ئارام  1/aram:

.

 

نەشوناس

شوناس

تاک

کۆ

تاک

کۆ

شێوەزاری کرمانجی باکوور

ەک

ان

ەکە

ەکان

شێوەزاری کرمانجی ناوەند

ێ ، ێک

ان

ەکە

ەکان

شێوەزاری هەورامی

ێوە

ێ ، ن

ێ

ەکێ

.

[سان : ئا : پێش به‌ندی ( ئه‌رێ ) یه‌+ رام  یان ره‌م, ئا‌ڤێسـ : Omar : ( رەمۆ)] پاشان بۆ زمانی ئا‌ڤێستا ده‌ست به ‌ده‌ست بۆ زمانی ئێستاکێی کوردی هاتووە]

: ن: ئاسایش،  سره‌وت، ستاره‌، توانا، تابشت، ئۆقره‌، حه‌جمین.

:: ژانه‌سه‌ر ئارامی لێ هه‌ڵگرتووه‌، له ‌تاو ئێش برینه‌که‌ی هیج ئارام ناگرێت.

‌{

له‌ دنیادا دڵ ئارامێك و ئارامی دڵێکم بوو

به‌جارێ ماڵی وێرانم، ئه‌میشم چوو، ئه‌ویشم چوو

}{مه‌حوی}.

: ئان:

1 –  ئاهۆن، ئەهوەن، هێمن، له‌سه‌رخۆ، بێ ده‌نگ، گران، سه‌نگی که‌سێ  کە پێچەوانەی توڕه ‌و تۆسنە.

::  مام ئارام پیاوێکی ئارامه‌.

2- کڕ، کپ، خامۆش، کشومات، هێوه‌ر، بێهه‌ست وخۆست، پێ شه‌ر شۆر

:: چه‌ند رۆژێکه‌ دنیا زۆر ئارامه‌

:: ماڵ وه‌ک ماڵی کاک شاسوار ئارام هه‌رنه‌بووه

.

ب ئارام/bi aram: ئانتـ:[ ب+ ئارام] بەئارام.

ب ئارامی/bi aramî: ئانتـ:[ ب+ ئارامی] بەئارامی

بێ ئارام/běaram: ئانتـ:[ بێ+ ئارام] بێئۆقرە، دانەسەکناو، ترساو، بێوورە، بلەربەزین، هاروهاج.

بێ ئارامی/běaramî: نچ:[ بێ ئارام+ ی] پەژارە، بێتاوی، بێئوەقرەیی: باری گیاندارێکی ترساو یان تۆقیو کەنەتواند رێت هێمن بکرێتەوە.  

نائارام/naaram: نتـ:[ نائارام] بێئارام، بێئۆقرە، بێتاب، خۆڕانەگر، خۆنەگر، دانەسەکناو.

:: کوردستان بە شوێنێکی نائارام تەماشا بکرێت ؟ .

.

.

____________________________

ئارام  3/aram:  ئاك:

هێدی هێدی، به‌ هێواشیه‌وه‌، به‌ئه‌سپایی، به‌کاوه‌خۆ، به‌نه‌رمی، به‌شێنه‌یی.

:: ( ئارام ئارم لێی چوومه‌ پێش.).

ئارام ئارام/aramaram: ئان: وورده‌ ورده‌، له‌سه‌ره‌خۆ.

{

ئارام ئارام به‌ لۆژه‌لۆژ

ئه‌وا به‌ره‌و ماڵ بوومه‌وه‌

}{هێمن}.

ئارام ئەوەبییە/arambîye: ئانفا:[ هـ][ ئارام+ ئەوە، بییە] ئارامەوەبووك( كباش)، ئارامۆبییەی( هـ).

ئارام ئەوەبییەی/arambîyey: كتن:[ هـ][ ئارام+ ئەوە+ بییەی] ئارام بوونەوە.

ئارام ئەوەکریا/arambîyey: كتن:[ هـ][ ئارام+ ئەوە+ کریا] ئارامکراوە.

ئارام ئەوە کریای/arambîyey: كتن:[ هـ][ ئارام+ ئەوە+ کریای] ئارامکرانەوە( کناو)، ئارامۆکریا. 

ئارام ئەوە کەر/arambîyey: كتن:[ هـ][ ئارام+ ئەوە+ کەر] ئارامکەرەوە.، ئارامۆکەر( هـ).  

ئارام ئەوە کەرڎەی/aramewekerđey: كتن:[ هـ][ ئارام+ ئەوە+ کەرڎەی] ئارام کردنەوە، ئارامۆکەرڎەی( هـ) 

ئارام ئەوە کەرڎەیەنە/aramewekerđeyene: كتن:[ هـ][ ئارام+ ئەوە] لە ئارام کردنەوەدا.

ئارام به‌خش/aram bexŝ: نفا:[ ئارام+  به‌خش( به‌خشین)] ئارام ده‌ر، داو ده‌رمانێکی ئێش و ئازاری زام و نه‌خۆشی که‌م کاته‌وه‌.

ئارام به‌خشای/aram bexiŝay: کتپ:[ ئارام+ به‌خشای] ئارام بەخشین.

ئارام بڕیای/arambîyey: كتن:[ هـ][ ئارام+ ئەوە] ئارام بڕان

ئارام بڕیەی/arambîyey: كتن:[ هـ][ ئارام+ ئەوە] ئارام بڕین

ئارام بوون/arambŭn: كتنـ:[ ئارام+  بوون]

1 – سره‌وتن، ئۆقره‌گرتن، بێده‌نگ بوون، خامۆش بوون، کپ بوون، حەسانەوە.

2 –  له ‌جوو له‌که‌وتن.

3 –  ڕق و کینه‌ نیشتنه‌وه‌.

4 – ئێش و ئازارنه‌مان، وورینگ گرتن، شکانی ژان برین و که‌مبوون یا دامرکانی ئێش و ئازاری نه‌خۆشی.

ئارام بوونه‌وه‌/arambŭnewe:  كتن:[ ئارام+ بوون+ ه‌وه‌]

1- ژیربوونه‌وه‌، ئۆقره‌گرتن.

:: دوای تاوێك منداڵه‌كه‌ ئارام بووه‌وه‌ و دانیشت.

2- دامركانی ئێش و ئازار.

3- بێده‌نگ بوونی ئاژاوه‌ و هاتوهاواری خه‌ڵك.

ئارام بییەی/arambîyey: كتن:[ هـ][ ئارام+ بییەی] ئارام بوون

ئارام بییەیۆ/arambîyey: كتن:[ هـ][ ئارام+ بییەی] ئارام بوونەوە.

ئارام دان/aramdan: کتنـ:1- دامرکان، شێنه‌یی کردن. 2- ژییرکردن (منداڵ).  

ئارام ده‌ر/aramder: ئانفا: [ ئارام+ دەر ( دان)] هێمنی به‌خش. ئارام به‌خش.

ئارام ڕوو/aramřŭ:  ئانتـ:[ ئارام+ ڕوو] که‌سێ که‌ به‌هێمنی کاربکات.  

ئارام که‌ر/aramker: ئانفا:[ ئارام+ كه‌ر( كردن )] هێمن که‌ر.

ئارام کردن/aramkirdin: کتپ:[ ئارام + كردن]

1 – له‌جووله‌خستن، ڕاوه‌ستاندن، ئازارپێ نه‌هێشتن به‌هۆی ده‌رمانه‌وه‌.

2 – تینۆێتی شکاندن.

ئارام کردنه‌وه‌/aram kirdinewe: کتپ: هێرۆکردنه‌وه‌، دڵدانه‌وه‌، هێمن کردنه‌وه‌.

ئارامگا/aramga: نتـ:[ ئارام+ گا]

1 – ئارامگه‌، گۆر( شوێنێکی که‌ مرۆ‌ڤ ئارامی تێدابگرێت) گلکۆ.

2 – ته‌ختی نووستن.

ئارام گرتەی/aram girtey: کتن:[ هـ][ ئارام+ گرتەی] ئارام گرتن.

ئارام گرتەیەنە/aram girteyene: ئاکتـ:[ هـ][ ئارام گرتەی+ ئەنە] لە کاتی ئارامگرتنیدا.

ئارام گرتن/aram girtin: کتن:[ ئارام+ گرتن]

1 – دان به ‌خۆدا گرتن، هێوربوونه‌وه‌، نیشتنه‌وه‌، ڕق و تووڕه‌یی به‌س کردن له‌ گریان و هه‌راو وریا و قیژه‌ قیژ.

2 – له ‌جووڵه‌که‌وتن.

3 – پورەنە، هەدادان.

ئارام لێبڕان/aram lê biřan: کتن:[ ئارام+ لێ+ بڕان]

ئۆقره‌نه‌مان، ئۆقره‌له‌به‌رهه‌ڵگیران، ناره‌حه‌ت بوون، ئارام وەنە بڕیای( هـ) .

:: چه‌ند رۆژه‌ نه‌وزاد سووره‌ کوانێکی لێ هاتووه‌ ئارامی لێ بڕاوه‌.

:: له ‌تاو پیرۆت ئارامم لێ بڕاوه‌.

ئارام لێبڕین/aram lê biřîn: کتپ:[ ئارام+ لێ+ بڕین] ناڕه‌حه‌ت کردن، بێزارکردن، هه‌راسان کردن، ئارام وەنە بڕیەی( هـ).

::  سه‌ره‌ژان ئارامی لێبڕیی وه‌ ( کهـ).

ئارام لێهه‌ڵگرتن/aram lê helgrtin: کتپ:[ئارام+ لێ+ هه‌ڵ+ گرتن] جاڕسکردن، سه‌رلێسه‌ندن، تووره‌کردن.

ئارام لێهه‌ڵگیران/aramlê helgîran: کتن:[ ئارام+ لێ+ هه‌ڵ+ گیران] زویرکردن، ئارام وەنە هۆرگیریای( هـ).

ئارام لێهه‌ڵگیراو/aram lê helgiraw: ئانفا:

1 – بێ ئۆقره‌، خه‌ولێ زراو، سره‌وت لێ بڕاو.

2 – گه‌ڕۆک، گه‌رییده‌،  ڕییتاڵ.

ئارامنه‌گر/aramnegir: ئانفا:[ ئارام+ نه‌+ گر(گرتن)]

1 – ناره‌حه‌ت، بێ ئۆقره‌، ئارام لێ هعه‌ڵگیراو.

2 – بێ خه‌و، خه‌وزڕاو.

3 – په‌رێشان، بێهه‌دا، شپرزه‌.

4 – بێستاره‌، سروه‌ت له‌به‌ربڕاو.

5 – گه‌رۆک، گه‌ڕییده‌، ڕیتاڵ.

ئارام ویستن/aramwîstin: كتن:[ ئارام+ ویستن] ئاشتی خواستن.

ئارامی/aramî: نچ:[ ئارام+ ی]

1 – نه‌رمی، شێنه‌یی.

2 – بێده‌نگی، هێمنی.

3 – بێ ته‌قه‌، دنجیی، بێ شه‌روشۆره‌یی.

ئارامی ده‌ر/aramîder: نتـ: دامرکێنه‌ر، ته‌سه‌ڵاپێده‌ر.  

ئارامی دڵان/aramî diľan: نتـ:

1 – ژن، خانمخاس.

2 – که‌یبانوو ( ده‌نگ، جه‌رگ).

.

.

___________________________                    

ئارام  4/Aram:  ن:[ ڕوو] گوڵ ئارام، په‌نجه‌ دڵ : گیایه ‌که‌ 30 تا  80 سانتیمه‌تر بڵندده‌بێت. وه‌ گوڵێکی زه‌رد ده‌گرێت. بۆ تیمارکردنی با به‌سووده‌ { ابو علی سینا} به‌کاریهێناوه‌. [Bot : Chelidonium majus L]

.

.

_______________________

ئارام  1/aram: ن: [ ناڤ]  ناوی نێرینه‌یه

___________________________

ئارامگیل/aramgîl: ن:[ ئاژ][ ئارام+ گیل] ئه‌سپی خۆشبه‌ز.

.

.

.

.

.

.