ئارام  1/aram:: ن: ئاسایش، ئۆقره‌، توانا، تابشت، توێتکە، حه‌جمین، ستاره‌، سره‌وت.

 نەشوناس  شوناس
 تاک  کۆ  تاک  کۆ
 شێوەزاری کرمانجی باکوور   ەک  ان  ەکە  ەکان 
 شێوەزاری کرمانجی ناوەند   ێ ، ێک   ان  ەکە   ەکان
 شێوەزاری هەورامی   ێوە   ێ ، ن   ێ   ەکێ 

 

  لە فەرهەنگی زمانی ئاڤێستادا، وەها تۆمارکراوە. ل. 
 گۆکردنی بە کوردی زمانی ئاڤێستایی   واتای بە ئینگلیزی
رەمۆ Omar
 لە زمانی ئا‌ڤێستایی یەوە ده‌ست بەده‌ست بۆ ئێستای زمانی کوردی بەشێوەی( ئارام )ماوەتەوە  
 تێبینی
  سانسکریت : ئا : پێش به‌ندی( ئه‌رێ ) یه‌+ رام  یان ره‌م 

:: ژانه‌سه‌ر ئارامی لێ هه‌ڵگرتووه‌، له ‌تاو ئێش برینه‌که‌ی هیج ئارام ناگرێت.

‌{

له‌ دنیادا دڵ ئارامێک و ئارامی دڵێکم بوو

به‌جارێ ماڵی وێرانم، ئه‌میشم چوو، ئه‌ویشم چوو

}{مه‌حوی}.

: ئان:

1 –  ئاهۆن، ئەهوەن، بێده‌نگ، له‌سه‌رخۆ، گران، نشمی، هێدی، هێمن : سه‌نگی که‌سێ کە پێچەوانەی توڕه ‌و تۆسنە.

::  مام ئارام پیاوێکی ئارامه‌.

2 – کڕ، کپ، خامۆش، کشومات، هێوه‌ر، بێهه‌ست وخۆست، پێ شه‌ر شۆر

:: چه‌ند رۆژێکه‌ دنیا زۆر ئارامه‌

:: ماڵ وه‌ک ماڵی کاک شاسوار ئارام هه‌رنه‌بووه

.

.

____________________________

ئارام  ² /aram: ئاک: هێدی هێدی، به‌ هێواشیه‌وه‌، به‌ئه‌سپایی، به‌کاوه‌خۆ، به‌نه‌رمی، به‌شێنه‌یی.

:: ( ئارام ئارم لێی چوومه‌ پێش.).

ئارام ئارام/aramaram: ئانتـ: وورده‌ ورده‌، له‌سه‌ره‌خۆ.

{

ئارام ئارام به‌ لۆژه‌ لۆژ

ئه‌وا به‌ره‌و ماڵ بوومه‌وه‌

}{هێمن}.

ئارام ئەوە بییە/aram ewe bîye: ئانفا:[ هـ][ ئارام+ ئەوە، بییە] ئارامەوەبووك( كباش)، ئارامۆبییەی( هـ).

ئارام ئەوەبییەی/aram ewe bîyey: كتن:[ هـ][ ئارام+ ئەوە+ بییەی] ئارام بوونەوە.

ئارام ئەوەکریا/aram ewe bîyey: كتن:[ هـ][ ئارام+ ئەوە+ کریا] ئارامکراوە.

ئارام ئەوە کریای/aram ewe bîyey: كتن:[ هـ][ ئارام+ ئەوە+ کریای] ئارامکرانەوە( کناو)، ئارامۆکریا. 

ئارام ئەوە کەر/aram ewe bîyey: كتن:[ هـ][ ئارام+ ئەوە+ کەر] ئارامکەرەوە.، ئارامۆکەر( هـ).  

ئارام ئەوە کەرڎەی/aram ewe kerđey: كتن:[ هـ][ ئارام+ ئەوە+ کەرڎەی] ئارام کردنەوە، ئارامۆکەرڎەی( هـ) 

ئارام ئەوە کەرڎەیەنە/aramewekerđeyene: كتن:[ هـ][ ئارام+ ئەوە] لە ئارام کردنەوەدا.

ئارام به‌خش/aram bexiş: نفا:[ ئارام+  به‌خش( به‌خشین)] ئارام ده‌ر، داو ده‌رمانێکی ئێش و ئازاری زام و نه‌خۆشی که‌م کاته‌وه‌.

ئارام به‌خشای/aram bexişay: کتپ:[ ئارام+ به‌خشای] ئارام بەخشین.

ئارام بڕیای/arambîyey: كتن:[ هـ][ ئارام+ ئەوە] ئارام بڕان

ئارام بڕیەی/arambîyey: كتن:[ هـ][ ئارام+ ئەوە] ئارام بڕین

ئارام بوون/arambûn: كتنـ:[ ئارام+  بوون]

1 – سره‌وتن، ئۆقره‌گرتن، بێده‌نگ بوون، خامۆش بوون، کپ بوون، حەسانەوە.

2 –  له ‌جوو له‌که‌وتن.

3 –  ڕق و کینه‌ نیشتنه‌وه‌.

4 – ئێش و ئازارنه‌مان، وورینگ گرتن، شکانی ژان برین و که‌مبوون یا دامرکانی ئێش و ئازاری نه‌خۆشی.

ئارام بوونه‌وه‌/arambûnewe:  كتن:[ ئارام+ بوون+ ه‌وه‌]

1- ژیربوونه‌وه‌، ئۆقره‌گرتن.

:: دوای تاوێك منداڵه‌كه‌ ئارام بووه‌وه‌ و دانیشت.

2- دامركانی ئێش و ئازار.

3- بێده‌نگ بوونی ئاژاوه‌ و هاتوهاواری خه‌ڵك.

ئارام بییەی/arambîyey: كتن:[ هـ][ ئارام+ بییەی] ئارام بوون

ئارام بییەیۆ/arambîyey: كتن:[ هـ][ ئارام+ بییەی] ئارام بوونەوە.

ئارام دان/aramdan: کتنـ:1- دامرکان، شێنه‌یی کردن. 2- ژییرکردن (منداڵ).  

ئارام ده‌ر/aramder: ئانفا: [ ئارام+ دەر ( دان)] هێمنی به‌خش. ئارام به‌خش.

ئارام ڕوو/aramřû:  ئانتـ:[ ئارام+ ڕوو] که‌سێ که‌ به‌هێمنی کاربکات.  

ئارام که‌ر/aramker: ئانفا:[ ئارام+ كه‌ر( كردن )] هێمن که‌ر.

ئارام کردن/aramkirdin: کتپ:[ ئارام + كردن]

1 – له‌جووله‌خستن، ڕاوه‌ستاندن، ئازارپێ نه‌هێشتن به‌هۆی ده‌رمانه‌وه‌.

2 – تینۆێتی شکاندن.

ئارام کردنه‌وه‌/aram kirdinewe: کتپ: هێرۆکردنه‌وه‌، دڵدانه‌وه‌، هێمن کردنه‌وه‌.

ئارامگا/aramga: نتـ:[ ئارام+ گا]

1 – ئارامگه‌، گۆر( شوێنێکی که‌ مرۆ‌ڤ ئارامی تێدابگرێت) گلکۆ.

2 – ته‌ختی نووستن.

ئارام گرتەی/aram girtey: کتن:[ هـ][ ئارام+ گرتەی] ئارام گرتن.

ئارام گرتەیەنە/aram girteyene: ئاکتـ:[ هـ][ ئارام گرتەی+ ئەنە] لە کاتی ئارامگرتنیدا.

ئارام گرتن/aram girtin: کتن:[ ئارام+ گرتن]

1 – دان به ‌خۆدا گرتن، هێوربوونه‌وه‌، نیشتنه‌وه‌، ڕق و تووڕه‌یی به‌س کردن له‌ گریان و هه‌راو وریا و قیژه‌ قیژ.

2 – له ‌جووڵه‌که‌وتن.

3 – پورەنە، هەدادان.

ئارامگیل/aramgîl: ن:[ ئاژ][ ئارام+ گیل] ئه‌سپی خۆشبه‌ز.

ئارام لێبڕان/aram lê biřan: کتن:[ ئارام+ لێ+ بڕان]

ئۆقره‌نه‌مان، ئۆقره‌له‌به‌رهه‌ڵگیران، ناره‌حه‌ت بوون، ئارام وەنە بڕیای( هـ) .

:: چه‌ند رۆژه‌ نه‌وزاد سووره‌ کوانێکی لێ هاتووه‌ ئارامی لێ بڕاوه‌.

:: له ‌تاو پیرۆت ئارامم لێ بڕاوه‌.

ئارام لێبڕین/aram lê biřîn: کتپ:[ ئارام+ لێ+ بڕین] ناڕه‌حه‌ت کردن، بێزارکردن، هه‌راسان کردن، ئارام وەنە بڕیەی( هـ).

::  سه‌ره‌ژان ئارامی لێبڕیی وه‌ ( کهـ).

ئارام لێهه‌ڵگرتن/aram lêhelgrtin: کتپ:[ئارام+ لێ+ هه‌ڵ+ گرتن] جاڕسکردن، سه‌رلێسه‌ندن، تووره‌کردن.

ئارام لێهه‌ڵگیران/aram lêhelgîran: کتن:[ ئارام+ لێ+ هه‌ڵ+ گیران] زویرکردن، ئارام وەنە هۆرگیریای( هـ).

ئارام لێهه‌ڵگیراو/aram lêhelgiraw: ئانفا:

1 – بێ ئۆقره‌، خه‌ولێ زراو، سره‌وت لێ بڕاو.

2 – گه‌ڕۆک، گه‌رییده‌،  ڕییتاڵ.

ئارامنه‌گر/aramnegir: ئانفا:[ ئارام+ نه‌+ گر(گرتن)]

1 – ناره‌حه‌ت، بێ ئۆقره‌، ئارام لێ هعه‌ڵگیراو.

2 – بێ خه‌و، خه‌وزڕاو.

3 – په‌رێشان، بێهه‌دا، شپرزه‌.

4 – بێستاره‌، سروه‌ت له‌به‌ربڕاو.

5 – گه‌رۆک، گه‌ڕییده‌، ڕیتاڵ.

ئارام ویستن/aramwîstin: كتن:[ ئارام+ ویستن] ئاشتی خواستن.

ئارامی/aramî: نچ:[ ئارام+ ی] [ ئینگـ : Calm]

1 – نه‌رمی، شێنه‌یی.

2 – بێده‌نگی، هێمنی، ئاسوودەیی. 

3 – بێ ته‌قه‌، دنجیی، بێ شه‌روشۆره‌یی.

ئارامی ده‌ر/aramîder: نتـ: دامرکێنه‌ر، ته‌سه‌ڵاپێده‌ر.  

ئارامی دڵان/aramî diľan: نتـ:

1 – ژن، خانمخاس.

2 – که‌یبانوو ( ده‌نگ، جه‌رگ).

.

ب ئارام/bi aram: ئانتـ:[ ب+ ئارام] بەئارام.

ب ئارامی/bi aramî: ئانتـ:[ ب+ ئارامی] بەئارامی

بێ ئارام/běaram: ئانتـ:[ بێ+ ئارام] بێئۆقرە، دانەسەکناو، ترساو، بێوورە، بلەربەزین، هاروهاج.

بێ ئارامی/běaramî: نچ:[ بێ ئارام+ ی] پەژارە، بێتاوی، بێئوەقرەیی: باری گیاندارێکی ترساو یان تۆقیو کەنەتواند رێت هێمن بکرێتەوە.  

نائارام/naaram: نتـ:[ نائارام] بێئارام، بێئۆقرە، بێتاب، خۆڕانەگر، خۆنەگر، دانەسەکناو.

:: کوردستان بە شوێنێکی نائارام تەماشا بکرێت ؟ .

.

.

___________________________                    

ئارام  ³/Aram:  ن:[ ڕوو] گوڵ ئارام، په‌نجه‌دڵ : گیایه ‌که‌ 30 تا  80 سانتیمه‌تر بڵندده‌بێت. وه‌ گوڵێکی زه‌رد ده‌گرێت. بۆ تیمارکردنی با به‌ سووده‌ { ابو علی سینا} به‌کاریهێناوه‌. [Bot : Chelidonium majus L]

 پۆلێنکردنی زانستی  : Scientific classification
Kingdom  phylum Class Order Family Genus Species
فەرمانڕەوایی  هۆبە  پۆل پلە   خێزان چەشن جۆر
Plantae Angiosperms Eudicots Ranunculales Papaveraceae Chelidonium Chelidonium majus L
 جیهانی ڕووەک  کاسە تۆودارەکان کاسەی گوڵ  چونگییەکان کوکنارییەکان  گوڵ ئارام 

.

.

_______________________

ئارام  4 /Aram: ن:[ ناڤ] ناوە بۆ ڕەگەز یان جێندری نێرینه‌. 

.

.

.