tak: ئانتـ:[ تاك+ ژینگەیی][ ئینگـ : monoChlamydeous]

تاك ساکارید/tak: نتـ: [ کیمیـ] تاکەشەکر( كناو) : شەکرا سادە کو نا بو هوژت دناڤ ئاڤێدا.[ ئینگـ : mono Saccharide]{ قاموسا سەلاحەدین، ل، 539}

تاك سکە/tak: ن:[ ئەند] یەك هێڵی ئاسن. [ ئینگـ : monorail]

ئامێری تاك سکەیی/tak: نتـ: ئامێری یەك هێڵی ئاسنی.[ ئینگـ : monorail]

تاك سم/tak: نتـ: [] [ تاك+ سم] یەكسم.[ ئینگـ : monohooted]

تاك شێوەیی/tak: ن: یەك شێوەیی.[ ئینگـ : monotony]{ عاصی ف. وەیس، ل، 78}

تاك قەڵەم/tak: ئانتـ: یەك قەلەم. [ ئینگـ : monostelous]

تاك قۆناغ/tak: ئانتـ: یەك کۆچ. [ ئینگـ : monophase]

تاك کان/tak: ئانتـ: یەك کان.[ ئینگـ : monometallic]

تاك کانی/tak: نچ: یەك کانی. [ ئینگـ : monometallism]

تاك کەلپك/tak: ن: یەك کەلپك[ ئینگـ : monocoque]

تاك كرۆمۆسۆمی خۆیی/tak kromosomî xoyî: نتـ:[ زیند][ تاك+كرۆمۆسۆم+ی+خۆیی]

1 – كرۆمۆسۆمێك، كە هۆمۆلۆگۆی نەبێت، بەتایبەتی نەجووتی X – كرۆمۆسۆم .

2 – ریبۆسۆمێكی تاك، بەتایبەت سازێند رابێت لە گەڵ مۆلیكیولێكی mRNA.[ ئینگــ: monosomic].

تاك گەرایی/tak: نتـ: یەك گەرایی، یەك هێك( كباک)، تاقە گەرایەك.[ ئینگـ : mono vular]

تاك گەرد/tak: ئانتـ: [ ئینگـ : monomoleculer]

تاكە گەردە/tak: نتـ:[ ] ئەو تاکە گەردانەن کە پێکەوە دەلکێن و پۆلیمەرێك پێك دێنن.[ ئینگـ : monomers]{ فەرهەنگی کیمیا، ل، 272}

تاك گوڵەگەنم/tak: ئانتـ: یەك گوڵەگەنم. [ ئینگـ : monosepalous]

تاك لاری/tak: ئانتـ: یەك لاری.[ ئینگـ : monosymmetric]

تاك ماڵ/tak: نتـ: [ ڕوو] [ تاك+ ماڵ] یەك خانە، تەنیا ماڵ.[ ئینگـ : monocious]

. . ڕووەکی تاك ماڵە/tak: نتـ: [ ڕوو] [ تاك+ ماڵ] یەك خانە، تەنیا ماڵ.[ ئینگـ : monocious plant]

تاك ناووکی/tak: نتـ: یەك بافك. [ ئینگـ : mono Nuclear]

. . خانەی تاك ناووك/tak: ن: [ زیند] یەك ناووکی : خرۆکەی سپی [ ئینگـ : monocyte]

. . زۆری تاك ناووکی/tak: ن: زۆری یەك ناووکی : خرۆکەی سپی [ ئینگـ : monocytosis]

. . کەمی تاك ناووکی/tak: ن: کەمی یەك ناووکی : خرۆکەی سپی [ ئینگـ : monocytopenia]

تاك نەژاد/tak: ئانتـ: یەك نژاد( كباك). [ ئینگـ : monogenesis]

تاك نەژادی/tak: نچ: یەك نژادی( كباك). [ ئینگـ : monogamy]

تاك نشتە/tak: ئانتـ: یەك نشتە، نێرەمووك، گوڵ نێر، گول مێ دیەك هەلە زێدا.[ ئینگـ : monoecious]

تاك نشتەکی/tak: نچ: یەك نشتەکی  [ ئینگـ : monoecism, monoecy]

تاكنووسە/tak: ئانتـ: یەكنووسە : پەرتووکێکە کە باسی یەك مژار یان بابەت دەکات.[ ئینگـ : monograf]

تاك نیشان/tak: ن: یەك نیشان : پێکهاتی یە ژ تیپ ئو وێنە یان ل سەرمتایی.[ ئینگـ : monomark]{ قاموسا سەلاحەدین، ل، 539}

تاك وێنە/tak: نتـ: یەك وێنە، یەك شێوە، یەك شکل( ).[ ئینگـ : mono Morphic]

تاك هاوهێزی/tak: ن: [ فیز] [ کیمیـ] تاك هاوهێزی، تاك ڤالێنسی، یەك هەڤ هێزی : yek hev hêzî .: سیفەتی ئەو ئەتۆمەیە کە یەك ئەلەكترۆن وون دەکات و یەك ئەلەكترۆن وەردەگرێت.[ ئینگـ : monoValent ]

تاك هەڤهێز/tak: ئانتـ:[ فیز][ کیمیـ] یەك هەڤ‌ هێز : دەتوانێت لەگەڵ یەك گەردیلە هایدرۆجین یان هاوتایەکی یەك بگریت.[ ئینگـ : monoValent ]

تاك هەڤهێزی/tak: نتـ:[ فیز][ کیمیـ] یەك هەڤ‌ هێزی.[ ئینگـ : monoValence, monovalncy]

تاك هەوەس/tak: ئانتـ: یەك هەوەس. [ ئینگـ : monomaniac]

تاك هەوەسی/tak: نچ: یەك هەوەسی.[ ئینگـ : monomania]

تاك هێكدانکی/tak: نتـ:[ کیمیـ][ كباك][ تاك+ هێكدانکی][ ئینگـ : mono Carpellary] { قاموسا سەلاحەدین، ل، 538}

تاك هێلکەیی گونە/tak: نتـ: یەك هێلکەیی گونە.  [ ئینگـ : mono Rchid]

. 

.

.

.