ئیشک ¹ /îşik: ئان:[ ستـ: هوشکه‌، پهـ: هوشک]

1 – وشک، ویشک، هیشک، هه‌وشان، یشک، قڕپۆڵ

: ته‌ڕایی تێدا نه‌ما بێت : شتێک یا جێگایه‌ک ئاوی نه‌بێت.  شه‌ یا شێ یان نمی نه‌بێت.

::  کانی ئیشک.

::  ده‌شتی ئیشک.

::  تفی له‌زار دا ئیشک بوو.

2 – وشک هه‌ڵاتوو، وشکه‌وه‌بوو، زوها : حاڵی شتێکی له‌ پێشدا ته‌ڕایی تێدا بوو بێت، پاشان نه‌گ مانێت

:: گیای ئیشک.

:: داری ئیشک.

:: هه‌نجیری ئیشک.

3 – بێبارانی، که‌مبارانی

:: ساڵێکی ئیشک.

4 – [ مجـ] ڕووترش، ڕووتاڵ، وشکوکه‌مدوو، پۆرخس

:: پیاوێکی هێنده‌ ئیشکه‌ هه‌رنابێته‌وه‌.

5 – بێ پێخۆ ( نان)

:: سێ نانی به ‌ئیشکی خوارد و چواریش به‌دۆوه‌.

6 – [ مجـ] دانیشتنی دۆست وبراده‌ر به‌بێ خواردنه‌وه

:‌: هه‌روا به‌ ئیشکی دانیشتن ناخۆشه‌ با پێکێک بخۆینه‌وه‌.

7 – ڕه‌ق، ڕه‌ق و ته‌ق.

8 – بێ شیر ( ژن، مه‌ڕ، بزن…).

ئیشکارۆ/îşikaro: نتـ:[ ڕۆژک، مکـ][ ئیشک+ ئارۆ( ؟)] وشکانی، وشکایی، مه‌ڵبه‌ندی بێ ئاو و گیا.

ئیشکانی/îşikanî: نتـ:[ ئیشک+انی]

1 – وشکانی، وشکایی، مه‌ڵبه‌ندی بێ ئاووگیا، هه‌ر شوێنێکی ئیشک که‌ ده‌ورو به‌ری قوڕو چڵکاو نه‌بێت .

:: ڕۆڵه ‌به‌ ئیشکانی دا بڕۆ با که‌وشه‌کانت قوڕاوی نه‌بن.

2 – به‌ژ، چۆڵ، بیابان، سه‌رزه‌وی.

:: پاش حه‌وت ڕۆژان ئیشکانی ده‌رکه‌وت.

ئیشکانی/îşikanî: نچ: ووشکانی.

:: له ‌باران بڕانه‌وه‌ ئیتر ئیشکانی ده‌ست پێده‌کات.

ئیشکاو/îşikaw: نتـ:[ ئیشک+ ئاو][ مجـ] دوای کا یان شتێک.

ئیشکا ووز/îşika ûz: ئانتـ:[ ئیشک+ ئاو+ وه‌ز][ باشک، هل] ده‌غلێکی پێش بارانی په‌ڵه‌چاندرابێت.

{ تێبـ : که‌رتی سێیه‌می ئه‌م وشه‌یه‌ به‌لای منه‌وه‌ ( وه‌رز)ه‌که‌ یه‌کێک له‌واتاکانی به ‌زمانی په‌هله‌وی (چاندن)ه‌ {زه‌بیحی}}.

ئیشکاو هاتن/îşikaw hatin: کتن:

1 – وشکداهاتن ( کانی)، بڕانه‌وه‌ و نه ‌ڕۆیشتنی ئاو به ‌جۆگه‌دا. وشکبوون.

2 – [مجـ] دوایی هاتن، کۆتایی هاتن، نه‌مان( پاشه‌که‌وت، ده‌ستمایه‌…).

{ قسه‌ی ڕاکرد و هات ئیشکاوی ده‌نگی }{هه‌ژار}.

3 – قسه‌پێنه‌مان، نقه‌نه‌کردن، قڕو قپکردن، ده‌م داخستن، وورته‌ له‌به‌ربڕان.

ئیشکایی/îşikayî: نتـ:[ ئیشک+ ایی] ئیشکانی.  

ئیشکه‌/îşike: ئانتـ:[ ئیشک+ ه‌]

1 – مه‌ڕ و بزن یا مانگا یه‌کی نه‌زابێت.

2 – پاره‌ێیکی له‌لاوه‌ دا ندرابێت و نه‌خرێته‌ سه‌وداوه‌.

:: ده‌هه‌زار دینار پاره‌ی ئیشکه‌ی له‌ ماڵ داهه‌یه‌.

ئیشکه ‌بار/îşike bar: نتـ: وشکه‌بار، میوه‌ی وشکه‌بار وه‌ک باده‌م، گوێز و مێوژ …. .

ئیشکه‌ پڵاو/îşike piľaw: ئانتـ، نتـ: که‌ته‌. پڵاوی بێڕۆن.  

ئیشکه‌ جوو/îşike cû: ئانتـ:[ ئیشکه‌+ جوو( جووین)] نانی وشکی خواردن.

ئیشکه‌ چن/îşike çin: نتـ: وشکه‌که‌ڵه‌ک، دیواری به‌ردی بێ قوڕ.

ئیشکه ‌چۆم/îşike çom: ئانتـ: وشکه‌ڕۆ، چۆمێ که‌ هاوینان وشک ده‌کات.

ئیشکه‌ داوه‌ت/îşike dawet: ئانتـ: هه‌ڵپه‌ڕکێی بێژن.

ئیشکه‌دۆ/îşike do: ئانتـ: گیاندارێک نه‌زابێت و شیری هه‌بێت.  

ئیشکه ‌ڕن/îşike řin: نتـ:[ ئیشک+ ه‌+ ڕن( ڕنینه‌وه‌)]

1 – کاری ڕنینه‌وه‌ی خوری ومووی که‌وڵی مه‌ڕ و بزن که‌ به‌ زیندووی نه‌بڕابنه‌وه‌.

2 -[ ڕۆژک، مکـ] یه‌کێکه‌ له‌ ئه‌ندامی یاری( میرمیرێن) که‌ تا 1950 کان له‌ ناو کورده‌وارییدا بڕوو بوو.

 تێبینی 
زه‌ڵامێک بووجلکی سه‌یری ده‌به‌رده‌کرا، ڕیشێکی گه‌وره‌یان له‌ خوری بۆ ده‌کرد، کووله‌که‌ ئاوییه‌کی درێژووکه‌شی له‌باتی کڵاو ده‌کرده ‌سه‌ر و گۆپالێکی گه‌وره‌ی به‌ده‌سته‌وه‌ ده‌گرت، ئه‌م پیاوه‌ دوو ئیشی هه‌بوو، یه‌کێکیان جێبه‌جێ کردنی هه‌موو فه‌رمانێکی میر، دووه‌میان وه‌پێکه‌نین خستنی میر تا به ‌پێی ڕێ وشوێنی یارییه‌که‌ له‌میرێتی بکه‌وێت

ئیشکه‌ڕۆ/îşike řo: ئانتـ:

1 – [ ئیشکه‌+ ڕۆ( ڕۆیین)] ووڵاغی به‌رزه‌ که‌ خێرا نه‌ڕوات. گران بڕوات و ده‌ست و قاچی خراپ باوێژێت. >< خۆشڕۆ.

2 – [ ئیشکه‌+ ڕۆ( ڕووبار)] حاڵی ڕووبارێکی هه‌ندێک وه‌خت ئاوی پێدا دڕێت و کاتێکیش ئیشکده‌کات.

ئیشکه‌ڕێ/îşike řê: نتـ: ڕێگای سه‌خت و به‌رده‌ڵان و لێژ.

ئیشکه‌سه‌رما/îşike serma: نتـ:[ ئیشک + ه‌+ سه‌رما] سه‌رمایه‌ک باران یان به‌فری ده‌گه‌ڵ دا نه‌بێت.

::  ئیشکه‌ سه‌رمای که‌رکووک له‌مۆخی ئێسقان کار ده‌کات.

ئیشکه‌سه‌ما/îşike sema: ئانتـ: خۆشاد و به‌که‌یف نیشاندان له‌ خۆڕایی.

ئیشکه‌سۆفی/îşike sofî : نتـ:[ ئیشکه‌+ سۆ فی]

1- سۆفێکی زۆر به‌ ته‌نگ جێبه‌جێکردنی داب و نه‌رێت و ده‌ستووری سۆفیاتیه‌وه‌ بێت.

{

زه‌مزه‌مه‌ی بولبولـی به‌هارانی 

ئیشه‌سۆفی ده‌خاته‌ گۆرانی 

}{ – }.

2 – که‌سێکی وه‌ها پیشان ده‌دات که‌ سۆفیه ‌و ئاکاریشی سۆفیانه‌ نه‌بێت.

ئیشکه‌شیو/îşike ŝîw: ئانتـ، نتـ: وشکه‌خڕ، شیوێ که‌ هاوینان ئاوی پێدانایه‌ت.

ئیشکه‌ که‌ڵه‌ک/îşike keľek: نتـ:[ تەلار][ ئیشک+ ئه‌+ که‌ڵه‌ک] دیواری به‌رد، که‌به‌رده‌کان چین چین له ‌سه‌ر یه‌ک داندرابن بێ ئه‌وه‌ی قوریان له‌ به‌یندا داندرابێت.

::  به‌رده‌می ئه‌شکه‌وته‌که‌ی ( خله‌گه‌ر)مان به‌ئیشکه‌ که‌ڵه‌ک هه‌ڵچنی.

ئیشکه‌که‌ند/îşike kend: ئانتـ، نتـ:[ کشت] وشکه‌کێڵ، وشکه‌وه‌رد، شێوه‌ردێک که‌ به‌ وشکی کێڵدرا بێت.

ئیشکه‌ڵ/îşikeľ: نتـ:[ کشت][ ئیشک+ ه‌ڵ] وشکه‌ڵ(دار و دره‌خت)، چیلکه‌، چیلکه ‌و چه‌وال: لقوپۆپی ئیشک بووی دار و دره‌خت.

ئیشکه‌ڵوا/îşike ľwa: نتـ:[ خوار][ ئیشک+ ئه‌ڵوا( هه‌ڵوا – حه‌ڵوا)] خواردنێک بووه‌ له‌ ئارد و ڕۆن و دۆشاو یان شه‌کر سازده‌کرا زیاتر بۆ سه‌فه‌ری دوور ده‌گه‌ڵ خۆیان ده‌یانبرد وه‌ک بۆ حه‌ج.

ئیشکه‌مس/îşike mis: ن:[ ئاب][ ئیشک+ه‌+ مس(مز)]

1 – : ن: مووچه‌ی کرێکار که‌ نان خواردنی ده‌گه‌ڵ نه‌بێت( زیاتر مه‌به‌ست نانی نیوه‌ڕۆیانه‌) .

:: کاری ئیشکه‌ مس هه‌روه‌ها ده‌بێت.

2 -: ئانتـ: کرێکارێکی به‌ڕۆژانه‌ی ڕووت کارده‌کات و نانخواردنی له‌سه‌ر حیسابی خۆیه‌تی.

:: به‌ئیشکه‌مس ئه‌و ده‌غڵه‌ بدوورنه‌وه‌، ئیشکه‌مس ئه‌و دیواره‌مان به‌چه‌ند بۆ داده‌نێن.

ئیشکه‌ وه‌رد/îşike werid: ئانتـ، نتـ: خه‌فتان، وشکه‌کێڵ.

ئیشک بوون/îşik bûn: کتن:

1  – بڕان و بڕانه‌وه‌ی ئاوی ڕووبار و کانیاوان.

:: هه‌موو ساڵێ له‌م مانگه‌دا کانی ( پیرمه‌له‌ک) ئیش ده‌بێت.

2 – نه‌مانی نم و شه‌(شێ)ی سروشتی له‌ شتێکدا .

:: بزانه‌؟  تووتنه‌که‌ ئیش بووه‌؟.

:: داری شه‌خسه‌کانی سیته‌ک هه‌موو ئیشک بوون که‌س نه‌ی ده‌وێرا ده‌ستیان بۆ به‌رێت.

3 – مردنی گیا و گوڵ و دار و دره‌خت و کشتوکاڵ له‌به‌ر بێئاوی یا هه‌رهۆیه‌کی تر.

::  ئه‌م بێستانه‌ بۆچی ئیشک بووه‌؟. په‌ڵه ‌تووتنه‌که‌ی کوێخا تۆفیق ئیشکبووه‌.

4 – [ مجـ] له ‌جووڵه‌ که‌وتن.

:: کابرا وه‌ها حه‌په‌سا، هه‌ر له‌جێی خۆی ئیشک بوو.

ئیشک بوونه‌وه‌/îşik bûnewe: کتن:[ ئیشک بوون+ ئه‌وه‌]

1- نه‌مانی شوێنه‌واری ته‌ڕی له‌ هه‌ر شتێکدا که‌ خۆی له‌ ره‌چه‌ڵه‌کدا ته‌ڕایی نه‌بێت و له ‌لاوه‌ ته‌ڕبوو بێت( شۆرابێت، ئاو یا شتێکی دیکه‌ی پێدارژابێت، که‌وتبێته‌ ئاوه‌وه‌….).

:: کراسه‌که‌ت به‌ره‌ هه‌ڵیخه‌ هه‌ر ئێستا ئیشک ده‌بێته‌وه‌.

2- په‌یدابوونی ئیشکانی له ‌سه‌ر زه‌وی.

::  دنیا هه‌مووی ئیشک بۆته‌وه‌، که‌چی ئه‌م دێبه‌ره‌ی ئێمه‌ هه‌ر وه‌ک خۆیه‌تی.

ئیشک کردن/îşik kirdin: کتن:

1- نه‌هێشتنی ته‌ڕایی له‌ شتێکدا که‌ خۆی ته‌ڕایی هه‌بێت، به‌ هه‌ر هۆیه‌کی له‌لاوه‌.

::  له ‌کوردستان گه‌ڵێ میوه‌ و گیا و گوڵ ئیشک ده‌که‌ن و هه‌ڵی ده‌گرن بۆ زستانێ.

2- به‌ کارێکی مه‌عنه‌وی ( به‌د قه‌ده‌می، چاوپیسی، بێ شانسی…).  خێر له‌ کارێک یان له‌شتێکدا بڕین، که‌ڵک پێوه‌ نه‌هێشتن.

::  بچێته‌ سه‌ر سیروان ئیشکی ده‌کات.

ئیشککردن/îşikkirdin: :

1 –  ئیشک بوون.

::  هه‌موو سالێک له‌م مانگه‌یدا کانی پیرمه‌له‌ک ئیشکی ده‌کات.

2- بڕانی شیری مه‌ڕو بۆن و مانگا و…..

:: مانگاکه‌ی ماڵی حاجی شه‌ریف ئیشیکی کردووه‌.

ئیشککردنه‌وه‌/îşikkirdinewe: کتن:

1- نه‌هێشتنی ته‌ڕایی له‌سه‌ر شتێکی که‌ له‌ لاوه‌ ته‌ڕ کرابێت یا ته‌ڕبوو بێت.

::  ده ‌وه‌رنه‌ نیزیک سۆبه‌ که ‌خۆتان ئیشک که‌نه‌وه‌.

:: ها !  ئه‌وه‌ خاولییه‌ ده‌م و چاوت ئیشک که‌ره‌وه‌.

2 – [ ئد] پاشه‌که‌وتکردن، ده‌ست پێوه‌گرتن، له‌چه‌ریکردن.

:: هیچ خه‌رج ناکات هه‌ر خه‌ریکه‌ پاره‌کانی ئیشک ده‌کاته‌وه‌.

:: به‌قوربانه‌ !  لییـره‌کان ده‌ست لێ مه‌ده‌ هه‌ر ئیشکیان که‌وه‌.

:: ئه‌م منداڵانه‌ی له‌برسان ئیشک کردووه‌ته‌وه‌.

 تێبینی 
 به‌کارهێنانی ئه‌م وشه‌یه‌ به‌م واتایه‌، سه‌رکۆنه‌ی تێدایه

ئیشک و برینگ/îşik û birîng: ئانتـ: هه‌رشتێکی هیچ ته‌ڕایی تێدا نه‌بێت.

:: کچێ بڕۆ هه‌ی مه‌کرباز! قوڕی چی؟ دنیا ئیشک و برینگه‌.

ئیشک هه‌ڵاتن/îşik heľatin: کتن:[ ئیشک+ هه‌ڵاتن]

1 – ڕه‌قبوون و شێوه‌ تێکچوونی هه‌ندێک شت ( پێست، نان، که‌شک،….).

2 – [ ئد] ڕه‌ق و ته‌ق و باریکبوونی گیاندار. (به ‌تایبه‌تی مرۆ‌ڤ) له‌به‌ر نه‌خۆشی یا برسێتی و نه‌خواردن.

ئیشک هه‌ڵگه‌ڕان/îşik heľgeřan: کتن: وشک هه‌ڵاتن، وشک بوون.  

ئیشک هه‌ڵێنان/îşik heľênan: کتن:[ ئیشک+ هه‌لێنان] برسیبوون و گرتنه‌وه‌ی خواردن له‌خۆ، له‌ که‌سێک له‌به‌ر نه‌خۆشی.

::  ئه‌و منداڵانه‌ی ئیشک هه‌ڵێناوه‌ هیچیان ناداتێت بخۆن.

:: هێنده‌ی نان و دۆ ده‌ر خوارد دا تا به‌ جارێک ئیشکی هه‌ڵێنا.

.

.

______________________

ئیشک/îşik: ن:[ کباک، زا] دارێکی باریکه‌ ده‌ئالێندرێته‌ ئه‌و گووریسه‌یی که ‌باری پێ به‌ستراوی شل بووه‌وه‌ی پێ توندده‌کرێته‌وه‌.

.

.

.

.