ئارامی   لاتینی   ئاڤێستایی
 ی     Y 

1 –  پیتی( یی) بە پێی ڕێنووسی لاتینی 30 هەمین پیتە لە زمانی کوردیدا، دواهەمین پیتە یان 37 ـەمین پیتە بەڕێنووسی عەرەبی.

 هاوێژی ئەم پیتە بەم کلۆجە دەبێت   کەمێک دەم دەکرێتەوە بردنی زار بۆ لای مەلا شووی خوارەوە، بادەرکردن لە قورگەوە بۆ دەرەوەی دەم 

ئەم پیتە بەردەنگی خشەیی : Frscative : دەکەوێت، کە بەبەر نێوەڕاستی زاردەکەوێت و لەگۆکردندا ( ئاوازدارە )ی گرژە.

2 –  پیتی( یی / y  ) بەڕێنووسی لاتینی هەندێک تایبەتمەندی خۆی هەیە ئەویش کاتێک دوو بزوێن لەدووی یەک هاتن وە یەکێکیان پیتی ( î ) بێت ئەوی دیکە بزوێنێکی تربێت ئەوجا( î ) یەکە دەگۆڕدرێت بۆ ( y ) ئەمەش لەسەربنەمای ئەلفەبێتی گرێکی کە بە( ئیپسیلۆن : ipsilon ) دەناسرێت. کە بەهای( I )ی هەیە لە هەندێک زماندا بۆ نموونە زمانی کوردی بە ڕێنووسی لاتینی کاتێک کە پیتێکی بزوێن بکەوێتە پاش و پێشی( î ) یەوە دەبێت بە( y ).  وەک

:: گایەک : gayek

:: موویەک : mûyek

::  گەلییەک gelîyek

3 – بەڵام لەڕێنووسی عەرەبی کە بکەوێتە دوایی ووشەوە پێویست بە دوو خاڵەکەی ناکات بۆ دابنرێت.

: مراوی

: مهابادی

: ئەندازیاری.

بەهەموو ڕاناوەکانەوە دەڵکێت.

4 –  لە ڕێنووسی عەرەبی بە چوار وێنە دەگورێت[ یـ ، ـیـ ، یی، ی].

5 –  ئەم ( ی) کۆتایی ووشەکان لە چاووگدا بنەرەتی یە( خرین، خشین، دڕین، فڕین، جمین) لەمەوە دەردەکەوێت (ی) لە ئەو کارانەدا هی کەسی سێ هەمی تاک نیە.

خۆ دەزاندرێت لە تێنەپەردا کەسی سێ یەم تاک بەڕاناوەوە دەرناکەوێت، کە کارەکان لە ئایندەدا گەردان بکەین و دەبنە

:: دەخزم .

:: دەفڕم .

:: دەخشم.

:: دەدڕم.

:: دەجم.

لە هیچیاندا ئەو( ی )ـە کە بزری پاشگر دەرنەکەوتووە.

6 – دەنگی ( ی )ی هەندێک ووشەی ئاڤێستایی لە قۆناخەکانی زماندا دوایی گەشەکردنیان بوونە بە( ج ).

[ یەڤە _ جۆ] سەرنج بدەین کە ئێستاکەش بەدیالێکتی هەورامی بە ( جۆ) دەلێن (یەو). هەووەها ووشەی جەژنە ئێستای زمانی کوردی لە ( یەسنە، یەزنە) وەهاتووە. یان ( یاتووک) بووە بە ( جادووک – جادوو). سەرنج بدەی (ت) یش بووە بە ( د) بەڵام نەک لەهەموو پیتێکدا.

7 – لە حیسابی ئەبجەدیدا ( ی ) دەکاتە ( 10، دەهـ).

8 –  لە هەندێک ووشەی کرمانجی باکووروەک: زیندی لە کرمانجی ناوەڕاست دەبێت بە: زیندوو.

{ تێبـ: ئەم گۆرانکاریەش یەکێکە لە دیاردەکانی زمانە هیندۆئەوروپییەکان}.

.

ئەو، وی : بۆ یەکێکی نەدیوە بە دوای و شانیشەوە دەنووسێت و دەشکەوێتە نێوەڕاستی و شانیشەوە.

دەنووسێ بیدەیە.

:: بۆ دانەپاڵ و خستنەسەر

:: کتێبی من

لە موکریانێ بۆ بەندیواری بەدوای وشانەوە دەنووسێ وەکو :

ئەو پیاوەی.

ئەو کارەی.

جێناوی نادیار وەکو : بابی، خواردی.

بۆ هەندێ سەرچاوە بەکاردەبرێت وەک : دۆستی، برادەری.

بۆ : وەک : سابڵاخی، بارزانی.

وەک هەوای بەهار، کوردی کوردستان. داماوی موکریانی.

.

.

___________________

ی/Y: ن:

1 – [ کیمیـ] هیمایە بۆ یووتریوم.

2 – [ بیر] هیمایە بۆ دووەهەمین ژمارەی نەناسراو کاتێک یەکەمین ژمارە بە X دانرابێت.

3 – کوتراوەی یاردە.

4 – [ زیند] ی کرۆمۆسۆم/y – chromosome  و x – chromosome  .

.

.

__________________

ی/y: ئمـ: ڕێژەی : ناوی هەندێک خێزان و هۆز پیشان دەدات

:: زێباری

:: هەرکی

:: سورکی

:: تالەبانی

:: جەباری… هتد. 

{ تێبـ: ئەم پیتەی ( ی) لە بنەڕەتدا بۆ زمانی « لۆلۆی – کاسی »دەگەڕێتەوە، کە لە کۆندا لە وولاتی کوردان ژیاون و لە زمانانی خێزانی( سامی)دا ( و، وم) بەرانبەربە( ی) ڕێژەییە. ئەگەرچی لە زمانی ئەمرۆی فارسیدا( ئی) هەیە، کە دا دەزاندرێت( ئی) کورد یش لەهی فارسی یەکەوەهاتووە. بەلام ووشەی ( لولوی) بەواتای مرۆڤێکی ( لولو) دێت. ( بازی) بە واتای( بازوو) دێت. ئەو ڕاستی یەپێوەندی( ی)کوردیکە بە ڕەچەڵەک ئیلامی ڕوون دەکاتەوە. لە زمانی ئاکادی دا بە شێوەی ( لولوپوم، بازووم) گووتراوە.

.

.

___________________

ی/y: ئمـ: پرۆپۆزیشن ڕواڵەتی سەربەخۆی هەیە بەڵام واتای لە تەک ووشەی تردا دەردەکەوێت، لەمەدا هەموو ئەو ئامرازانە جودا دەبێتەوە کە ڕواڵەتی سەربەخۆیان نیە. وەک

: ( ی ) ناوی واتای لە ووشەی( جوانی )دا .

:: پیاوی ئازا. [ لێرە وەسفیە].

:: پەڕی مەل.[ لێرە ئیزافیە] .

:: پیاوەکەی تۆش ڕۆی.

:: جامانە سەرپۆشێکی ناقۆڵایە.

{ تێبـ : ئارزی یان ئار‌زوو [ ی = و ] ئه‌م گۆرڕنگارییه‌ پتر له ‌نێوان دیالێکته‌کاندا رووده‌دات}.

.

.

.

.