ئاگا/aga: ن:[ پهـ : ئاکاس/ākas]

1 – خه‌به‌ر، هه‌ست، های( كباك).

::  ئاگا و خه‌به‌رم له ‌مردنی خۆم هه‌بوو، له‌ ئه‌و کاره‌ نه‌بوو.

2 – مرۆ‌ڤی هۆشیار، ووریا.

3- قه‌یران وتووش بوونی نه‌خۆشی. بوحه‌یران.

ئاگا/aga:  ئانتـ: ئاگادار، ئاگاه‌، هایی، زێره‌‌ڤان، برێڤ.

به‌ئاگاهاتن/beagahatin: کتن:[ به‌+ ئاگا+ هاتن] ئاگابوونه‌وه‌.

وه‌ئاگاهاتن/weagahatin: کتنـ: [ وه‌+ ئاگا+ هاتن] ئاگابوونه‌وه‌، ‌ڤه‌ئاگاهاتن.

به‌ئاگابوونه‌وه‌/be agabŭnewe: کتن:[ به‌+ ئاگا+ بوون+ ه‌وه‌] بێداربوونه‌وه‌، له‌خه‌و یان له‌ مه‌ستی، وه‌هۆش هاتنه‌وه‌ له‌ بێ هۆشی، که‌ به ‌سه‌ر یه‌کێکدا هاتبێت جا له‌به‌رهه‌رچی هۆیه‌ک بێت.

:: خه‌وی زۆرسووکه‌ له‌ خشپه‌ی پێ ئاگای ده‌بێته‌وه‌ .

:: مرۆ‌ڤی سه‌رخۆش له‌ تاو تینوێتی ئاگای ده‌بێته‌وه‌.

::  ئه‌وه‌ نیوه‌ڕۆیه‌ دلێریه‌شتا ئاگای نه‌بووه‌ ته‌وه‌.

ئاگادار/agadar: ئانتـ:[ ئاگا+ دار] برێڤ ( كباك) ووشیار.

1- حالـی که‌سێکه‌ به‌شتێک یان کارێک بزانێت و خه‌به‌ردار بێت.

:: هه‌ر ئاگادارنه‌بوو له‌ده‌ره‌وه‌ چ باسه‌؟.

2 – که‌سێکی یه‌کێک یان شتێک ده‌پارێزرێت.

:: خودا ئاگاداری بێت.

::  ئاگاداریی منداڵه‌ که‌ت به.

3-[ کهـ ] ئالـی کردن.

ئاگاداربوون/agadarbŭn: کتن:[ ئاگادار+ بوون]

1- خه‌به‌رداربوون، په‌ی بردن و زانینی كێشه‌یه‌ك.

2- پارێزان، ئاگالێبوون، راگرتن.

3 – هۆشیاربوون.

[ ‌ڤا‌ڤێرکردنی ئه‌م فرمانه‌ بۆکه‌سی سێ هه‌می تاک{ ئاگاداربوو، ئاگاداره‌، ئاگادارده‌بێت، ئاگاداربه‌، ئاگادارببوایه‌]

:: خودا ئاگادارت بێت.

ئاگاداربوونه‌وه‌/agadarbŭnewe: کتن: [ ئاگادار+ بوون+ ەوە] ووریابوونه‌وه‌ دوای تێگه‌سشتنی كێشه‌یه‌ك.

:: كاتێك كابرای به‌نگیم دیت، ئاكاربوومه‌وه‌ كه‌ ئالووده‌بوون چ له‌ پیاو ده‌كات.

ئاگادارکه‌ر/agadarker: نفا:[ ئاگادار+ که‌ر( کردن)] ووریاكه‌ر.

ئاگادارکه‌ره‌وه‌/agadarkerewe: ئانفا: ووریاكه‌ره‌وه‌ .

ئاگادارکردن/agadarkirdin: کتپ:[ ئاگادار+ کردن]

ئێوه‌ت، ئاگاکردن، خەبەرپێدان، تێگەیاندن، هۆشیارکردنەوە.

[ڤا‌ڤێرکردنی ئه‌م فرمانه‌ بۆکه‌سی سێ هه‌می تاک { ئاگادارکرابوو، ئاگادارکراوه‌، ئاگادارده‌کرێت،  ئاگاداریکه، ئاگاداربکرابایە، ئاگادارنەکرێت‌]

: خه‌به‌ردارکردنی که‌سێک له‌ کارێک یا کێشه‌یه‌ک، ڕاگه‌یاندنی هه‌واڵێک  ( له ‌بابه‌ت هه‌رچی یه‌که‌وه‌ بێت) به ‌که‌سێ

:: ئاگاداری کاووس بکه‌ن ئاگای له‌ خۆیبێت.  

ئاگادارکردنه‌وه‌/agadarkirdinewe: کتپ:[ ئاگادار+ کردن+ ه‌وه‌] سه‌رنج راکێشانه‌وه‌، سه‌رزه‌نشت کردنه‌وه‌، نوقڵانه‌لێدان (به ‌خراپه‌).

ئاگادارنه‌بوون/agadarnebŭn: کتن:[ ئاگادار+ نه‌+بوون] هۆشیارنه‌بوون.

ئاگاداری/agadarî: نچـ:[ ئاگادار+ ئیی]

1- زانین، خه‌به‌رداری، هۆشیاری.

:: به ‌ئاگاداری دوو که‌سان پاره‌که‌ی بده‌نێ.

2- بانگەشە، رێکلام : راگه‌یاندنی باباتێك به‌خه‌ڵك به‌ نووسراوه‌ یان به‌ هه‌واڵ.

{ تێبـ: ئەم پەیڤە بۆ زۆر دەستەواژەی ڕاگەیاندن بەکاردەبرێت وەک لە بواری تەلەفیزیۆن، رادیۆ، سینەما ، سەر دیوار وەک پلاکات}.

3-  كۆمه‌كێك باس و خواس سه‌باره‌ت به‌ كه‌سێك یان كێشه‌یه‌ك و زانیاریه‌ك.

ئاگاداری دان/agadarî dan: كتپ:[ ئاب][ ئاگادار+ ئی+ دان] پڕوپاگەندە کردن. [ ئینگـ : Advertisement].

ئاگاداری پێدان/agadarî pědan: كتن: [ ئاگادار+ ئیی+ پێدان] زانیاریی سه‌باره‌ت به‌ كه‌سێك یان كێشه‌یه‌ك و شتێكدان به‌كه‌سێك.  

ئاگاداری کردن/agadarî kirdin: كتپ:[ ئاگاداری+ کردن] ئاگالێ بوون، چاودێری كردن.

:: ئاگاداری منداڵه‌کانی بن با په‌ره‌وازه‌ نه‌بن.

ئاگاده‌ر/agader: نفا:[ ئاگا+ ده‌ر(دان)]

1 – وه‌ڵامده‌ر، پێڕاگه‌یێن، ده‌نگوباس ڕاگه‌یێن.

2 – هۆشیارکەر.

ئاگاکردن/agakirdin: کتپ:[ ئاگا + كردن]

1 – هه‌ست پێکردن، پێزانین.

:: ده‌یگوت هه‌رچی ده‌مارله‌له‌شی دایه‌، هه‌مووی ئاگا ده‌کات.

:: له‌شی هێنده‌ سڕ بووه‌ ئاگری پێوه‌نێ ئاگاناکات.

2 – وەخەبەرهێنان، پێ ڕاگەیاندن، جاڕدان، هۆشیارکردن.

ئاگاله‌خۆبڕان/aga le xobiřan: كتن:[ ئاگا+ له‌+ خۆ+ بڕان] ئاگا له‌ خۆنه‌مان، له‌سه‌رخۆش نه‌مان، گێژووێژبوون، بێهۆش بوون، هۆش لەسەرپەڕێن، حەیران بوون.

ئاگاله‌خۆبوون/agalexobŭn: كتن:[ ئاگا+ له‌+ خۆ+ بوون]

1- خۆپاراستن له‌ خه‌ڵك، كێشه‌، نه‌خۆشی، مه‌ترسی.

2- له‌سه‌رهۆشبوون، ووریابوون.

ئاگاله‌خۆنه‌بوون/agalexonebŭn: كتن: هه‌ست به‌ هۆشیاری نه‌كردن له‌ گووته‌و كرده‌ یان هه‌ڵوێستێك.

:: ته‌ماشاكا ئاگای له‌ ده‌می خۆی نیه‌ چی ده‌ڵێت.

ئاگالێبوون/agalêbûn: کتن:[ ئاگا+ لێ+ بوون] چاوه‌دێری کردن، باڵبه‌سه‌رداکێشان و پاڕاستنی که‌سێک یاخود شتێک، هۆشپێوەبوون، ژێرچاودێری خستن.

:: ئاگات له ‌منداڵه‌کانت بێت مه‌هێڵه‌ چه‌قاوه‌سووربن! .

:: ئاگات له‌باخچه‌که‌ت بێت مریشک نه‌چنه‌ ناوی.

:: ئاگایه‌کت له‌ئه‌م دوکانه‌بێت تاده‌چم نوێژده‌که‌م .

ئاگالێهەبوون/agalêhebûn: کتن:[ ئاگا+ لێ+ هەبوون] ئاگالێبوون، بەخێوکردن، پەروەردەکردن، ئیوەت کەردەی.

ئاگانامه‌/aganame: نت:[ ئاگا+ نامە] گه‌واهی نامه‌.

ئاگانامه‌ی خێزانی/aganamey xězanî: نت: گه‌واهی نامه‌ی خێزانی.{ بع: عقد الزواج}.

ئاگاوه‌رگرتن/agawergirtim: كتن:[ ئاگا+ وه‌رگرتن] زانیاری وه‌رگرتن سه‌باره‌ت به‌ كه‌سێك، كێشه‌یه‌ك، یان كارێك.

:: ئاگادارییه‌كی ته‌واوم سه‌باره‌ت به‌ چلۆنایه‌تی كاری ئه‌م ده‌زگایه‌ له‌ كارخانه‌كه‌ی وه‌رگرتووه‌.

ئاگاهـ/agah: ن:[ كباك] ئاگا.

ئاگاهه‌بوون/agahebǔn: كتن:[ ئاگا+ هه‌بوون]

1- خه‌به‌رداربوون، زانین.

2-  تێگه‌یشتن. زانیاریی هه‌بوون.

ئاگه‌هـدار/agehdar: ئانتـ:[ كباك] ئاگادار.

ئاگاهی/agahî: نچـ:[ هـ][ پهـ: ئاكاسییه]

1- ئاگابوونه‌وه‌.

{

دڵه‌ واده‌ی سوبح نه‌و وه‌هارانه‌ن

وه‌خت ئاگاهی ده‌رده‌ دارانه‌ن

} {مه‌وله‌وی}.

2- ئاگاداربوونه‌وه‌.

{

هه‌وای کۆتایی ناڵه‌ت وێت بیه‌ن

وه‌ تیرێ هه‌نی ئاگاهیت نیه‌ن

}{مه‌وله‌وی}.

ئاگایانە/agayî: ئانتـ، ئاکتـ:[ ئاگا+ یانە]

1 – لە ڕووی زانستیەوە : شارەزایانە، ئاگادارنە.

2 – بە ئانقەست.

ئاگایی/agayî: نچ:

1- ئاگی.

2- لێزانین، سه‌لقیه‌، پێ شکان، سه‌ررشته : پسپۆری لە کارێکدا‌.

3 – تێگەیشتن، زانایی.

4 – خەبەرداری، هۆشیاری.

.

بێ ئاگا/běaga: ئانتـ:[ بێ+ ئاگا] بێخەبەر، های لە هیچ نا، نابەلەد، ناشارەزا.

بێ ئاگابوون/běagabûn: کتن:[ بێ ئاگا+بوون] خەبەردارنەبوون، ئاگادارنەبوون.

بێ ئاگاکردن/běagakirdin: کتپ:[ بێ ئاگا+ کردن] ئاگادار نەکردن.

بێ ئاگایی/běagayî: نچ:[ بێ+ ئاگا+ یی] بێ هۆشی، بێ توانایی، بێخەبەری.

لە(دە) بێ ئاگایی دابوون/le (de) běagayî dabûn: :[ لە+بێ+ ئاگا+ی+ دا+بوون] بێ ئاگابوون.

.

.

.