ئارامی   لاتینی   ئاڤێستایی
 ي     Y 

 

 هاوێژی ئەم پیتە بەم کلۆجە دەبێت   کەمێک دەم دەکرێتەوە بردنی زار بۆ لای مەلا شووی خوارەوە، بادەرکردن لە قورگەوە بۆ دەرەوەی دەم 

1 –  پیتی( ي) بەپێی ئەلفبا یان شێوەنووسی لاتینی 30 هەمین پیتە لە زمانی کوردیدا، دواهەمین پیتە یان 37 ـەمین پیتە بەشێوەنووسی عەرەبی.

ئەم پیتە بەردەنگی خشەیی : Frscative : دەکەوێت، کە بەبەرنێوەڕاستی زاردەکەوێت و لەگۆکردندا( ئاوازدارە )ی گرژە.

2 –  پیتی( یی / îy) بەئەلفبای لاتینی هەندێک تایبەتمەندی خۆی هەیە ئەویش کاتێک دوو بزوێن لە دووی یەک هاتن. وە یەکێکیان پیتی( î ) بێت ئەوی دیکە بزوێنێکی تربێت ئەوجا( î ) یەکە دەگۆڕدرێت بۆ( y ) ئەمەش لەسەربنەمای ئەلفەبێتی گرێکی کە بە( ئیپسیلۆن : ipsilon) دەناسرێت. کە بەهای( I )ی هەیە لەهەندێک زماندا بۆ نموونە زمانی کوردی بە ئەلفبای لاتینی کاتێک کە پیتێکی بزوێن بکەوێتە پاش و پێشی( î ) یەوە دەبێت بە( y ).  وەک

:: گایەک : gayek

:: موویەک : mûyek

::  گەلییەک gelîyek

3 – بەڵام بە ئەلفبای عەرەبی کە بکەوێتە دوایی وشەوە پێویست بە دوو خاڵەکەی ناکات بۆ دابنرێت.

: مراوی

: مهابادی

: ئەندازیاری.

بەهەموو جێناوەکانەوە دەڵکێت.

4 –  لە ڕێنووسی عەرەبی بە چوار وێنە دەگورێت[ یـ ، ـیـ ، یی، ی].

5 –  ئەم( ی) کۆتایی ووشەکان لە چاوگدا بنەرەتییە( ، خشین، دڕین، فڕین، جمین) لەمەوە دەردەکەوێت (ی) لە ئەو کارانەدا هی کەسی سێ هەمی تاک نیە. خۆ دەزاندرێت لە تێنەپەردا کەسی سێیەم تاک بەڕاناوەوە دەرناکەوێت، کە کارەکان لە ئایندەدا گەردان بکەین و دەبنە :

 دەخزم  خزین
 دەفڕم  فڕین
 دەخشم بەخشین
 دەدڕم دڕین
 دەجم جمین

لە هیچیاندا ئەو( ی )ـە کە بزری پاشگر دەرنەکەوتووە.

6 – دەنگی ( ی )ی هەندێک ووشەی ئاڤێستایی لە قۆناخەکانی زماندا دوایی گەشەکردنیان بوونە بە( ج ).

[ یەڤە _ جۆ] سەرنج بدەین کە ئێستاکەش بەدیالێکتی هەورامی بە( جۆ) دەلێن(یەو). هەووەها ووشەی جەژنە ئێستای زمانی کوردی لە( یەسنە، یەزنە) وەهاتووە. یان (یاتووک) بووە بە ( جادووک – جادوو). سەرنج بدەی (ت) یش بووە بە( د) بەڵام نەک لەهەموو پیتێکدا.

7 – لە حیسابی ئەبجەدیدا ( ی ) دەکاتە( 10، دەهـ).

8 –  لە هەندێک ووشەی کرمانجی باکوور وەک: زیندی لە کرمانجی ناوەڕاست دەبێت بە: زیندوو.

 تێبینی 
 ئەم گۆرانکاریەش یەکێکە لە دیاردەکانی زمانە هیندۆئەوروپییەکان

ئەو، وی : بۆ یەکێکی نەدیوە بە دوای و شانیشەوە دەنووسێت و دەشکەوێتە نێوەڕاستی و شانیشەوە.

دەنووسێ بیدەیە.

:: بۆ دانەپاڵ و خستنەسەر

:: کتێبی من

لە موکریانێ بۆ بەندیواری بەدوای وشانەوە دەنووسێ وەکو :

ئەو پیاوەی.

ئەو کارەی.

جێناوی نادیار وەکو : بابی، خواردی.

بۆ هەندێ سەرچاوە بەکاردەبرێت وەک : دۆستی، برادەری.

بۆ : وەک : سابڵاخی، بارزانی.

وەک هەوای بەهار، کوردی کوردستان. داماوی موکریانی.

.

.

___________________

ی/Y: ن:

1 – [ کیمیـ] هیمایە بۆ یووتریوم.

2 – [ بیر] هیمایە بۆ دووەهەمین ژمارەی نەناسراو کاتێک یەکەمین ژمارە بە X دانرابێت.

3 – کوتراوەی یاردە.

4 – [ زیند] ی کرۆمۆسۆم/y – chromosome  و x – chromosome  .

.

.

__________________

ی/y: ئمـ: ڕێژەی : ناوی هەندێک خێزان و هۆز پیشان دەدات

:: زێباری

:: هەرکی

:: سورکی

:: تالەبانی

:: جەباری… هتد. 

 تێبینی 
 ئەم پیتەی( ی) لە بنەڕەتدا بۆ زمانی« لۆلۆی – کاسی »دەگەڕێتەوە، کە لەکۆندا لە وڵاتی کوردان ژیاون و لە زمانانی خێزانی( سامی)دا ( و، وم) بەرانبەر   بە( ی) ڕێژەییە. ئەگەرچی لەزمانی ئەمرۆی فارسیدا( ئی) هەیە، کە دا دەزاندرێت( ئی) کوردیش لەهی فارسی یەکەوە هاتووە. بەڵام وشەی ( لولوی) بەواتای مرۆڤێکی( لولو) دێت. ( بازی) بەواتای( بازوو) دێت. ئەو ڕاستی یە پێوەندی( ی)کوردیکە بە ڕەچەڵەک ئیلامی ڕوون دەکاتەوە. لەزمانی ئاکادی دا بە شێوەی( لولوپوم، بازووم) گووتراوە. 

.

.

___________________

ی/y: ئمـ: پرۆپۆزیشن ڕواڵەتی سەربەخۆی هەیە بەڵام واتای لە تەک ووشەی تردا دەردەکەوێت، لەمەدا هەموو ئەو ئامرازانە جودا دەبێتەوە کە ڕواڵەتی سەربەخۆیان نیە. وەک

: ( ی ) ناوی واتای لە ووشەی( جوانی )دا .

:: پیاوی ئازا. [ لێرە وەسفیە].

:: پەڕی مەل.[ لێرە ئیزافیە] .

:: پیاوەکەی تۆش ڕۆی.

:: جامانە سەرپۆشێکی ناقۆڵایە.

 تێبینی 
 ئارزی یان ئار‌زوو [ ی = و ] ئه‌م گۆرانگارییه‌ پتر له ‌نێوان دیالێکته‌کاندا رووده‌دات. 

.

.

ئامرازی ڕێژەییە،

:: مرۆ بیارەیی.

دەکەوێتە نێوان سیفەت و مەوسووفەوە.

:: هەناری شیرین.

نیشانەی نێرێتییە ( ماسکۆلین :) ئەگەر بەسەرناوەوە بێت لە حاڵەتی تیاندا.

:: ملوو پەی شاری.

جێناوی لکاوی کەسی دووەمی تاکە ( یت).

وەک : تۆ مووسی.

دەڵکێت بە سیفەتەوە دەیکات بە ناوی مەعنەوی.

:: ژیر+ ی : ژیری.

یەکێکە لە نیشانەکانی مێیەتی هەر ناوێکی مێ

وەک : ئاوی، وەزی، ژەنی، کناچی.

پیتی ئیملایە دەبێت بەژێر بۆ پیتەکەی پێش خۆی.

:: قیڕە، جیهان.

دەچێتە سەر قەدی فرمان و دەیکات بە چاوگ.

وەک : وڕا+ ی+ وڕای.  { وشەنامە، ل، 1116}

 

.

.