دەر ¹/der: ئاک، ن: ئەودەر، بەر، چۆڵ، دەشت، ڤەر : جێگایەک لە دەرەوەی شوێنێک یان چشتێک بێت، وەک دەرەوەی ماڵ.

:: بچۆ دەر: بڕۆ دەرەوە.

بەرۆ( هـ)، بەروە : دیوی ئاشكرا و بیندراو . >< ژوورەوە.

دەراڤ/derav: ئانتـ:[ كباك][ دەر+ ئاڤ]

1 – دەوار، تەنكاو، بووار : جێگەی پەڕینەوە لە ئاودا.

:: ئەز دەراڤەكی تەنگ دەمام.

2 – جێگەی ئاوخواردنەوەی پەز.

دەراڤێتن/deravêtin: كتپ:[ كباك][ دەر+ ئاڤێتن]

1 – دەراوێتن، فڕێدان، وەدەرنان: لێ كەمكردنەوە. 

2 – هەڵتەكاندنی چێندراو لەبەر سەرما.

دەراو/deraw: نتـ: 

دەراوێتە/derawête: نفا: 

دەراوێتن/derawêtin: کتپ:[ کناو][ دەر+ ئاوێتن] دەرهاویشتن

دەر لە/der le: ن: لە دەرەوە، لە دەرۆ، لە دەرێ، لە دەرەوەی.

دەرهێڵ/derhêľ: ن:[ ئای تی] نەلیڤیر.[ ئینگـ: Offline]{ zkurd}.

دەرێ/derê: ئاكتـ: دەرەوە.{ گیو، ل، 421}.

.

تادەرهاوردن/taderhawirdin: کتن:[ تا+ دەر+ هاوردن] بنکۆڵی، وێکەوتن.

.

.

_____________________________

دەر ²/der: ن: دەرک _ دەرگا _ دەرگە، دەری.[ ئینگـ : gate]. 

دەرازوون/derazûn: ن:[ دەر+ ئازوون] دەرازین.

دەرازوونە/derazûne: نتـ: دەرازین.

دەرازین/derazîn: كتن: سەردەرانە.

دەرازینک/derazînk: ن:[ باد][ دەرازین+ ک ] ئاستانەی دەرگا.

دەران/deran: ن:[ كە] دووركەوتنەوە.

دەرانە/derane: ن:[ فە] دەرک _ دەركە، دەرگا.

دەراندەر/dernder: نتـ:[ دەر+ ئان+ دەر]

1 – سەرانسەر، تێكڕا، بەتەواوی، پاك. 

2 – هەمیشە، دایم.

دەراندن/derandin: كتپ:[ كە]

1 – دوورخستنەوە، دەركردن. 

2 – پەرژوبڵاوكردن. 

3 – برێتی لە بەفیرۆدانی ماڵ.

دەراندێز/derandêz: نتـ:[ دەر+ ‎ئاندێز] چەژنی فەلەكانی ڕۆژهەڵات، كە دەكەوێتە 25 ی بەفرانبارەوە ، ئاگرێكی زۆر زڵ دەكەنەوە.

دەرانین/deranîn: كتن:[ دەر+ ئانین( هانین)] دەرهێنان، دەرهاوردن، دەرخستن، پێی خووەژێ. خۆكشانەوەدواوە.

دەراوردن/derawirdin: كتپ:[ فە][ دەر+ ئاوردن( هاوردن)] دەركردن، بردنەدەر، دەرهێنان.

دەراهە/derahe: ئام : لەوێ، هێمایە بۆ دوور.

دەرە/dere: ئاكتـ: باخووەر، ماوە، مەودا، دەرەفەت.

دەرە/dere: ن:[ جێۆ] تەنگە_ تەنگەبەر، چۆم، خانۆک، دەربەند _ دەروەند، دۆڵ، ڕووبار، شیو، قووڵ، ناوشیوی، هەرزنەگەورە.

دەرەبۆڵە/dereboľe: نتـ:[ ڕوو][ بابا] بۆڵمازوو : جۆرە ترێیەكی گلووی گەورە و خأ و سوورە.

دەرەتان/deretan: ن: گوشادی، گونجایش، كەوشەن، دەرەفەت، پەنا، پەسیو، ڕێگای رزگاری، رزگارگە.

بێ دەرەتان /bê deretan: ئانتـ: بێ پەنا.

دەرەتەنگ/dereteng::

دەرەڕە/dereře: نتـ:[ هـ] باخی ناوچەم و دۆڵێكە كە كەوتبێتە لای خواروو.

دەرەدووا/dereduwa: نتـ:[ ئەردە] تەرە دووا.

دەرەز/derez: ن: درز : قەڵشتێكی باریكە.

دەرەست/derest::

دەرەقەت/dereqet: ن: باشار _ بار _ پاشار، دەرۆست، دەسەڵات، سەردەست، شیان، تاوی بەرهەڵستیی، وێران.

دەرەقەت ئامان/dereqet aman: كتن:[ هـ] دەرەقەت هاتن، بأپێبردن، پەیویریستن.

:: دەرەقەتی ئەو كابرایە یان ئەو كارە نایەم.

دەرەقەتهاتن/dereqet hatin: كتن:[ دەرەقەت+ هاتن] باشاركردن، باربردن، پێ( وێران، وەستان)، پەنەویارای( هـ)، چارەپێكران، تاوی بەرهەڵستیی هەبوون، توانیین، دەرۆست هاتن، دەستەڵات هەبوون، سەردەست كرن، كاریین.

دەرەقی/dereqî: ن:[ توێ][ ع: درقی] سپەری : هۆرمۆن ڕژێنی دەرەقی.[ لا : theroxine]{ بەركوڵی، ل، 142}.

{ تێبـ : thyr, thyro ئەم پێشگرانە كە بەواتای سپەری دێت لە زمانی كوردییدا بۆ زۆر زاراوەی زانستی توێكاری بەكاردێت}.

دەرەک/derek: نتـ: جێگای نەزانراو.

دەرەک و ژنەو/Derek û jinew: ن:[ ئەردە] سەرپۆش، دەمەوانە، زارپۆش.

دەرەکی/derekî: نچ: ئاواره، بيانی، بێگانه، تاجيک، تاچيک، تەرەکەمە، خاريجی، خەريبە، دەرەوەيی، غەريبە، غەوارە، کەجە، کەدە، کەسنەناس، گەجە، گەچە، لاپرە، لاپرەسەن، لاپرەسەنگ، لاپۆرە، لاوەکی، لايدە، نائاشنا، ناس نەکری، نامۆ، نەناس، نەنياس، هاڤی : گیاندارێكە كە بێگانەبێت لەناو ئەو كۆمەڵەدا كە تێیدا دەژێت. 

گەرمی دەرەكی/germî derekî: نتـ:[ زیند][ ئینگـ : ectothermic ]{ ئە. قەرەداخی، ل، 60}.

دەرەگە/derege: نتـ:[ مكـ] بەندەر.

دەرەگۆژنەو/deregojinew: ن:[ هـ] دەرخۆنە: سەرپۆشی كووپەڵە و ئیتر.

دەرەلنگ/dereling: ن:[ هـ] دەلینگ : كونی خوارەوەی دەرپێ و پانتۆڵ و ڕانك و ئیترە كە پێی تێ هەڵدەكێشرێت.

دەرەنە/derene: ئانتـ:

دەرەنگ/dereng: ئان:[ كباك، زا] درەنگ، دێر.

دەرەنگ هێل/dereng hêl: نتـ:[ كباك] دوواخەر، وەدرەنگ خەر.

دەرەنگی/derengî: نچ:[ كباك] درەنگی.

دەرەو/derew: ئان:[ ئەردە][ دەر+ ئەو] ئەودەر، بەر، بەرۆ، بەروە، دەراهيا، دەرڤە، دەرۆ، دەرەوە، دەرێ، دەشت، ڤەر، درۆ، دووری.

دەرەوە/derewe: ئاكتـ:[ دەر+ ئەوە] 

1 – دەر، دەرڤە _ دەرەڤە، دەشت، چۆل.

2 – هەندەران.

دەرەوەی خانە/dere: نتـ:[ زیند][ ئینگـ : extra celluler ]{ ئە. قەرەداخی، ل، 60}.

دەرەوەی/d:: نەناس، نەناسراو، هاڤی.

دەرەوچین/derewčîn: ئانفا:[ كباك] درۆزن.

دەرەوكێر/derewkêr: ئانتـ:[ كباك] درۆزن.

دەرەوین/derewîn: ئانتـ:[ كباك] درۆزن.

دەرەوینۆ/derewîno: ئانتـ:[ هـ] درۆزن.

دەرەوڕۆیین/derewřoyîn: كتپ:[ ئەردە] چوونەدەرەوە.

دەرەوری/derewrî: نتـ: كە كەوتبێتە لای ژووروو.

دەرەوری/dere: ن:[ كشت][ هـ] باخی ناوچەم و دۆڵ.

دەرەوسۆر/dere: ن:[ ڕەنگ][ كباك] خەنەیی، سوورخون.

دەرەوكەفتن/dere: كتن:[ ئەردە] دەركەوتن، ئاشكرابوون.

دەربارە/derbared:: لەبارە، بۆئەوەی، باوەت.

دەرباز/derbaz: ن:[ ئای تی][ ئینگـ : Escape]

دەربازە/derbaze: ن:[ ئای تی] ئەو بەشەی گێەن (سێركت) كە سیگناڵە دەسكاریكراوەكی تێدایە.[ ئینگـ: Output]

دەربازۆك¹/derbaze: نتـ:[ توێ] بازندە _ بازواندە: جێگای بازنەیە لە باسكدا، مەچەكی دەستی.

دەربازۆك²/derbaze: نتـ:[ كباك] بازگە : جێگایەكە مرۆڤ بەبازدان بتوانێت بەسەریدا بپەڕێتەوە.{ گیوی، ل، 416}.

دەربایس/d:: گیركردوو، پاوەند، پێ بەند، پێ بەستراو.

دەربەدەر/derbeder: نتـ:[ دەر+ بە+ دەر] ئاوارە، ئەوداڵ، بەردەڵبەرد، پەڕاگەندە_پەڕاگەنە، ڕەهندە، سەرگەردان، سأگووم، شلەودەر، وێڵ، هەتەر، هەڵەتە، هەڵداشتە.

دەربەدەربوون/derbederbǔn: كتن:[ دەربەدەر+ بوون] ئاوارە بوون.

دەربەدەركردن/derbederkirdin: كتپ:[ دەربەدەر+ كردن] ئاوارەكردن.

دەربەدەری/derbederî: نچ:[ دەربەدەر+ ئی] ئاوارەیی، ئەوداڵی، سەگەردانی، هەتەرەیی.

دەربەست/derbest: نتـ:[ دەر+ بەست] پاپەی، دەربەند، گەڕۆك، گەڕ، وەدووكەوتوو.

دەربەسی/derbesî: ئانتـ: خەمخواری، بەتەنگەوەبوون، گوێ لێگرتن.

دەربەك/derbek: نتـ:[ ئای تی][ ئینگـ: Inlet].

دەربەند/derbend: ن:

1 – تەنگە _ تەنگەڵان، گەروو، گەلی. 

2 – كەنیۆن. [ ئینگـ : Canyon ].

دەربەندی تاج خاتوون/derbend: ن:

دەربەندی زەنگی/derbend: ن:

دەربردن/der::

دەربڕان/derbiřan: كتپ:[دەر+ بڕان][كارابزر]   .

دەربڕاو/derbiřaw: ئانفا:[دەر+ بڕاو(بڕان)]     .

دەربڕین/derbiřîn: كتپ، ن:[دەر+ بڕین]

1 – دركاندن، دەرخستن، ئاشكراكردنی چشتێك كە لە دڵتدا شاردبێتەوە. 

2 – دەنگ بڵندكردن. 

3 – باشار، بەرگە، خۆڕاگرتن. 

4 – بەرامبەر پێوەستان دێت، دەروەست هاتن، دەرەقەت هاتن.

دەربڕین/derbiřîn::              

دەربڕینی جەستە/derbiřîn: نتـ:[واز][ئینگـ:Body expression]{ع. وەیس. ل. 31}.

دەربڕینی جوانی/derbiřîn: نتـ:[واز][ئینگـ: Asthetic expression]{ع. وەیس. ل. 31}.

دەربڕین لەخود/derbiřîn: نتـ:[واز] خۆدەربأین. [ئینگـ:self expression]{ع. وەیس. ل. 31}.

دەربست/der::

دەربستڤان/der::

دەربك/der::

دەربوواردن/der::

دەربوون/der::

دەربوونە/der::

دەربێن/der::

دەربیجە/der::

دەرپ/derp::

دەرپەڕ/derpeř: ف:[دەر+ پە‌ڕ( پەڕان)] دەركەوتوو.

دەرپەڕان/derpeřan: كتن:[دەر+ پەڕان] پۆقین، هاتنەدە رەوە، دەركەوتن.

دەرپەڕاندن/derpeřandin: كتپ:[دەر+ پە‌ڕاندن] پاڵپێنان، ( لە خۆ) دووركردنەوە.[ ئینگـ: Repulsion].

دەرپەرانن/derpeřanin: كتپ:[دەر+ پە‌ڕانن]         .  

دەرپەڕێن/derpeřěn: ئانفا:[دەر+ پە‌ڕێن( پەڕان)]            .

دەرپەڕێندراو/derpeřndiraw: ئاففا:[دەر+ پە‌ڕێندراو( پەڕین)] ئاگرین، لە مەگمای پتەوڕەق شكڵ گرتوو.[ئینگـ:Extrusive ].

دەرپەڕین/derpeřîn: كتن:[ دەر+ پەڕین] بەلقاندن( كباك)، بڵقدان، قەڵبەزین، هەڵقوڵین.

دەرپەڕینەری وزە/derpeřînerî wize: نتـ:[زیند][دەر+ پە‌أ( پەڕان)][ئینگـ: exergonic]{ئە. قەرەداخی، ل، 124}.

دەرپەڕیوو/derpeřîǔ: ئانفا:[دەر+ پە‌أیوو ( پەڕان)]1- بەل، ڕاپەأیوو: چشتێك لە شوێنێكی دەرچوو بێت. 2- بڵندتر لە دەوروبەری خۆی.

دەرپۆش/derpoŝî: نفا:[]

دەرپۆشان/derpoŝî: كتن:[]

دەرپۆشی/derpoŝî: نچ:[زیند][ئینگـ:perimetrium]{ئە. قەرەداخی، ل، 84}.

دەرپۆشین/derpoŝî: كتن:[]

دەرپێ/derpě: نتـ:[ دەر+ پێ] پابەرە _ پابەرێ( هـ) _ پاپۆش( ل)، پاوەرە_ پاوەرێ، دامانپۆش (كهـ)، ساتان.{تیبـ: جاران دەرپێ تەنها بۆ نێرینە بەكاردەهێندراو و ئاوالكراس بۆ مێینە، بەڵان هەنووكە بۆ هەر دووڕەگەز بەكاردێت}.

دەرچا/d: ن: پاكوتە، لەجێی خۆوە پێ هەڵێنان و بەزەوی دادان.

دەرچاڤ/d: نتـ:[دەر+ چاڤ] دەستەسأ، دەستەسأی دەست.

دەرچە/d: ن:[دەر+چە] دەرە، دەریچە – دەربیجە،  : دەرگەی بچووک، كونی بچووك، كەڵێن.

دەرچەپەر/d::

دەرچەی كشان/d: نتـ: (چـمام التردد)

دەرچەی ڕێكخەر/d: نتـ: ( چـمام منـزم)

دەرچەی سەردڵ/d: نتـ: دەرچەی ژوورەوەی ناو دڵ.

دەرچەی زوورنا/d::

// دەرچەڕاندن/d: كتپ: دەركردن، وەدەرنان.

دەرچڕاندن/d: كتپ:[دەر+ چڕاندن] دەرپەڕاندن.

دەرچوقسە/ derčŭn: ن: رۆژك، ل: خانەخراپ.

دەرچین/d: ن: قەرتاڵە، تریان.

دەرچینە/d: ن: قەرتاڵە، تریان.

دەرچینك/d: ن: قەرتاڵە، تریان.  

دەرچین/d: ف: بڕۆینەدەر.

دەرحەسین/d: ن:[ باد] خلیسكان.

دەرخ¹/derx: ن:[ كباك] پنچك، چكۆڵەی چەقیو، داری كورت، درەخت، شەتڵ، نەمام.

دەرخ²/derx: ن:[ ع: درخ] ئەزبەر، ڕەوان، لەبەر.

دەرخ كردن/derx: كتپ: ئەزبەركردن، ڕەوان كردن، لەبەركردن.

دەرخەر¹/derxer: نفا:[ پێش][ دەر+ خەر( خستن)] بژاركەر، پاكەوەكەر، پەیجۆ، پەخواز، دووركەر، لابەر، وە دەرخەر.

خۆدەرخەر/xoderxer: ئانفا: ئەو كەسەیە بەخۆی دەفشێت و خۆی ڕادەنێت.

دەرخستن/derxistin: كتپ:[ دەر+ خستن]

1 – ئاشكراكردن، پیشاندن، خستنە( پێش چاو، دەشت، ڕوو)، خویاكرن، دەربڕین، دەرێ خستن، نیشان دان، وونارا، وەرزین: ساخكردنەوەی چشتێك. 

2 – بڵاوكردنەوە، دەردان، وەدەرنان. 

3 – دووراوێژتن، فڕێدان، كردنە دەرەوە، هەڵأشتن، هەڵێنجان.

دەرخەر²/derxer: نفا:[ پێش][ دەر+ خەر( خستن)] دەرمانێكی گیراوەوەیە لە وێنەگەرێتیدا كە لە پێشدا وێنەی تێدەخرێت و دەری دەخات، واتە وێنەكەی دەردەخات.

دەرخەل/derxel: ئانتـ:[ گەر] ساختەكار، فێڵباز.

دەرخك/derxik: ن:[ واز][ كباك] پەل، قەڵەم، قەلبە، هەلووك: دارێكی كورتە هەردووسەری پەلن.

دەرخكەر/derxker: نتـ:[ هـ] دەرخكەرە.

دەرخ كریای/derx kiryay: كتن:[ هـ] دەرخكران.

دەرخ كەرەی/derx kerðey: كتپ:[ هـ] دەرخ كردن.{ وشەنامە، ل، 473}.

دەرخۆنە¹/derxone: ن: دەرخوونە. دەرخووینك( كباك)، خوانكە.

دەرخووانە/derxǔane: ن:[پیش] پنە _ پنێ، خوان _ خوانكە، دەرخۆنە _ دەرخوون، ڕەپكە، فەرشە ( هـ): دۆشەگی نانی، تەختە ودەپێكە ئەنگوتكەنانی لەسەر پان دەكرێتەوە.

دەرخوون/derxǔn: نتـ:[ كباك] دەرخۆنە.

دەرخوینك/derxwînk: نتـ: دەرخۆنەی دار.

دەرخۆنە²/derxone: ن:[ نخ، ئاژ] لێهاتن، سندان : نەخۆشیەكی یەكسمە.{ هەژار، ل، 310}.

دەرخوارد¹/derxward: نتـ:[ دەر+ خوارد (خورد)] هاوزێ، هاوشان، هاولف.

:: زارا دەرخواردی دارا نیە.

دەرخورد/derxurd: نتـ:[ فار]

1 – هاوزێ، هاوشان، هاولف، دەرخوارد. 

2 – شیاو، لایەق، لاییق.

:: دارا دەرخواردی سەرهەنگی نیە.

دەرخوارد(ڎ)²/derxward(ð): نتـ:[ هـ] دەرخوارد.

دەرخواردان/derxwarðdan: كتپ:[ دەرخوراد+ دان]

1 – پەنەواردەیی ( هـ) : پێخواردنی چشتێك بەیەكێك بەزۆر. 

2 – [ ä] وردەوردە تێوەردان و تێكەڵكردنی چشتێكی ورد لەگەڵ چشتێكی شل.

:: ئاردەكەی دەرخواردی سەمەنیەكە دا.

دەرخوارد()دای/derxward(ð) day: كتپ: دەرخواردان. {وشەنامە، ل، 473}.

دەرخواردە/derxwarde: نتـ:[ ئای تی] ئەوبەشەی گێەن( سێركت) كە سیگناڵ وەردەگرێت.[ ئینگـ: Input].

دەرخواس/derxwas: ئانتـ:[ هـ] دەرخواست، داوا، تەڵەب.

دەرد/derd: ن:1- ئارێشە، أیپ، مەینەتی. 2- ژان، ئێش، نەخۆشی، نەخۆشین.

دەرد/derd: ئان: زیا ( ناوچەی زیانبەركەوتووی جین). [ئینگـ: lesion].

دەردەپوولەكە/derdepǔleke: نتـ:[ نخ] نەخۆشییەكی پێستە پوولەكە دەردەكات.[ ئینگـ:psoriasis ]{پەزیشكی، ل، 285}.  

دەردەدار/ derd: ئان: d: نتـ:[دەرد+ دار]

1 – نەخۆش، ناساخ، خەستە. 

2 – پڕئێش، خەفەتبار.

دەردەری خولی/derderî xulî: نتـ:[زیند][ئینگـ:merocrine]{ئە. قەرەداخی، ل، 70}.  

دەردەری دەرەكی/derderî derekî: نتـ:[زیند][ئینگـ:exocrine]{ئە. قەرەداخی، ل، 130}.  

دەردەس/ derd: ئان: d:: گرتنی، گیرۆدە، قەتیس كراو، حەپسكراو.

دەردەس بوون/ derd: ئان: خۆبەدەستەوەدان، مل دان، رازی بوون، مل لاوەنان.

دەردەس كردن/ derd: ئان:  بڵاوكردنەوە، پشاندن، پژاندن، بڵاوەپێ كردن، خستنەناودەم، 2- بەندكردن، گرتن، بەندی خانە.

دەردەسك/derd: ئان:

دەردەسەری پێدان/d derd: ئان: سەرئێشاندن.

دەردەفیل/derde fîl: ئان:[ نخ][ ئینگـ:Tyriasis ]{ پەزیشكی، ل، 392}.

دەردەقامچی/derd: نتـ:[نخ][ئینگـ:flagellosis]{ئە. قەرەداخی، ل، 67}.

دەردەقوز/derde quz: نتـ:[ نخ][ ئینگـ:vulvo pathy]{ پەزیشكی، ل، 418}.

دەردە لووی أیشاڵی دەماری/derd: نتـ، شأ:[نخ] دەردە لووی أیشاڵی دەماری[ئینگـ:Neurofibromatosis] {ئە. قەرەداخی، ل، 67}.                      

دەرد/derd: ئان:

دەردی تێ/derdî tě: ن: هەشینۆك، سووركە، كەفتەیی.

دەردی هەڵأشتن/derdî heľřiŝtin: كتن: پۆأیین (ل) _ پۆأیان، سكاڵاهەڵأشتن.

دەردە بۆماوەیی/derde bomaweyî: نتـ:[زیند، نخ][ئینگـ:genetic illness].

دەردان/derdan: كتن:[دەر+دان] [ئینگـ: secretion].

دەردانی دەرەكی/derdanî derekî: كتن:[دەر+دان] [ئینگـ: External secretion].

دەردانی ناوەكی/derdanî nawekî: كتن:[دەر+دان] [ئینگـ: Internal secretion]{ پەزیشكی، ل، 319}.

دەرزی/derzî: ن: دەرزیلە، چەلێ. [ئینگـ: Safetypin].

دەرزی/derzî: ن: شرینقە، سرنج. [ئینگـ:Squirt، Syringe].

دەرزی ئیفلیجی زارۆیان/derzî: نتـ: دەرزی شەپڵەی زارۆیان. [ئینگـ:Polio jab].

دەرزی موگناتیس/derzî: نتـ:[] دەرزی ئاسن فڕێن، دەرزی قیبلەنما.

دەرزیلەیی/derzîleyî: نچ:

1 – [ ڕوو] گیای دەرزیلەیی. 

2 – [ جێۆ] بەو كریستاڵانە دەگوترێت كە شێوەی دەرزیلەیان هەیە. [ ئینگـ : Acicular ]{ زەوی ناسی، ل، 7}.  

شێوەی دەرزیلەیی/derzîleyî: نچ:[جێۆ][ئینگـ: Aciform]

دەرزیی/derzî: نچ: هەر شتێكی وەكوو دەرزی بێت بۆ نموونە گەڵا.[ئینگـ: Needle].

دەرزی گیا/derzî: ن:[أوو] دڕەیلێ. [Bot: Actinomeris Heliamthoides. Fam: Compositae]

دەرس/ders: ن:[ ع] وانە.

دەرسۆك/ders: ن:[ باد] دەستەسأ.{ گیوی، ل، 419}.

دەرس/ders::

دەرش/derŝ::[ئاڤێسـ: پروودەرش: زووبین]

دەرشۆ/derŝ: نتـ:[ كباك] بستوگە، كافك، كۆدینە، كووپەڵە _ كووپەڵۆكە، كووپك. شاڵی كاسە و كەوچكان.

دەرش/derŝ::

دەرف/derf::

بەركەش/berkeŝ: ن:[كباك] سینی، دەرفەت.

بەرێ/berě: ن:[ه ] دەركە، دەرگا.

بەرشی یەی/berŝî yey: ن:[ه ] دڤرچوون. هاتنەدەر، دەركەوتن، لەجێ چوون، لەگەچوون.

بەركەردەی/berkerdey: كتن، چ:[ هـ]دەركردن.

دەرك/d: ن:[ كناو، هل][(دەر+ ك) سوككراوەی (دەرگ ودەرگا)یە]

1 – دەر، دەری، دەرگا:{ دەركی مۆركرێت : واتا: بمرێت و میری دەست بەسەرماڵ و سامانی دابگرێت}{ئد}. 

2 – ڕێڕەو.

دەركاوان/d: نتـ:[ توێ][دەركا (دەرگا)+ وان] كونی نێوان گەدەو ڕیخۆلەی دوانزەگرێ: پیلورەس.

دەركە/d: نتـ:[ كناو، هل] دەرگا، بەركە.

دەرك وبان/d: نـتـ: [دەرك + و + بان] بەردەرگانە، دەوروبەری ماڵ.  

دەرك و دوو/d: نتـ:[دەرك+ و+ دوو] ماڵ و حاڵ.

دەرك و دووكان/d: نتـ:[دەرك+ و+ دووكان] بریتی یە لەدەزگای دەوڵەت.

دەرك/d: نفا:[ع: لە(ادرك)ـەوە هاتووە] تێگەیشتن: من دەركم نەكردبوو كەوەهایە.

دەرك كردن/d: كتپ: تێ گەیشتن.

دەرك پێ كردن/d: كتپ: زانین، هەست كردن.

دەركە/d: ن:[ دەركردن ]بـهێنەدەر، دەرخە، دەرێنە.     

دەروو/a: ن: منفژ.

دەركراو/a: ن: فڕێدراو، هاڤێتی.

دەركەبەش/d::

دەركەتن/d: كتن:[دەر+( واو/ ف)ی نێوەند سوواوە لە كەوتن( كەفتن)]. 1- چوونەدەر، دەرچوون، ئاشكرابوون، دیاربوون.

دەركەفتن/d: كتن:[         ] دەركەوتن.

دەركەفتە/d: ئانفا:[باری رابأدووی نزیكی تاكی سێ هەمە لە دەركەوتن. ] 1- لەماڵدا نەماو، دەرچووگ. 2- ئاژەڵی ئاوەكی: گیانداری تەرەوتوونابوو، ئاوارە. 3- ئاشكرابووگ.

دەركەر/d:: پاڵپێوەنەر.

دەركەشان/d::

دەركەڤان/d: نتـ:باكك: [دەركە+ ڤان] دەرگەوان، دەركەوان.

دەركەنار/d: ن:[دەر+ كەنار]1-: ڕوو: دارودەوەنێكە بۆ ڕازاندنەوەی باخچەكان دەڕوێندرێت. 2- شیراز، پەراوێزی نووسراو، . 3- چمك. 4- بێ لایەن، خۆدەكارنەگەێین.  دەركەناربوون/d: كتن:[دەر+ كەنار+بوون] پەربوون، گۆشەگیربوون لە شوێنێك.

دەركەناركردن/d: كتپ:[دەر+ كەنار+ كردن] شاردنەوە.

دەركەنارگرتن/d: كتن:[دەر+ كەنار+گرتن] گۆشەگیربوون.

دەركەناری/d: نچ:[دەر+ كەنار+ئی] گۆشەگیری.

دەركەوان/d:: [دەركە+ وان] دەركەڤان، نگاوان، قەرەوڵ، كوێخادەرگا، دەرگاوان: خزمەتكاری بەردەرگا.

دەركەوانەئەشكەوت/derkewaneyî: نچ:[زیند][ئینگـ:pyloric antrum]{ئە. قەرەداخی، ل، 97}.

دەركەوانەیی/derkewaneyî: نچ:[زیند][ئینگـ:pyloric]{ئە،قەرەداخی . ل. 27}.

دەركەوتن/d: كتن:[دەر+ كەوتن(كەفتن)]1- دیاربوون، دۆزینەوە، نمایان بوون، دەرهاتن، سەردان، هەڵ هاتن، باتی كردن . 2- كەوتنەدەر، ڕۆشن كردن، ڕووناكی، دیاربوون، سەرهەڵدان، ئاشكرابوون.

دەركەوتە/d: ئانفا:[باری رابأدووی نزیكی تاكی سێ هەمە لە دەركەوتن. ] دەركەفتە، دەركەوتوو.

دەركەوتنی ڕووخسارەبابەت/derkewtinîřuxsare babet: نتـ:[زیند][ئینگـ:phenocopy]{ئە. قەرەداخی. ل . 128}.

دەركەوتوو/d: ئانفا:[ باری ڕابردووی تاكی سێ هەمە لە دەركەوتن]1- بیندراو، تەماشاكراو، شایەتی، لێ دراو. 2- زەڵام، هاتووە پێشچاو. 3- دیار، ئاشكرا، كەسێكە چووبێتە دەرەوە.

دەركەوتی/d: ئانفا: باكك: دەركەوتوو، دەركەفتە.

دەركردان/d::

دەركران/d: كتپ:[ كارابزر] ڕاونران، دوورخستنەوە، ڤەورین، قەوتین، خورمین.:: دەركران لە قوتابخانە.

دەركراو/d: ئانفا:[ دەر+ كراو(كردن)][ باری سێ هەمی تاكی ڕابردووە] دەركریاگ، وەدەرنراو، بەرهەڵداكراو، بەرێ خراو _ وەرێخراو: شاربەدەركراو . 2- لێكەمكراو: حیسابەكەت لێ دەردەكرێت.

دەركراو بەسووكایەتی/d: شڕ: تڕۆ، تڕۆكردن، ئابأووبردن.

دەركرد/d: ف:[دەر+ كرد( كردن)] پەنگاوخوادنەوە، ئیق خواردنەوە، پەنگانەوە.

دەركردە/d: ف:[ ] بردە، 1- ماڵێك كەبۆ دەرەوەی مەڵبەند دەنێردرێت. 2- سادرات.

دەركردن/derkirdin: كتپ:[دەر+ كردن] 

1 – وەدەرنان، دەرپەڕاندن، چفان، دوورخستن، تارنان، ناراندن. 

2 – بەنەشتەر كردنەوەی برین. 

3 – نەهێشتن لە شوێنێك یان فڕێدانەدەدەرەوە. 

4 – لك لێ دەرچوون : دارەكە لكی دەركردووە

5- لە حیساب یان فرۆشراو كەم كردن. 

6 – هەڵپەسارتن، بەردان، ئازادكردن. 

7 – رەدكردنەوەی گازندە (دادخوازی). پاسدان( دزە)، قاودان، وازلێ هێنان بەزویری نەك بەخۆشی دەركردن.

دەركرن/derkirdin: كتپ:[دەر+ كرن][كباك]

دەركردنی چەقی/derkirdinî:: دەرپەڕاندنی چەقی.

دەركردنی یەكجارەكی/derkirdinî: كتپ: تاركردن، لە جێ ئاوارەكردن.

دەركردنی یاریكەر/derkirdinî yarîker: نتـ:[واز][ئینگـ:disqualify exclude]{رەنج. ل. 72}.

دەركردنی نڕڕەوا/derkirdinî nařewa: نتـ:[ئاب] وەدەرنانی نڕڕەوا. [ئینگـ:wrongful dismissal]{كارگێری، ل، 301}.

دەركریاگ/d: ئانفا:[رۆژك، سنـ] دەركراو.

دەركریاو/d: ئانفا:[كباش، گگ] دەركریاگ، دەركراو.

دەركری/d: ئانفا:

سەرلێ دەركردن/serlěderkirdin: كتپ:[سەر+لێ+ دەر+ كردن]لێ زانین، دەرهێنان.

یاسادەركردن/derkirdin: كتپ:[ ماف][دەر+ كردن] پەسەند كردنی یاسا، كانۆن _ قانون دەركردن.

دەركشان/d:: [دەر+ كشان] شتێك لە شتێك دەرهاتن: خەنجەردەركشاوە.

دەركوت/d: نفا:[دەر+ كوت(كوتان)] دەرتەقێن، زەنگی دەرگا: .

دەركوتك/d: نفا:[دەركوت+ك] دەرتەقێن، دەركوت.

دەركوتان/d::

دەركێشە/d: ن:[] بۆهەرئامرازێك شتی پێ دەبكێشرێت وەك (گاز).

دەركێشان/d: كتپ:[دەر+ كێشان] هەڵكێشان، باریك لەناوئەستوور هێنانەدەر.

دەركێشانی ڕووەك لەزەوی/d::

دەركێشراو/d: ئانفا:[دەركێشان] شتێك لە شتێك هێندرابێتە دەرەوە.

دەرگا/d: ن:[ پهـ : dargāh][ ئای تی] دەرگە، دەركە. هەر جۆر‌ە چوونە ناوگە یان چوونە دەرگەیەكی ڕایەلە.  

دەرگاخستنەسەرپشت/d: كتن: دەرگاكردنەوە.

دەرگاداخەر/d: نفا: كلۆن، كڵۆم، كۆڵۆم.

دەرگاداخستن/d: كتپ: بەسران، گیران.

دەرگاكردن/d: كتپ: 1- دەرگادروست كردن.

دەرگاكوت/d::

دەرگاكوتە/d: ئانتـ:[] خوێری یە، ماڵانگەڕە.

دەرگا كوتان/d::

دەرگالێدان/d:: دەرگا كوتان،

دەرگاوان/d: نتـ: كوێخا دەرگا. قەرەوڵ، دەروازەوان.

دەرگە/d:: دەر، دەركە، دەرگەی دوو دەری. دەروو.

دەرگانە/d: نتـ:[ H][دەرگا+ ئانە]1- ئاستانە_ ئاسانە، پێشگا، دەروازانە، ڕێسمە. 2 – دەڵاقە، پەنجەرە، دوو دەری. 4- پڕڕەس( ئەردە)، پاگا _ پاگە، شان، بگار، پەی: شوێن پێ یە لە كەناری بیران بۆ چوونەخوارەوە و هاتنە سەرەوە، پەیژەی ناو بیر.

دەرگانە/d: نتـ:[دەرگا+ ئانە]1- بنكە، پایگە، مەكۆ.: جێ نووسینی قەواڵە. 2-[ ئاب] دراوێ كە بۆچوونە ژوورەوە دەبێت بدرێت.

دەرگابوون/d: ن: نخ: تەقینی دومەڵ و برین. دەربوونی برین لە خۆیەوە.

دەرگابێن/d:: پارچە بەنێكە لە خوری بێت یان لە موو بۆ بەستنی دەمی مەشكەو كونگە بەكاردێت.

دەرگاخن/d: ئان: تژی، پڕاوپأ.

دەرگاژەنانە/d: نتـ: دەرگوشادانە.

دەرگاكردن/d: كتپ: 1- دەرگادروست كردن. 2- كردنەوەی زاری برین.

دەرگەڕان/dergeřan: كتن:[ پز] لە خرتكەچوون.[ ئینگـ:Sprain ]{ پەزیشكی، ل، 336}.

دەرگەشە/d: ن: (نمو الخارجی)

دەرگەهـ/d: ن: دەرگە.

دەرگەهڤان/d: ئان:[ كباك] دەرگەڤان، دەرگاوان، دەركەوان. دەركەڤان.[ ئینگـ : gate keeper]

دەرگست/d: ن: دەزگیران، دەرگستی.

دەرگڤانك/d: ن:1- دەرخۆنە. 2- سەرقاپی كووپەوگۆزە.

دەرگۆكە/d:: هەواكێش.

دەرگوش/d: ن: 1- لانك، بێشك، لاندك. 2- جۆلانەی تێدانوستنی منداڵ.  

دەرگوشك/d: ن: 1- دەرگوش، لانك، بێشك، لاندك،

دەرگوشین/d: كتن: باكك: ڕاژانی لانك و هیتر.

دەرگوشادانە/d: ن: رۆژك: دەرگاژەنانە: بانگ هێشتن لە هۆی چوونە خانووی نوێ وە.  

دەرگووش/a: ن: لاندك، لانكە، لانك.

دەرگووشدەم/d:: باكك: فریودەر.

دەرگێری/d:: شەر ، تێكئالان.

دەرگیر/d: ئان: گرفتار.

دەرگێل/d: ن: ه: گەرۆك.

دەرگیل/d: ن: چەپەر، دەرگا لە شوڵ چندراو.

دەرلنگ/d: ن:[ كباك، كە] دەلینگ.

دەرمال/dermal: نتـ:[ كباك][ دەر+ مال] بریتی یە لە كارەكەری ماڵی گەورە، قەرەواش.

دەرمالە/dermal: نتـ:[ كباك] پەروار، دابەستە: ووڵاخ و ئاژەڵی دابەستراو.

دەرمالكری/dermal: نتـ: ووڵاخ و ئاژەڵی دابەستراو.

دەرماڵی/d: ن:[ ئاژ] كار، بەرخ یان گۆڵكێك بەهۆی درەنگ لە دایكبوونییەوە لە ناو ماڵان بەخێو دەكرێت. خانەزا و نەكرابنە ناو كارەگەل یان بەرخەگەل یان گووێلكەگەلانەوە.

دەرماڵ/dermaľ: نتـ:[ H][ دەر+ ماڵ]1-[ دەر] ئاسانە_ ئاستانە، بەردەرگا، بەرماڵ، پێشخانوو، پێشماڵ، وەرێزان. 2-[ ئەردە] دادگا، سەرا، دیوان، كۆشكی شاهی. 3- كەمەربەندی ڕەشماڵان.   

دەرماڵە/dermaľ: نتـ: [ ئاب] .  

دەرماڵەی ساڵانە/dermaľey saľane: نتـ:[ ئاب][ ئینگـ : Yuppie ]{ كارگێری، ل، 303}.

دەرماڵەی گۆڕاو/dermaľey gořaw: نتـ:[ ئاب][ ئینگـ : variable annuity]{ كارگێری، ل، 292}.

دەرماندە/derman: ئان: داماو، تێماو.

دەرمەنە/d: ئان:[ كباش، ل] دەرماندە، داماو.

دەرمانەئازار/d: ن:[ ڕوو] گوڵەدەوری: گیڕێیكە لە سەقز و سەردەشت و هەورامان زۆرە بۆ كۆلنج بەكەڵكە.( فار: اقرارحا){ ناهید، ل، 442}.

دەرمانەحەفوو/d: ن:[ ڕوو] دأكەبووڵینە، دأكەكەوە، دأووەشینە : وردكراوی ساقەت و گەڵاكەی لەگەڵ سركەدا بۆ برین و جێی چزووی دووپشك و مار بەكەڵكە.( فار: خارنقرهای){ ناهید، ل، 442}.

دەرمانەدیان/d: ن:[ ڕوو] گیای كەفێنە.( فار: گیڕە چابونی){ ناهید، ل، 442}.

دەرمانەگوێ/d: ن:[ ڕوو] گیای مارەمێ، دارچێویش : بۆ كوشتنی هوورگی ناو گوێ بەكەڵكە. (فار: گل مریم) { ناهید، ل، 442}.

دەرمانەگیز/d: ن:[ ڕوو] گیایێكە دژی دەڵەمێزییە.[ Bot: Archangelica Officinalis]{ ناهید، ل، 442}.

دەرمان پرژاندن/derman: كتپ:[مەكینە].

دەرمو/d: ن:[ كباش، ل] دەرمان.

دەرمەجێل/d: نتـ:[ ئەردە] دەرمەنجەڵ: پەنجەرەی كونكون لەدار كە ئەودیوی لێ دیاربێت.

دەرمەجێلە/d: نتـ:[ ئەردە] دەرمەجێل.

دەرمەچار/d: ن:[ فار] سنوور.

دەرمەشك/d: ن:[ باد] ڕەحەتی: چەرمێكە دەرگاو زاری مەشكەی پێ دەبەسترێت.

دەرمەنجەڵە/d: ن:[ ئەردە] چەپەر: دەرگا لە توول تەنراو.

دەرمەنجڵە/d: ن:[ ئەردە] دەرمەنجەڵە.

دەرمۆر/d: نتـ: سەرمۆر.

دەرمۆركردن/d: كتپ: سەرمۆركردن.

دەرمێو/d: نتـ: مێوی هەنگوینی.

دەرنووس/dernǔs: نفا:[ ئای تی][ دەر+ نووس( نووسین)] چاپ.[ ئینگـ: print].

دەرنووسكردن/dernǔskirdin: كتپ:[ ئای تی] چاپكردن.

دەرنووسگەر/dernǔsger: نتـ:[ ئای تی][ دەرنووس+ گەر] چاپگەر _ چاپكەر.{ zkurd}.

دەرن/dern::

دەرۆزە/deroze: ن:1- دەرۆژە، دەریۆزە، پارس( كباك)، دەركۆدەركۆیی( گەر)، سواڵ، لەتەچنی( هـ)، هەژاری. 2- پرسجۆ، لێ پرسینەوە، هەواڵ پرسی. دەرۆزەكار/derozekar: نفا:[ دەرۆزە+ كار(كردن)] پارسا _ پارساك _ پارسە_ پارسەك_ پارسكەر، سواڵكار_ سواڵكەر، دەرۆزەكەر.

دەرۆزەكەر/derozeker: نفا: پارسەك، گەدا، سواڵكەر خوازەڵۆك، دەركۆدەركۆ.

دەرۆزەكردن/derozekirdin: كتپ: سواڵكردن، پارسەكی كردن، گەدایی كردن.

دەرۆزەیی /derozeyî: نچ: پارسایی، هەژاری، بەدبەختی، پارسەكی، خوازەكاری.

دەرۆم/d::

دەروو/d::

دەروون/derǔn: ن:[ئینگـ:Psyche ]{ پەزیشكی، ل، 285}.

دەروونە پێوان/derǔne pěwan: نتـ:[ئینگـ:Psychometry ]

دەروون بینی/derǔnbînî: نتـ:

دەروون پزیشك/derǔn pizîŝk: نتـ: پزیشكی دەروون.[ ئینگـ: Psychiatrist].

دەروون پزیشكایەتی/derǔn pizîŝkayetî: نتـ: پزیشكایەتی دەروون.[ ئینگـ: Psychiatrics].

دەروونپزیشكی قانوونی/derǔn pizîŝk qanǔnî: نتـ: دەروونپزیشكی یاسایی.[ ئینگـ: Forenisc psychiatry].

دەروون تۆێكاری/ derǔn: نتـ:

دەروون زانستی/ derǔn: نتـ:

دەروونزان/ derǔn: نتـ:[ ئینگـ: Psychiatrist].

دەروونزانی/ derǔn: نتـ:[ ئینگـ: Psychology].

دەروون شیكاری/ derǔn: نتـ: شیكاری دەروونی. [ ئینگـ:Psycho].

دەروون شیكردنەوە/ derǔn: نتـ: شیكردنەوەی دەروونی.[ ئینگـ: Psycho – analysis].

دەروونناس/ derǔn: نتـ:[ ئینگـ: Psycholog].

دەروونی/derǔnî: نتـ:[ ئینگـ: Psychical, psychic].

دەروونی تەنی/derǔnî: نتـ: دەروونی لەش[ ئینگـ: Psychosomatic].

چارەكردنی دەروونی/derǔnî: نتـ:[ ئینگـ: Psychotherapy].

نەخۆشی دەروونی/derǔnî: نتـ:[نخ] سادار. [ ئینگـ: Psychopathia].

دەروبان/d:: دەروبان كردن/d::

دەرودەشت/d::

دەرودەشتكردن/d::

دەرودراوسێ/d::

دەرودوو/d::

دەروێش/d::

دەروێشانە/d::

دەروێشایەتی/d::

بۆچوونی دەروێشایەتی/d::

ڕارەوی دەروێشایەتی/d::

دەروێشایەتی ورشە/d::

دەرهاتگ/d: ئانفا: رۆژك، سنـ: دەرهاتوو. 1- دەركێشڕاو بۆ دەرەوە، 2- فێرەكاركراو، ڕاهێندراو.

دەرهاتن/derhatin: كتن:[ دەر+ هاتن]1- كۆتای بەژیان هێنان، كێشران، كنیان، هڵاتن _ هەڵاتن: گیان دەرهاتن. 2- سەوزبوون، سەرهەڵدان، چەكەرەكێشان، سەردەرهێنان بۆشینایی. 3- خۆركەفتن، سەردەرهێنان، سەرهەڵادران : دەركەوتنی رۆژ، مانگو ئەستێرە. 4- دەركێشان: بۆ تیر وخەنجەر وكێرد. 5- سەركێشی كردن: دەرهاتن لەژێرأكێفی ئاغا. 6- پوختەبوون تەواوبوونی شتێك: گاسنەكە لای ئاسنگەرە دەرهات. 7- لەجێچوونی ئەندامی لەش: سامان دەستی دەرهاتووە. 8- ئاومسین، هەڵماسیان، پەنام، پەشام، ئاوسان: زامەكی دەرهاتووە. 9- ڕاهاتن لەكار. 10-[ هـ] بەرامای.

دەرهاتوو/d: ئانفا:[ دەرهاتن] دەراتوو، دەركەوتوو : مەردووم، شتێك، یان بابەتێك پوختە بووبێت. شەپۆل پارێزەرێكی دەرهاتووە: لەكارەكەی خۆی بەتەواوی شارەزابووە.

دەرهانین/d: كتن:[ كارابزر][ دەر+ هانین] دەرهێنان، دەركێشان، دەرێنان.

دەرهاووردن/d: كتن:1 – جوێكردنەوە، هەڵدرێن، هەڵكوڵاندن، دەرهێنان. 2- كێشانی وێنە ونیگار ونەخش وەك خۆی.

دەرهاووردە/d: ئانفا: دەرهاتوو.

دەرهاوێژ/d: نفا: هەڵاوێر، جیاكەرەوە لەشت.

دەرهاوێژان/d: ن: هەڵاواردن.

دەرهاوێژران/d: كتن: فڕێدان، لێجوێ رانەوە.

دەرهاوێژراو/d: ئانفا: فڕێدراو، جیاكریاو : چشتێكە كە لە چشتێكی تر فڕێدرابێت.

دەرهاوێژەر/d: نفا: دەرهاوێژ.

دەرهاویشتە/d: ن: مەكینەی دەرهاویشتە.

دەرهاویشتن/derhawîŝtin: كتن:[دەر+هاویشتن] هاویشتنەدەر، فڕێدانی شتێك لە ناو چەند شتێكی تردا. {فرێ دانی هەندێك ماددەی تڵپە یان بێ كەڵك لە لەشەوە بۆ دەرەوە: گوو، میز. }. 2- سەرمابردنی ڕەپستە.

دەرهەق هاتن/d: كتن:[ دەرهەق+ هاتن] پەیویرستن(دەر)، پێوەستان، پێوێران.

دەرهەڵبوون/d: كتن: تووڕەبوون، دەهای بوون.

 

 

.

.

بەدەر له ئاهەنگی مۆسئا، ناساز، نەشاز،   

ناهاو ئاهەنگ.

جيا لەکاتی کار،

 به بێ نۆبه ، به ده رله نۆره ، به نۆبه بڕکێ، به نۆبه بڕی، به نۆره بڕی،

 لادان له هه وای گۆرانی،

به رشين، به رشيه ی، چوونه ده ر، چوونه ده ره وه ، چوونه ده رێ ، ده رچوون، ده رڕۆين، ده رڤه چوون، ده رکه فتن، ده رکه وتن، ده ره وڕۆيين، ڕۆيشتنه ده ره وه ، لوای، وه ده رکه وتن.

ئەنجامی دابەشکردن، بەرکەت، بەرکەوت. 

 بردنەدەرەوە، بەردەی بەر، بردنەدەرێ ، زنيايرە، وەدەرنان.

 بەرەوە، بێگانە، خاريج، خاريجە : وڵاتانی بێگانه، وڵاتانی دەرەوە، هەندەران، هەنەر. 

1 – ده ره وه يی، زاهيری، لای ده ره وه ،

.

.

.

.