تێ ¹ /tê: ن:[ ‌ڕێز] ناوی چوارەم پیتی كوردی ( ت).

.

.

_________________

تێ ² /tê: ن:[ نخ][ كرما] بەرتاڤ، بەندەک( باد)، تا، هەودا ، یاو : گەرمایی زیادی لەش.

:: نۆبەتێ.

تێدار/têdar: ئانفا:[ تێ+ دار] تادار : كەسێك كە نۆبەتی و یاوی هەیە.

{

بۆ تێدار چاكە سایەی داری بێ

ئەمما ئەویندار سایەی یاری بێ

}{ حەقیقی}.

.

.

________________

تێ ³ /tê: پێش:[ کباک]

1 –  ئەنە، نێو، هەندوڕ : پێشگرێكی كارە كە مانای بەرەو نێووژوور چوون دەدا بە كردار.

لێ.

:: تێیكە : لە ناویكە. تێنان، تێكردن، تێبرین، تێخستن، لەناوكردن.

2 – مانای زۆر و زەخت بە كاروكردە‌وەیەك دەدا. تێتەپاندن، تێخزاندن، تێهەڵپچان، تێتووڕاندن.

3 – دەكەوێتە بەر پێشگری دیكە و پێشگرێكی تێكەڵاوسازدەكات.

:: تێهەڵ، تێوەر.

4 – [ کباک] دێ، دێت.

.

تێچڕیكان/têçiřǐkan: کتن:

تێچڕیكاندن/têçiřǐkandin: كتپ:[ تێ+ چڕیكاندن] دەنگ هەڵبڕێنی بە قەو ناسكی گۆرانی بێژ، گۆرانی گووتن بە دەنگی بەرز و ناسك.

تێچزان/têçizan: كتپ:[ تێ+ چزان] تێزان.

:: بەرێكم دا بە قامكی خۆما خوێنی تێچزا.

تێچن/têçin: ئانفا:[ تێ+ چن( تێچنین)] دووزمان، قسەگێرەوە، ئاوری بن كا.

تێچێنێ/têçênî: نچ: ئەوەی پێوەندی بە دووزمانییەوە هەبێت.

تێخ/těx: ف:[ كارابزر][ تێ+خستن] خرانەناو.

تێخران/těxiran: کتن:[ كارابزر]

تێخراو/těxiraw: ئانفا:[ كارابزر]

تێخزان/têxizan: كتن:[ تێ+ خزان]

1 – چوونەنێوجێ و بان و درێژبوون.

2 – تێخزین : بەزۆر جێی خۆكردنەوە لە شوێنێك.

2 – ڕەخنەكردن و چوونە ناوكۆمەڵێك بۆ شۆفاریی و سیخوڕیی.

تێخزاندن/têxizandin: كتپ:

1 – كەسێك دەباڵ كەسێك خزاندن.

2 – كەسێك بەزۆروبەقەو دەشوێنێك كوتان.

3 – تێنان بەقەو، تێتەپاندن.

تێخزێن/têxizěn: نتـ:[ تێ+ خزێن] تێخزینەر.

تێخزێنەر/têxizěner: نفا:[ تێخزێن+ ئەر] تێخزێن.

تێخزین/těxizǐn: كتپ: [ تێ+ خزین] تێخزان.

تێخستن/têxistin: كتپ:[ تێ+ خستن]

1 – تێ ئێخستن، تێهاویشتن، خستنەناو : شتێك دەنێو دەفرێكی قووڵ هاویشتن.[ ئینگـ : insert]

2 – تێنان : شتێك دەنێو كۆن یان بۆشاییەك نان.

3 – دەنگدان : دەنگ بەكەسی كاندین و هەڵبژاردەدان.

4 – تێهاویشتن، هەڵكردن، پێكردن : پێوەنانی ئەو ئامرازانەی كە بەدار یا رەژی كاردەكەن وەك سەماوەر و سۆبە.

:: دا رۆڵە ئەو سەماوەری تێخە با چایەكی بخۆێنەوە.

5 – تێنان: گان بۆ مەبەستی سووكایەتی یان جنێو.

تێخوڕین/têxwřǐn: كتن:[ تێ+ خوڕین]

1 – فەرماندان، بەقەودواندن، داخوڕین: بەتووڕەی و زەبر دەگەڵ كەسێك قسەكردن، گوڕاندن بەسەر كەسێك دا.

2 – دەنگ دانی ئاژەڵ و گیاندار بەتووأەیی بۆ توندتر ڕۆیشتن.

3 – تێتووڕاندن.

{

هۆ شوانی بەختیار تێخوڕە درەنگە

بێ شمشاڵ لە دەشتیش وەكوو ماڵ دڵ تەنگە

}{ گۆران}.

تێخونجان/têxwincan: كتن:[ تێ+ خونجان] تێگونجان : لەباربوون و گونجانی شتێك لە شوێنێك دا.

تێدا/têda: پێش:[ تێ+ دا] تیا : پێشگری كارە بەواتای دناڤ، دەنێو یان لەناودا.

تێدابوون/têdabǔn: كتن:[ تێدا +بوون]

1 – دەنێودا هەبوون، هەبوون، تیابوون.

:: گیرفانت چی تێدایە !

:: پارەیەكی زۆرم دە بانك دایە.

2 – بەشداربوون لەكارو مەسەلەیەكدا.

:: هەر بەرنامەیەكتان بۆ ئەمڕۆ هەبێت، منیش تێدام.

تێداچوون/têdačǔn: كتن:[ تێدا+ چوون] پایەماڵبوون، پاماڵبوون، پێچوون، پێمردن، تیاچوون، سەردانان، زیانكردن، فەوتان، لەبەین چوون، لەناوچوون، لەنێوچوون، نەمان.

تێداچوواندن/têdačǔandin: كتپ:[ تێدا+ چوواندن] بەرچڤاندن، پایەماڵكردن، پیتواركردن، پێچوواندن، زیان پێگەیاندن، مراندن، كوژتن.

تێدە/tědoľ: پێش:[ كباك] تێدا.

تێدان/têdan: كتپ:[ تێ+ دان]

1 – پەیدابوون و سەرهەڵدانی گیانداری ورد دەنێو شتێك دا.

:: نێوشتێك دا.

:: كرم تێدان ئەسپێ تێدان.

2 – دەسەركردنەوە، تێدانەوە : لێنان و لێزیادكردنی پارچە لەسەرجل و پارچەی دیكە.

:: لێفەكەم كورتە بستكی تێدە.

3 – تێهەڵسوون.

:: كرێم تێدان

:: گێچ تێدان

تێدانەوە/tědanewe: كتن:[ تێ+ دان+ ئەوە]

1 – دەسەركردنەوە، لێنانی پارچە، تێدان.

2 – دەست پێكردنەوەی نەڕێت و شتێك كە تەرك كرابێت.

:: سێگارم وەلانابوو، بەڵام دیسان تێمداوە.

تێداهێشتنەوە/têdahěŝtinewe:كتن:[ تێدا+ هێشتن+ ئەوە]

1 – هەندێك شت لەبن یا لە نێوی شتێك دا ڕاگرتن و دەست لێنەدان.

2 – [ مجـ] مایەدانان.

تێدرووكان/tědrǔkan: كتن:[ تێ+ درووکان]

تێڕا/têřa: پێشـ:[ تێ+ ڕا]

1 – پێشگرێكی ئاوێتەی (تێ+ ڕا)یە لە زمانی كوردی كە دەلكێت بە كردار و كردارێكی دیكەی لێدروست دەكات.

2 – بەس، هەند.

تێڕابوون/têřabŭn: كتن:[ تێڕا+ بوون] بەس بوون، تێهەڵێنان.

تێڕابینین/têřa bînîn: كتن:[ تێڕا+ بینین] تێڕادیتن.

تێڕاچوواندن/têřa čŭandin: كتپ:[ تێڕا+ چوواندن] تێهەڵچەقاندن.

تێڕاچوون/têřačŭn: كتن:[ تێڕا+ چوون] تێهەڵچەقان، تێچەقان، پێداچوون، تێوەچوون، تێرۆچوون

:: دەرزی و دڕوو بگەنە گۆشتی تێڕا دەچن.

:: داووم دە دەست ڕاچوو.

تێڕاخوڕ/têřaxoř: نفا:[ تێڕا+ خوڕ(خوڕین)] ئەو كەسەی لە كەسێك یان ئاژەلێك ڕا دەخوڕێت، واتا بەتوندی دەنگی دەدا.

تێڕاخوڕین/têřaxuřîn: كتپ:[ تێڕا+ خوڕین]

1 – تێخوڕین، فەرماندن، بەسەركەسێك دا گوڕاندن، بەگژ كەسێك داچوون.

2 – فەرمان پێكردن، هاندان و دنەدانی كەسێك بۆ ئەنجامدانی كارێك.

:: هەركە چاوی پێم كەوت، تێم ڕاخوری.

تێڕادان/têřadan: کتن:[ تێڕا+ دان] ئاوەشۆركردن، ئاوتێوەردان لە دەفر و مەجەل بۆ خاوێن كردنەوە.

تێڕادیتن/têřadîtin: كتن:[ تێڕا+ دیتن] تێڕابینین، ڕاپەرموون، پشت پێبەستن، پشتپێ ئەسپڕردن، پشت پێ ئەستووربوون، دخوڕادێتن، بەخۆڕاپەرموون، دڵنیابوون و متمانە پێكردن بە كەسێك بۆ ئەنجامدانی كارێك.

:: تێتڕا دەبینم بۆیە داوی قەرزت لێدەكەم.

تێڕادیتوو/têřa dîtŭ: ئانفا: تێڕابینرا.

تێڕاشكان/têřašikan: كتن:[ تێڕا+ شكان] زیانكردن، زیان چێژتن.

تێڕاشكاو/têřašikaw: ئانفا:[ تێڕا+شكاو( شكان)] زیانكردوو، زیان چێژتوو.

تێڕاشكاویی/têřašikawyî: نچ: [تێڕاشكاو+ ئیی] زیانكردوویی، زیان چێژتوویی.

تێڕاكردن/têřakirdin: كتپ:[ تێڕا+ كردن] تێڕۆكردن، تێچوواندن، هەزاندن، ڕاچوواندن. : شتێك بەدرێژایی تێنان و بردنە نێو شتێكی دیكەوە.

:: دەستی تێڕاكرد و دوو بێچوو چۆلەكەی لە كون دەركێشا.

تێڕامان/têřaman: كتن:[ تێ+ ڕامان] تیڕاامان، تێوەڕامان، لێوورد بوونەوە، نۆرین، واق ووڕمان: سەرسووڕمان و حەیران مانەوە لە ئەنجامدانی كارێك، چاولێكردن و بیرلێكردنەوە.

:: ماوەیەك بوو تێم ڕامابوو.

تێڕاماو/têřamaw: نفا:[ تێ+ ڕاماو( ڕامان)] واق و وڕماو.

تێڕاهێنان/têřahěnan: كتن:[ تێ+ ڕاهێنان]

1 – بەس بوون، تێربوون.

2 – بای بوون، زیان پركردنە‌وە‌، چاكەدانە‌وە‌.

3 – تێهەڵكێشان لەئاودا، تێهەڵێنان.

4 – باوبوون، تێهەڵاتن، وەبرەوكەوتن .

تێڕایە/têřaye: ف:[ تێڕا+یە] بەسە، وازبێنە.

تێڕژان/têřijan: كتپ:[ تێ+ ڕژان]

1 – ڕژانە ناو شوێنێك، تێكەڵبوون.

2 – داگیركردن، هوروژم و لێشاوی حەشیمەت بەتێگڕایی و زۆر.

تێڕژاندن/têřijandin: كتپ:[ تێ+ ڕژاندن] تێڕژتن، تێكردن و پاكردنی شوێن و جێگەیەك لە حەشیمەت بە تێگڕایی و زۆر.

:: خەڵكێكی زۆریان تێڕژاندبوو نێو ساڵۆن.

تێڕژتن/têřijtin: كتپ:[ تێ+ ڕژتن] دەناوكردنی ووردە.

تێڕشتن/têřiŝtin: كتپ:[ تێ+ ڕشتن] تێخستن.

تێڕۆ/têřo: نتـ:[ تێ+ ڕۆ] تێڕا.

تێڕۆچوون/têřočǔn: كتن:[ تێڕۆ+ چوون] تێڕاچوون، تێچوون، تێهەڵچەقان، تێزان، دەنێونران.

تێڕۆكران/têřokiran: كتن:[ كارابزر][ تێڕۆ+ كران( كردن)] تێڕاكران، تێبڕان، لەنێونران.

تێڕۆكردن/têřo kirdin: كتپ:[ تێڕۆ+ كردن] تێڕاكردن، تێبردن، تێنان، ڕەزگنان، زەلاندن.

: شتێك بەدرێژاییەوە دەنێو شوێنێك نان.

:: دەستی دەكووپەكەی رۆكرد.

:: دارت تێڕۆدەكەن.

تێڕۆهاتن/têřohatin: كتن:[ تێ+ ڕۆ+ هاتن] پاپێداكردن، تیوەڕێنان، تێوەڕانن، ڕفاندن بە پەلەگرتن، پەلاماردان، نەوین.

تێڕووچانێك/těřǔčaněk: نتـ:[ باد][ تێ+ ڕووچان+ ئێك] زۆرەوانێ.

تێڕووانین/těřǔanîn: كتن:[ تێ+ ڕووانین] سەیركردن و تەماشاكردن بەووردییی و بەسەرنجەوە، تێنوڕاین.

تێڕیان/těřyan: كتپ:[ تێ+ ڕیان]

1 – گوو دەنێوو شتێك كردن.

:: دە دمی بابت ریم.( جنێو).

2 – [ئد] شتێك خراپ كردن و لەكەڵك خستن.

:: هێندت دەست لە و رادیۆ یە وەردا هەتا بە تەواوەتیی ڕیای !.

3 – [ئد] كارێك خراپكردن و بە ئاكام نەگەیشتن.

4 – [ئد] پێگرنگ نەبوونی شتێك یا كەسێك و بەسووك دانانی.

.

تێزان/têzan: كتن:[ تێ+ زان] پەیدابوون، سەرهەڵدان.

:: خوێن تێزان.

{

چاوم فرمێسكی تێزا 

ئەو لێوە …

بۆ ئێستا زەردەخەنەی تێنازێ

}{ گۆران}.

تێساو/têsaw: نفا:

تێساوین/têsawîn: كتن:[ تێ+ ساوین] تێهەڵسوون.

تێسرەوان/têsirewan: كتن:[ تێ+ سرەوان] تێسرمان.

تێسرەواندن/têsirewandin: كتپ:[ تێ+ سرەواندن] تێسرماندن، تێكوتان و لێبادانی كتوپڕ و ناخافڵ لە كەسێكی پەنا دەست.

تێسرەوین/têsirewîn: كتپ:[ تێ+ سرەوین] تێهەڵدان.

تێسرمان/têsirman: كتن:[ تێ+ سرمان] تێسرەوان بەدەست.

تێسرماندن/têsirmandin: كتپ:[ تێ+ سرماندن] تێسرەوەاندن.

تێسمڕیاگ/têsimřyag: ئانفا:[ ئەردە][ لە : تێكسمڕان] تێكسڕماو، تێكسمڕاو، چووارشانە.

تێسمڕیان/têsimřyan: كتن:[ ئەردە][ تێك+ سمڕان] تێكسڕمان.

تێسون/têsun: كتن:[ تێ+ سوون] تێهەڵسوون.

تێشكان/têŝikan: كتن:[ تێ+ شكان]

1 – زیانكردن، دۆڕان، بەزین لە شەڕدا.

2 – بەزین لە سەودا و كایە و كێبڕكێ دا.

3 – هەڵخەڵەتان.

4 – رووخان، وێران بوون.

تێشكانەوە/têŝikanewe: كتن:[ تێشكان+ ئەوە] دۆڕانەوە.

تێشكاندن/ têŝikandin: كتپ:[ تێشكان+ دن]

1 – بەزاندنی دوژمن، سەركەوتن لەشەردا.

2 – بەزاندنی غەنیم لەیاری و كایەدا.

3 – زیان پێگەیاندن.

4 -ڕووخاندن، وێرانكردن.

تێشكاو/têŝikaw: نفا:[ تێشكان]

1 – بەزیو لەشەردا، تێشكاو، بۆڕخواردوو، زیانكردوو، هەڵخەڵەتاو، تێكشكاو : شتێك بەسەریدا شكابێت.

تێشكاوی/têŝikawî: ئانفا:[ تێشكان] بەزیوی، بڕۆخوار دووی.

تێفكرین/têfikrîn: كتپ:[ تێ+ فكرین( لە: فكر+ ین)] بیرلێكردنەوە و ووردبوونەوە لە كەسێك، شتێك، ئارێشەیەك، سەرنج دان.

تێفڕاندن/têfiřandin: كتپ:[ تێ+ فڕاندن] فڕاندنی تشتێك بۆ ناو تشتێكی دیكە.

تێفڕێدان/têfiřědan: كتپ:[ تێ+ فڕێدان] فڕێدانی تشتێك بۆ ناو تشتێكی تر.

تێڤە/têve: ف:[ كباك] دەوێدا، تێدا : وەك هەواڵی خۆی وایە، بەڵام ڕەووشی جیاوازە.

تێقڵپان/têqiľpan: كتن:[ تێ+ قڵپان: قوڵپان] تێقوڵپان.

تێقڵپاندن/têqiľpandin: كتپ: قڵپ كردنەوەی تێگڕایی ئاوەكییەك دە نێو دەفر، تێقوپپاندن.

تێقڵمان/têqiľman: كتپ:[ تێ+ قڵمان: قڵپان: قوڵپان] تێقڵپان، تێقوڵپان.

تێقڵماندن/têqiľmandin: كتپ:[ تێ+ قڵماندن] تێقوڵپاندن، لەسەرەوە تێ ڕژاندنی ئاو.

تێقمان/têqiman: كتن:[ مكـ][ تێ+قمان] تێقوومان.

تێقماندن/têqimandin: كتپ:[ مكـ][ تێ+قماندن] تێقووماندن.

تێقمین/têqimîn: كتن:[ مكـ][ تێ+ قمین] تێقوومان.

تێقۆپان/têqopan: كتن:[ تێ+ قۆپان] قۆپان، لاوازبوون، بێتین و تووان بوون.

تێقۆپاندن/têqopandin: كتپ:[ تێ+ قۆپاندن] قۆپاندن، لاوازكردن، بێتین و تووان كردن.

تێقۆپاو/têqopaw: ئانفا:[ تێ+قۆپاو: قۆپان] قۆپان، لاواز، بێتین و تووان.

تێقووپان/têqǔpan: كتن:[ تێ+قووپان] تێقووپین: قووپانی شتێكی ڕەق خۆبەخۆ یان بەدەست كەسێكی نادیار.

:: ئەو چەلەنگە تیقووپاووە ئیدی بە كەڵك نایە !.

تێقووپاندن/têqǔpandin: كتپ:[ تێ+قووپاندن] قووپاندنی شتێك، تێقپاندن.

:: كێ ئەو كارتۆنەی تێقووپاندووە.

تێقووپاو/têqǔpaw: ئانفا:[ تێقووپان] حاڵی شتێكی ڕەق كە قووپابێتەوە.

تێقووپین/ têqǔpîn: كتن:[ تێ+قووپین] تێقووپان.

تێقووچان/têqǔčan: كتن:[ تێ+ قووچان] هەڕاكردن، خۆدەربازكردن.

تێقووچاندن/têqǔčandin: كتپ: بە پڕتاوهڵاتن و خۆ دەربازكردن.

:: فیزماڵكێكم لێدا و بەدۆڵێدا تێم قووچاند.

تێقوولان/têqǔlan: كتن:[ تێ+قووڵان] هەڵاتنی بەپەلە و توند و لەپڕ.

تێقوولاندن/têqǔlandin: كتپ:[ تێ+قووڵان ] بریتییە لە هەڵاتن، تێ قووچاندن.

:: كاتێك چاویان بە گورگەكە كەوت تێیان قوولاند و هەڵیانبڕی.

:: لەترسی لێدانی بابی وای تێقوولاند دەتگوت جندۆكەی دیوە.

تێقوڵپاندن/têqǔľpandin: كتپ:[ تێ+ قوڵپاندن] تێقڵپاندن.

تێقوومان/têqǔman: كتن:[ تێ+قوومان] قووم بوون، نوقم بوون لە ئاودا، تێقمین، تێقوومین، تیقمان.

تێقووماندن/têqǔmandin: كتپ:[ تێ+قووماندن] قووم كردن، نوقم كردن لە ئاودا.

تێقوومین/têqǔmîn: كتن:[ تێ+قوومین] تێقمین، تێقوومین، تیقمان.

تێك/têk: پێشـ: پێشگری تێكەڵاوی كارە كە لە[ تێ+ یەك] پێكهاتووە، دەیەك، دەباڵ یەك.

تێك/têk: ئان: تەواو، گشتی.

تێك ئاڵان/têk aľan: كتن: تێكاڵان.

تێكاڵان/têkaľan: كتن: بەیەكترەوەبەستران، تێكخزان.

تێك ئاڵقان/têk aľqan: كتن:[تێك+ ئاڵقان] لێك گیربوونی دووشت دەگەڵ یەكتر، تێكگیران، تێكترنجان.

تێكاوێژتن/têkawějtin: كتپ:[ تێك+ ئاوێژتن] چرپڕن چرپڕن، چرپاندن.

تێكە/têke: ف:[تێكردن] تێ بكە، دەنێوكە، چا، ئاو یان چشتی شلی دیكە.

تێكەر/têker: ئانفا:[تێكردن] ئەوەی تێدەكات یان خستنه‌ناو.

تێکەری/têkerî: نفا: خستنه‌ناو. [ ئینگـ : ]

تێكردن/têkirdin: كتپ:[تێ+كردن]

1 – تێكرن: شەڕوكێشەكردن، چشتێك لەناوچشتێكی تركردن، چا لە ئیستیكان كردن، ئاولەپەرداغكردن، گەنم لەجەواڵكردن.

2- ئامادەكردن : كار و بەرخ لە دایكیان بەردان بۆ مژینی.

3 – خستنه‌ناو .[ ئینگـ : input]

تێكردنەوە/têkirdinewe: كتپ: درێژ یا پڕنكردنی پارچەیەك لە جل وبەرگ و ئیتر بەخستنەسەری پارچەیەك.

تێكەڵ/têkeľ: نتـ، ئانتـ:

1 – تێكل( كباك، زا)، پاڵۆش، ئاوێتە، ئامێتە، لێكدراو، تەڤلهەڤ، تەڤل، هوومین : چەند چشتێكی، كە تێكەڵاوی یەكتری بووبن.

2 –  ئاشنا، دۆست، خزم.

تێكەڵ بوون/têkeľbŭn: كتن:[ تێكەڵ+ بوون]

1 – تێوەچوون، تەڤل بوون، ئاوێتەبوونی چەند چشتێك بەیەكەوە.

2 – لێكدران شتەكان دە نێویەكدا.

3 – تێكهاڵان، جووت بوونی نێر و مێ دەگەڵ یەكتر.

تێكەڵاو/têkeľaw: ئانتـ:[ تێكەڵ+ ئاو] پالۆش(كباك)، تێكچڕژاو: حاڵی هەرشتێكی تێكەڵ وئاوێتە.

تێكەڵاوبوون/têkeľawbŭn: كتن:[ تێكەڵاو+ بوون]

1 – ئاوێتەبوون.

2 – گەرمبوونی بەین و دۆستایەتی و ئامو شۆی چڕ و پڕ.

تێكەڵاوبوونەوە/têkeľawbŭnewe: كتن: دیسانەوە تێكەڵاوبوون   .

تێكەڵاوكردن/têkeľawkirdin: كتپ: تێكەڵ كردن.  

تێكەڵاوكردنەوە/têkeľawkirdinewe: كتپ: دیسانەوە تێكەڵاوكردن.  

تێكەڵاویی/têkeľawyî: نچ:[ تێكەڵاو+ ئیی]

1 – دۆستایەتی، خزمایەتی، هاواڵایەتی: پێوەندیی نزیك و هاموشۆ دەگەڵ كەس و كۆمەڵێك.

2 – ئۆگریی، ئالوودەیی. تێكەڵیی.

3 – هاوێتەیی : پرۆسەی ژن و مێردی لەگەڵ کەسانی نەتەوەی تر یان ڕەگەزگەلی جۆراوجۆر. [ ئینگـ : Amalagamation]

4 – یەکسانی، زاناڤی، هاوچەشنی. [ ئینگـ : Assimilation]

تێكەڵە/têkeľe: نتـ:[ تێکەڵ+ ئە] هەر شتێك كە تێكەڵ كرابێت.[ ئینگـ : Composite]

تێكەڵەی بەرد/têkeľe berd: نتـ:[ جێۆ] [ ئینگـ: Melange]

تێكەڵەی بەردین/têkeľey berdîn: نتـ:[ جێۆ] [ ئینگـ: Aggregate]

تێكەڵ پێكەڵ/têkeľ pěkeľ: ئانتـ:[ تێكەڵ+پێكەڵ] زۆرشێواو و بێسەروبەرە، نائاشكرا، ناڕێكوپێك، تێكەڵ و پێكەڵ.

:: قسەی تێكەڵ پێكەڵ، چێشتی تێكەڵ پێكەڵ.

تێكەڵ پێكەڵ بوون/têkeľ pěkeľbŭn: كتن:[تێكەڵ پێكەڵ+بوون] شێوان وبێسەروبەرەبوون، ناڕێكوپێك بوون.

تێكەڵ پێكەڵ كردن/têkeľ pěkeľ kirdin: كتپ:[تێكەڵ پێكەڵ+كردن] زۆرتێكەڵ كردن، شێواندن، تێكدان.

تێكەڵ و پێكەڵ/têkeľŭpěkeľ: ئانتـ:[ تێكەڵ+و+پێكەڵ] تێكەڵ پێكەڵ، نەڤڵدم( كباك)، گێرەڤێرە، تشتی بەیەكاچووی ناڕێك و نالەبار.

تێكەڵ و پێكەڵ بوون/têkeľ ŭpěkeľ bŭn: كتن: نەهەڤگەتی.

تێكەڵدان/têkeľdan: كتپ:

1 – لێكدانی ئاوەكی بۆ تواندنەوەی شتێك.

:: چایەكەت تێكەڵ دە، با شەكرەكە بتوێتەوە.

2 – لێكدانی چێشتی ئاوەكی بۆ هەڵنەگەڕان و هەڵنەچوون.

:: شیرتێكەڵدان، دۆكڵیو تێكهەڵدان.

تێكەڵكردن/têkeľ kirdin: كتپ:

1 – كەرچلاندن، بەرناڤدان، جەمجقاندن، بەیەكداكردن، كردنەسەریەكتری.

:: ئاووڕ ۆنەكە بەیەكداكە.

2 – سەرلێشێوان و دروست بیرنەكردنەوە، خەرفان، مێشك تێكەڵ كردن.

تێكەڵیی/têkeľîy: نچ:[تێكەڵ+ئیی] تێكەڵاویی، تیكەڵی، ئاوێتەبوون، خزمایەتی، ئاشنایی، هاموشۆكردنی یەكتری.

تێكەڵەولێكە/têkeľewlěke: نتـ: تێكەڵ وپێكەڵ.

تێكەڵەوەدان/têkeľewedan: كتپ: تێكەڵكردن.

تێكەڵەوەهاویشتن/têkeľewehawîštin: كتپ: تێكەڵ هاوێشتن.

تێكەڵولێكە /têkeľulěke: ئانتـ: تێكەڵاو.

تێكەوتن/têkewtin: كتن:[ مجـ][ تێ+ كەوتن]

1 – تێكەوتن، مەهك بوون، كنج بوون، دەحەیزەوەچوون، بێنوێژی : ئەو ماوەیەیە كە هەموو ئافرەتێكە هەفتەیەك لە مانگێكدا خوێنی پێدادێت. [لا menstruation:].

2 – لەناو ئاودا خۆ شووشتن، مەلەكردن.

3- زیان كردن، دۆڕاندن، سەرنەكەوتن لە سەرەتای هەندێك كایە و یاری دوو كەسە یا دوو دەستە دا، بە تەڕ ناویشكە یا تاقمانە جووت. 

4 – دە( لە) نێو قوڵكە یا شوێنێك كەوتن.

5 – تێكەڵ بەكار و كێشەیەك بوون بە بێ ویست.

تێكەوتوو/têkewtŭ: ئانفا:

1 – بێنوێژ، كنج، شفت وشۆ، مەهك _ وەهك، بێنمایی ( هـ).

: ئافرەتێك كەلە حەیزدا بێت.

2 – حاڵی پیاوێك یان ژنێك كە لەبەر نزیكی لە یەكتر لەشیان پیس بووە و دەبێ ڕا غوسڵ دەركەن

تێكەولێكە/têkewlěke: نتـ:[ تێكە+و+لێكە] تێكەڵ وپێكەڵ، بشێویی، كێشەكێش : بێ سەروبەری شووێنێك بە چەشنێكی وەها، كە پرسینەوەی تێدا نەبێت.

تێكەولێكەبوون/têkewlěkebŭn: كتن:[ تێكەولێكە+ بوون] كەس بەكەش نەبوون، بێ سەروبەرەبوون.

تێكبردن/têkbirin: كتن:[ تێك+ بردن] دوو یا چەند شت دە نێو یەكنان.

تێكبەربوون/têkberbŭn: كتن:[ تێك+بەر+بوون]

1 – دوو یا چەند كەس دەگەڵ یەكتر بەشەڕهاتن.

2 – دوو یا چەند گیاندار دەگەڵ یەكتر بەشەڕهاتن.

3 – تێكەڵ بوونی نێر ومێ بۆ جووت بوون.

تێكبەردان/têkberdan: كتپ:[ تێك+ بەردان]

1 – دوو كەس یا چەند كەس دەگەڵ یەكتر بەشەڕدان.

2 – دوو یا چەند گیاندار دەگەڵ یەك بەشەڕدان.

3 – دوو یا چەند گیانداری نێر و مێ دەباڵ یەكتركردن بۆ جووت بوون و پەڕینە سەریەك.

تێكبەزن/têkbezin: كتن:[ تێك+ بەزن( بەزین)] بەیەكداچوون، بەیەكداماڵین، چوون نێویەكی دووشت، دەپاڵ یەك ڕاچوون، تێكۆەڕین.

تێكچوواندن/têkčǔandin: كتپ:[ تێك‎+ چوواندن( چوون)] بزڕكاندن، هەڵگەڕاندنی شیرو….

تێكچوون/têkčǔn: كتن:[ تێك+ چوون]

1 – پەرێشان بوون، پەلیشین، چارەڕەش بوون، شێوان، فەلشین، كڵۆڵبوون: تێكچوون و شپرزەبوونی گیاندارلە ترساندا.

2- بەستران، گیران، دەرگاداخستن.

3 – [ دەروو] پەشۆكاویی، شڵەژان، سەلێشێوان.

4 – تەفروو توونا بوون. [ ئینگـ : Dissolution]

.  تێكچوونی خوو/têkčǔn xŭ: نتـ:[ئینگ: Habit Deterioration].

تێكچوون (خواردن)/têkčǔn(xwardin): كتن:  بزڕبزڕ بوون، ترشان. بزڕكان: تێك چوونی شیر و ماست و هێندێ شتی تر.

تێكچوو/têkčǔ: ئانفا، نفا:

1 – بزڕكاو: ماست و شیر و هێندێك شتی دیكە كە تێك چووبێت.

2 – چەواشە، ئاوەژوو، بێسەروبەر، پڕشەوپێشكراو، سەرلێشێواو، شێواو، واژی، ئاواژە، بەلەڤاژێ، هەڵگەراو : گیاندارێك لە ترسا ندا شپرزەبووبێت.

تێكخران/têkxiran: كتپ:[ تێك+ خران( خستن)] دوو یاچەند چشتێكە، كە ببرێتەوە ناو یەكتری.                     

تێكخراو/têkxiraw: نفا:[ تێك+ خراو( خستن)] دوو یاچەند چشتێكە برابنەوە پاڵ یەكتری.

:: تەختەكانی ڕووی ئەو مێزە باش تێكخراوون.

تێكخستن/têkxistin: كتپ:[ تێك+خستن] سەری دوو چشتان لێك قایمكردن. تێك بردنی دوو یا چەند چشتێك بە ناو یەكتری.

تێكخستنەوە/têkxistinewe: كتپ:[ تێكخستن+ئەوە]

1- لەسەر یەككردنەوەی پارچە.

2- لێك بەستنی دوو سەری ڕێسراو و شریت. تێككردنەوە.

تێكدان/têkdan: كتپ:[ تێك+دان]

1- پەرخاندن، گەوزاندن، خاراندن، پڵیخاندەوە، شێواندن، پەرێشان كردن، پەلیشاندن، چارەڕەشكردن، فەلشاندنن، كڵۆڵكردن.

2 – خراپ كردن، وێران كردن، ڕووخاندن.

3 – دار لەسەر بەرد نەهێشتن، كاوول كردن.

.  نێوان تێكدان/něwan têkdan: كتپ:[ نێوان+ تێكدان] لێك زوویر و تووڕەكردن.

تێكدەر/têkder: ئانفا: ئەوەی شت یان نێوانی خەڵك تێكدەدات.

تێكدران/têkdiran: كتپ:[ تێك+دران(دان)] تێكدان.

تێكدراو/têkdiraw: ئانفا: پەشۆكێندراو، شێوێندراو، سەرسووأمێندراو، پەنزهار.

تێكدراوی/têkdirawy: نچ: پەشۆكی، شپرزەیی، پەشێوا ویی، شێواویی، پێشویی، ئاژاوەیی.

تێكردن/têkirdin: كتپ:[ تێ+ كردن]

1 – لەنێوكردن، ڕژانەنێو شتێك.

:: ئاو تێكردنە نێو قابڵەمە.

2 – دەسپەڕلێدان.

:: كەپلەمە كێشان.

3 – كێشان.

:: قەننەیەكی تێكرد

:: ئەمن جگەرەی خۆم تێكردووە.

4 – تێكبەردانی كار و بەرخ لە دایكیان بۆ مژینی.

تێكڕا/têkřa: ئاك:[ تێك+ ڕا] پێكەوە، هەموو، تێگڕا، وێگڕا، پێكڕا، سەراپا، سەرپاك، تەف _ تەڤ، دهەڤ، خڕ.

:: منداڵەكان تێكڕا پیرۆزبایی ساڵی تازەیان لە باوكیان كرد و تێكڕا یەكتریان ماچ كرد.

تێكڕابوون/têkřa: كتن:[ تێك+ڕابوون] لە ناكاو‌ڕابوون و هەستان لەخەو، ڕاست بوونەوە لە خەو.

تێكڕایی/têkřayî: ئاكتـ:[ تێكڕا+ئیی] بەتێكڕا، بەگشتی، سەرپاكی، تەواوەتی، تێگڕایی.

:: تێكڕایی قسەكانی، قسەیەكی ڕاستی تێدانەبوو.

تێكڕژان/têkřijan: كتپ:[ تێك+ ڕژان] تێكبەزین.

تێكسڕمان/têksiřman: كتن:[ تێك+ سرمان] تێكسرەوان.

تێكسڕماندن/têksiřmandin: كتپ:[ تێكسڕمان+ دن] تێكسرەواندن.

تێكسڕماو/têksiřmaw: ئانفا: دووقووڵای، دووگوردی، كوڵەبنە، كورت و قەڵەو، پڕنۆڵە( ڕۆژ).

تێكسمڕان/ têksimřan: نتـ: قەڵەوی و دارێژراوی گیاندار.

تێكسمڕاو/ têksimřaw: ئانفا: گیانداری تێكسرماو.

تێكشكان/têkiškan: كتن:[ تێك+ شكان]:[ ئینگـ : crash].

1 – بۆڕخواردن، ژێركەوتن، قسەپێنەمان.

2 – تێپەڕین، ڕابردن بەبێ هەست وخشە.

3 – لەنێو یەكتردا شكان و پارچەكانی تێكەڵ بەیەكتربوون.

تێكشكاندن/têkiškandin: كتپ:[ تێكشكان+ دن] شكاندنی شتێك بەسەریەكتریدا.

تێكشكاو/têkiškaw: نفا: لەنێو یەكتریدا شكاو و پارچەكانی تێكەڵ بەیەكتر بووبێت.

تێكڤەدان/têkvedan: كتن:[ كباك] تێكەوەدان.

تێكقرمان/têkqirman: كتن:[ تێك+ قرمان] تێكڕووخان، تێك تەپین.

تێكقرماو/têkqirmaw: ئانفا: تێكڕووخاو ، تێكتەپیو.

تێكقژقژان/têkqijqijan:: بەیەكدا دران و تێك هاڵان، ورووژان و تێكەڵ بوون.

:: ئاپۆرەی خەڵك لەو مەیدانە تێك قژقژابوون.

تێككرنەوە/têkkirdinewe: كتپ:[ تێك+كردن+ئەوە]

1- وەسڵ كردن و پێكەوە لكانی دوو هەودا و ریس و شتی لەم بابەتە، تێكخستنەوە.

2 – پارچەیەك لە پارچەیەكی كورت یا تەسك بكرێتەوە پێی دەڵێن

:: تێككردنەوە.

تێكگیران/têkgîran: كتن:[ تێك+ گیران]

1 – لێكگیربوونی دوو شت یان پتر لەیەكتری.

2 – بەگژیەكداهاتن، بەپیلەهاتن: شەڕ وكێشەیە بە لێكدان یان بە دەمەقاڵە، شووت ومڕ، پیلەبازی.

تێكڵهەڤ/têkľihev: ئانتـ:[ كباك] تێكەڵاو.

تێكلقان/têkliqan: كتن: بەنێویەكداچوون، تێكپەڕین، پێكداچوون.

تێكنان/têknan: كتن:[ تێك+نان] لەپاڵ یەكترنان.

تێكنانەوە/têknanewe: كتن:[ تێكنان+ ئەوە]

1 – لەپاڵ یەكترنانەوە.

2 – خستەوەی شوێنی خۆی پاش هەڵوەشانەوەی وەك كاتژمێر، دادیۆ، كۆمپیووتەر…هتد.

تێكوپەكان/têkǔpekan: نتـ:[ تێك+و+پەكان] كاول، كاوڵ بوون.

تێكوپەكاندن/têkǔpekandin: كتپ: وێران و كاوولكردن، تێكدان.

تێكوپێك/têkǔpěk: نتـ:[تێك+و+پێك] وێران، خراپ، نوغرۆ.

تێكوپێكدان/têkǔpěkdan: كتن:[ تێكوپێك+دان] خراپ كردن، وێران كردن.

:: ماڵەكەی تێكوپێك دا و سەرلەنوێ سازی كردەوە.

تێك وپێكدادان/têkǔpěk dadan: كتپ: وێران كردن.

تێكوتان/têkutan: كتپ:[ تێ+ كوتان]

1 – لێدانی مست، نەقورچ و كاری لەم بابەتە لە كەسێك یان شتێك.

2 – تێنان و تێكردن بە زۆریی، تێبڕین.

تێكوتاندن/têkutandin: كتپ: تێبڕاندن.

تێكوتیان/têkutyan: كتپ:[ ئەردە] تێبڕان، تێبڕیان.

تێكۆش/têkoš: ئانفا:[ تێ+ كۆش( ڕەگی كۆشین)] هەوڵدەر.

تێكۆشان/têkošan: كتن:[ تێ+كۆشان] تێكۆشین.

تێكۆشەر/têkošer: ئانفا:[تێ+كۆش+ئەر] هەولدەر، خەباتكار.

تێكۆشین/têkošîn: كتن:[ تێ+ كۆشین( پهـ: كۆخشیتەن _ توخشییتەن، فار: كوشیدن)] هەوڵدان بۆ پێگەیاندەی مەبەست و كار و ئارێشەیەك، خەباتكردن، تێكۆشان، تەقەلاكردن، شان دانەبەر، ووڵابین( هـ).

تێكۆشی/têkošî: نچ: هەوڵ وهەڵپە بۆ شتێك.

تێكوەربوون/têkwerbŭn: كتن:[ تێك+وەر+بوون] تێكەڵبوون.

تێكوەردان/têkwerdan: نتـ:[تێك+وەران] زۆرەوان، تێكەڵكردن، لێكدان، تێوەدران، چەنەوەردای( هـ)، گرژاندن

تێكوەردانێ/têkwerdaně: نتـ:[ ڕەوا، هەر][ تێكوەران+ ئێ] زۆرەوانی، زۆرەبانی.

تێكوەردانێ كردن/têkwerdaně kirdin: كتپ:[ تێكوەرانێ+ كردن] زۆرەوانێ گرتن.

تێكوشین/têkušîn: نتـ:[ تێ+ كوشین ( گووشین)]

1 – تریت كردن، نان لە شۆرباوێ كوشین، دەیۆلایین.

2 – تێچاندن.

3 – دووزمانی كردن.

تێكوشیوو/ têkušîw: نفا:[ خوار] تریت، تڵیت، نانی لە شۆربا و گووشراو.

تێكهاڵان/têkhaľan: كتن:[ تێك+ هاڵان]

1 – چوونە نێوی یەكی دوو یا چەند شتی درێژ.

{

كەمێك دێتن شووبای زریان

دەسرە و دەسماڵیان تێكهاڵان

}{ سەعید و میر سێوەدین. ل. 272}.

2 – یەكتر دەباوەش گرتن، ئامێزبەیەكتر داگرتن، لە یەك هاڵان. لێكهاڵان.

تێكهاڵاندن/têkhaľandin: كتپ: تێكەلاوكردن.

تێكهاڵاو/têkhaľaw: ئانفا: تێكەڵاو.

تێكهەژیان/têkhejan: كتن:[ تێك+ هەژیان] لێك ئاڵان بەجووڵانەوە.

تێكهەڵاویژتن/têkheľawîjtin: كتن:[ تێك+ هەڵ+ ئاویژتن( ئاوێژتن)]

1 – چپەچپ، چرپەچرپ، تێكەوەدان.

2 – هاتووچۆیەكی ناڕێك و هەمووار.

تێكهەڵچوون/têkheľčǔn: كتن:[ تێك+هەڵ+چوون] پێك هەڵپڕژان و شەڕكردن دەگەڵ یەكتر، بەڕەنگاری یەكتر بوون.

تێكهەڵدان/têkheľdan: كتن:[ تێك+ هەڵ+ دان]

1 – شەڕ دەگەڵ یەككردن و لەیەكتردان بەشەپ و شەق.

2 – شەڕی گیاندار دەگەڵ یەكتر بەشاخ.

3 -[ خوار] تێكەڵ كردنی گەنم و جۆ بۆ باراش.

تێكهەڵشێلان/têkheľŝělan: كتن:[ خوار][ تێك+هەڵ+ شێلان] تێكەڵكردن و شێڵانی دوو شت یان زیاتر بەیەكەوە.

:: تێكهەڵشێڵانی كەرەو شەكر و ئارد و ئاو بۆ كێك دروستكردن.

تێكهەڵنەگووتن/têkheľnegǔtin: كتن:[ تێك+هەڵ+نە+گووتن] تووشی یەكتر هاتن.

تێگەڕان/têgeřan: كتن:1- گەرما یان دووكەڵ یان سەرما لە ژوورێ بە ناو ماڵێكدا گەڕان. 2- پشكنین.

تێگەیاندن/têgeyandin: كتپ:[ تێ+ گەیاندن] تێگهاندن(كباك) :

1 – حاڵیكردنی كەسێك لە مەسەلە و مەبەستێك.

:: مامۆ ستاكەم ئەمڕۆ زۆرجوان دەرسەكەی تێگەیاندم.

2 – حاڵیكردنی كەسێك لە ئیشارە و شتێكی شاراوەی نێوان ئەو كەسانە .

:: لە میوانی خێزانم سەرێكی لێهەتەكاندم و تێیگەیاندن كە وەختی ڕۆیشتنەوەیە.

3 – حاڵیكردن لەمەسەلەیەك نەزاندراو.

:: هەراهەرای خێزانم جیرانەكانی تێگەیاند كە شەڕوكێشەیەكی قورس دەنێوانی ئێمەدا هەیە.

.   خۆتێگەیاندن /xo têgeyandin: كتن: ئاووڕلێدانەوە و غەم لێخواردن.

.   خۆتێنەگەیاندن/xo tênegeyandin: كتن:[ خۆ+ تێ+ نە+ گەیاندن] خستنەپشت گووێ.

تێگەیشتن/têgeyiŝtin: كتن:[ تێ+ گەیشتن] تێگهاشتن _ تێگهیشتن _ تێگهین( كباك)، تێگەیین، فامین.

1- حاڵی بوون لەمەبەست و ئارێشەیەك.

:: تێگەیشتن لە پڵاوخواردنێ خۆشترە!.

2 – پەی پێبردن، زانین.

3 – تێڕوانین. [ ئینگـ : Perception].

تێگەیشتوو/têgeyiŝtǔ: نفا:[ تێگەیشتن]

1 – مرۆڤی زانا و زیرەك و ئاقڵ.

2 – تێگەییو: ئاگادار لە ئارێشەكانی رۆژ و ژیان ….

تێگەیشتوویی/têgeyiŝtǔyî: نچ:[ تێگەیشتوو+ئیی]

1 – ئاكامی تێگەیشتن، حاڵی بوون.

2 – دووربینی، بیرتیژی. [ ئینگـ : Insight].

تێگەیین/têgeyîn: كتن:[تێ+گەیین] بڕ: تێگەیشتن.

تێگەییو/têgeyîu: نفا: تێگەیشتوو.

تێگرتن/têgirtin: كتن:[ تێ+ گرتن]

1 – تیر، بەرد یا هەر شتێك بەرەو كەسێك یان نیشانەهاویشتن.

{

لەپاداشی قسەی سەردا، هەمە ئاه و هەناسەی گەرم

كەسێ شێتانە بەردم تێگرێ، من بەرقی تێدەگرم

}{ مەحوی}.

2- قەراردانی شتێك دە نێو شتێكی دیكە دا.

:: دەرك و پەنجەرە دە ماڵ گرتن. وێنە دە تابڵۆگرتن.

3 – داپۆشین و گرتنی دەوروبەری شتێك.

:: بەرگ دە كتێب گرتن، دەستی شكاو دە گێچ گرتن.

تێگرتنەوە/têgirtinewe: كتن:[ تێ+ گرتن+ ئەوە] سەر لە نوێ تێ هەڵكردنەوە، هاویشتنی دووبارە.

تێگرماندن/têgirmandin: كتپ:[ تێ+ گرماندن] لە كەسێك تووڕەبوون و تێخوڕین، بەسەركەسێك دا گرماندن.

تێگڕا/têgřa: ئاك: تێكڕا.

تێگڕایی/têgřayî: ئاكتـ:[ تێگڕا+ئیی] تێكڕایی.

تێگڕان/têgřa: كتن: تێ ئاڵقان، پێوەبوون، تووش بوون، گرفتاربوون.

تێگڕاندن/têgřa: كتپ: تێ ئاڵقاندن.

تێگوشین/têgušîn: كتپ:[ تێ+ گوشین] تێكوشین.

تێگونجان/têguncan: كتن:[تێ+گونجان] لوان، گونجان، تێخونجان.

تێگهاشتن/têgihaštin: كتن:[تێ+ گهاشتن] تێگەیشتن.

تێگهاندن/têgihandin: كتپ:[ كباك][تێ+ گهاندن] تێگەیاندن.

تێگهیشتن/têgihîštin: كتن:[ تێ+ گهیشتن] تێگەیشتن، تێكهاشتن.

تێگهین/têgihîn: كتن:[ كباك][تێ+ گهین] تێگەیشتن، تێگهیشتن، تێكهاشتن.

تێگیران/têgîran: كتن:[ تێ+ گیران]

1- گیركردن دە نێو شوێن و جێگەیەك دا.

2 – ئارێشەیەل بۆ حەل نەكران، وڵام دەست نەكەوتن.

تێگیراویی/têgîrawyî: نتـ:[ تێگیران] ئارێشە و كارێكی سەخت و چەتوون، گیروگرفتی.

تێگیركردن/tê: كتپ:[ تێ+گیر+كردن] گیركردنی چشتێك لە چشتێك، تووشكردن، دووچاركردن.

تێمان/têman: كتن:[ تێ+ مان] دامان، سەرگەردان بووە، پەككەوتن .

تێمانەوە/têmanewe: كتن:[ تێ+مانەوە] دامانەوە. تێدامانەوە، گیركردن لەمەسەلە یەك یا شتێكدا.

تێماو/têmaw: ئانفا:[ مكـ][ تێمان] داماو، لێقـوماو، تەنگاو: كەسێك كە لە حەلـی مەسەلەیەك دا گیری كردووە.

تێمرووكان/têmirŭkan: كتن:[ تێ+مرووكان] تێورووكان: بەكۆمەڵ رژانە سەر شتێك و لەدەوری كۆبوونەوە

تێنان/tênan: كتن:[تێ+نان] تێخستن، خستنەنێو، دەنێونان، بردنەژوور، تێ نهاندن، هرزاندن، چشتێك لە نێو چشتێك نان.

:: دەستم دەگیرفانم نابوو !. قامكی دە زاری نا.

تێنەچوون/tênečǔn:كتن:[ تێ+ نە+ چوون] \\تێچوون.

تێنەگەیشتن/tênegeyištinn: كتن: بێمایەبوون، نەزانین، تێنەگەیشتن، پەرتبوون : حالـی نەبوون لەقسە و كێشەیەك.

تێنەگەیشتوو/tênegeyištŭ: ئانفا: بێمایە( مجـ)، نەزان، پەرت، گێژ : لەڕاستی دوور، هەڵە، چەوت، نادروست.

تێنووڕاین/tênŭařîn: كتن: تێڕووانین.

تێنووسان/tênŭsan: كتن:[ تێ+ نووسان] بەقەو شتێكی قایم و چەقیو گرتن و ڕاكێشان.

{ عاشقان تێیدەنووسان، ئەبەدا رمبیان بۆ وەدەرنەدەكەوت}{ بارام و گوڵندام. ل. 107}.

تێنوڕاین/tênwařîn: كتن:[ تێ+ نوڕاین] تێڕوانین.

تێنەوین/tênewîn: كتن:[ تێ+ نەوین] داهاتنەوە و قەوەت دان بۆ هەڵگرتنی شتێكی قورس یان هەڵكەندن.

تێنیشتن/tênîštin: كتپ:[ تێ+ نیشتن] لەكارێكەوەچوون، خەریك بوون، شاندانە بەر فەرمانێك.

تێوورووژان/ têŭrŭjan: كتن:[ تێ+ وورووژان] تێوەرووژان، گەلەكۆمەكی، هەرەوەز بۆ تەماشا، یارمەتی لە شەڕ یان لە كاروبارێكدا.

تێورووكان/têwrŭkan: كتن:[ تێ+ ورووكان] تێمرووكان: بەكۆمەڵ رژانە سەر شتێك و لەدەوری كۆبوونەوە.

تێورووكاندن/têwrŭkandin: كتپ:[ تێورووكان+دن] تێوەرووكاندن، تێمرووكاندن.

تێووشین/têŭšîn: كتن:[ تێ+ ووشین(گووشین)]  تێكوشین.

.

.

.

.