A A A

ئیشک ¹ /îşik: ئان:[ ستـ: هوشکه‌، پهـ: هوشک]

1 – وشک، ویشک، هیشک، هه‌وشان، یشک، قڕپۆڵ

: ته‌ڕایی تێدا نه‌ما بێت : شتێک یا جێگایه‌ک ئاوی نه‌بێت.  شه‌ یا شێ یان نمی نه‌بێت.

:: کانی ئیشک.

:: ده‌شتی ئیشک.

:: تفی له‌زاردا ئیشک بوو.

2 – وشکهه‌ڵاتوو، وشکه‌وه‌بوو، زوها : حاڵی شتێکی له‌پێشدا ته‌ڕایی تێدا بووبێت، پاشان نه‌گ مانێت

:: گیای ئیشک.

:: داری ئیشک.

:: هه‌نجیری ئیشک.

3 – بێبارانی، که‌مبارانی

:: ساڵێکی ئیشک.

4 – [ مجـ] ڕووترش، ڕووتاڵ، وشکوکه‌مدوو، پۆرخس

:: پیاوێکی هێنده‌ ئیشکه‌ هه‌رنابێته‌وه‌.

5 – بێپێخۆ( نان)

:: سێ نانی بەئیشکی خوارد و چواریش به‌دۆوه‌.

6 – [ مجـ] دانیشتنی دۆست وبراده‌ر به‌بێ خواردنه‌وه

:‌: هه‌روا به‌ ئیشکی دانیشتن ناخۆشه‌ با پێکێک بخۆینه‌وه‌.

7 – ڕه‌ق، ڕه‌ق و ته‌ق.

8 – بێشیر( ژن، مه‌ڕ، بزن…).

ئیشکارۆ/îşikaro: نتـ:[ ڕۆژک، مکـ][ ئیشک+ ئارۆ( ؟)] وشکانی، وشکایی، مه‌ڵبه‌ندی بێ ئاو و گیا.

ئیشکانی/îşikanî: نتـ:[ ئیشک+انی]

1 – وشکانی، وشکایی، مه‌ڵبه‌ندی بێ ئاووگیا، هه‌ر شوێنێکی ئیشک که‌ ده‌ورو به‌ری قوڕو چڵکاو نه‌بێت .

:: ڕۆڵه ‌به‌ ئیشکانی دا بڕۆ با که‌وشه‌کانت قوڕاوی نه‌بن.

2 – به‌ژ، چۆڵ، بیابان، سه‌رزه‌وی.

:: پاش حه‌وت ڕۆژان ئیشکانی ده‌رکه‌وت.

ئیشکانی/îşikanî: نچ: ووشکانی.

:: له ‌باران بڕانه‌وه‌ ئیتر ئیشکانی ده‌ست پێده‌کات.

ئیشکاو/îşikaw: نتـ:[ ئیشک+ ئاو][ مجـ] دوای کا یان شتێک.

ئیشکاووز/îşikaûz: ئانتـ:[ ئیشک+ ئاو+ وه‌ز][ باشک، هل] ده‌غلێکی پێش بارانی په‌ڵه‌چاندرابێت.

 تێبینی 
 که‌رتی سێیه‌می ئه‌م وشه‌یه‌ به‌لای منه‌وه‌( وه‌رز)ه‌که‌ یه‌کێک له‌واتاکانی بەزمانی په‌هله‌وی( چاندن)ـه‌ {زه‌بیحی}

ئیشکاوهاتن/îşikawhatin: کتن:

1 – وشکداهاتن ( کانی)، بڕانه‌وه‌ و نه ‌ڕۆیشتنی ئاو به ‌جۆگه‌دا. وشکبوون.

2 – [ مجـ] دوایی هاتن، کۆتایی هاتن، نه‌مان( پاشه‌که‌وت، ده‌ستمایه‌…).

{ قسه‌ی ڕاکرد و هات ئیشکاوی ده‌نگی }{هه‌ژار}.

3 – قسه‌پێنه‌مان، نقه‌نه‌کردن، قڕوقپکردن، ده‌مداخستن، وورته‌ له‌به‌ربڕان.

ئیشکایی/îşikayî: نچ:[ ئیشک+ ئایی] ئیشکانی.  

ئیشکه‌/îşike: ئانتـ:[ ئیشک+ ـه‌]

1 – مه‌ڕ و بزن یا مانگا یه‌کی نه‌زابێت.

2 – پاره‌ێیکی له‌لاوه‌ دا ندرابێت و نه‌خرێته‌ سه‌وداوه‌.

:: ده‌هه‌زار دینار پاره‌ی ئیشکه‌ی له‌ ماڵ داهه‌یه‌.

ئیشکەبار/îşikebar: نتـ: وشکه‌بار، میوه‌ی وشکه‌بار وه‌ک باده‌م، گوێز و مێوژ …. .

ئیشکه‌پڵاو/îşikepiľaw: ئانتـ، نتـ: که‌ته‌. پڵاوی بێڕۆن.  

ئیشکه‌جوو/îşikecû: ئانتـ:[ ئیشکه‌+ جوو( جووین)] نانی وشکی خواردن.

ئیشکه‌چن/îşikeçin: نتـ: وشکه‌که‌ڵه‌ک، دیواری به‌ردی بێ قوڕ.

ئیشکەچۆم/îşikeçom: ئانتـ: وشکه‌ڕۆ، چۆمێ که‌ هاوینان وشک ده‌کات.

ئیشکه‌داوه‌ت/îşikedawet: ئانتـ: هه‌ڵپه‌ڕکێی بێژن.

ئیشکه‌دۆ/îşikedo: ئانتـ: گیاندارێک نه‌زابێت و شیری هه‌بێت.  

ئیشکەڕن/îşikeřin: نتـ:[ ئیشک+ ئه‌+ ڕن( ڕنینه‌وه‌)]

1 – کاری ڕنینه‌وه‌ی خوری ومووی که‌وڵی مه‌ڕ و بزن که‌ به‌ زیندووی نه‌بڕابنه‌وه‌.

2 -[ ڕۆژک، مکـ] یه‌کێکه‌ له‌ ئه‌ندامی یاری( میرمیرێن) که‌ تا 1950 کان له‌ ناو کورده‌وارییدا بڕوو بوو.

  تێبینی 
 زه‌ڵامێک بووجلکی سه‌یری ده‌به‌رده‌کرا، ڕیشێکی گه‌وره‌یان له‌ خوری بۆ ده‌کرد، کووله‌که‌ ئاوییه‌کی درێژووکه‌شی له‌باتی کڵاو ده‌کرده ‌سه‌ر و گۆپالێکی گه‌وره‌ی به‌ده‌سته‌وه‌ ده‌گرت، ئه‌م پیاوه‌ دوو ئیشی هه‌بوو، یه‌کێکیان جێبه‌جێ کردنی هه‌موو فه‌رمانێکی میر، دووه‌میان وه‌پێکه‌نین خستنی میر تا به ‌پێی ڕێ وشوێنی یارییه‌که‌ له‌میرێتی بکه‌وێت

ئیشکه‌ڕۆ/îşikeřo: ئانتـ:

1 – [ ئیشکه‌+ ڕۆ( ڕۆیین)] ووڵاغی به‌رزه‌ که‌ خێرا نه‌ڕوات. گران بڕوات و ده‌ست و قاچی خراپ باوێژێت. >< خۆشڕۆ.

2 – [ ئیشکه‌+ ڕۆ( ڕووبار)] حاڵی ڕووبارێکی هه‌ندێک وه‌خت ئاوی پێدا دڕێت و کاتێکیش ئیشکده‌کات.

ئیشکه‌ڕێ/îşikeřê: نتـ: ڕێگای سه‌خت و به‌رده‌ڵان و لێژ.

ئیشکه‌سه‌رما/îşikeserma: نتـ:[ ئیشک + ه‌+ سه‌رما] سه‌رمایه‌ک باران یان به‌فری ده‌گه‌ڵ دا نه‌بێت.

:: ئیشکه‌ سه‌رمای که‌رکووک له‌مۆخی ئێسقان کار ده‌کات.

ئیشکه‌سه‌ما/îşikesema: ئانتـ: خۆشاد و به‌که‌یف نیشاندان له‌ خۆڕایی.

ئیشکه‌سۆفی/îşikesofî: نتـ:[ ئیشکه‌+ سۆ فی]

1 – سۆفێکی زۆر به‌ته‌نگ جێبه‌جێکردنی داب ونه‌رێت و ده‌ستووری سۆفیاتیه‌وه‌ بێت.

{

زه‌مزه‌مه‌ی بولبولـی به‌هارانی 

ئیشه‌سۆفی ده‌خاته‌ گۆرانی 

}{ – }.

2 – که‌سێکی وه‌ها پیشان ده‌دات که‌ سۆفیه ‌و ئاکاریشی سۆفیانه‌ نه‌بێت.

ئیشکه‌شیو/îşikeŝîw: ئانتـ، نتـ: وشکه‌خڕ، شیوێ که‌ هاوینان ئاوی پێدانایه‌ت.

ئیشکه‌که‌ڵه‌ک/îşikekeľek: نتـ:[ تەلار][ ئیشک+ ئه‌+ که‌ڵه‌ک] دیواری به‌رد، که‌به‌رده‌کان چین چین لەسه‌ریه‌ک داندرابن بێ ئه‌وه‌ی قوریان له‌ به‌یندا داندرابێت.

:: به‌رده‌می ئه‌شکه‌وته‌که‌ی( خله‌گه‌ر)مان به‌ئیشکه‌ که‌ڵه‌ک هه‌ڵچنی.

ئیشکه‌که‌ند/îşikekend: ئانتـ، نتـ:[ کشت] وشکه‌کێڵ، وشکه‌وه‌رد، شێوه‌ردێک که‌ به‌ وشکی کێڵدرا بێت.

ئیشکه‌ڵ/îşikeľ: نتـ:[ کشت][ ئیشک+ ه‌ڵ] وشکه‌ڵ(دار ودره‌خت)، چیلکه‌، چیلکه ‌وچه‌وال: لقوپۆپی ئیشک بووی دار ودره‌خت.

ئیشکه‌ڵوا/îşikeľwa: نتـ:[ خوار][ ئیشک+ ئه‌ڵوا( هه‌ڵوا – حه‌ڵوا)] خواردنێک بووه‌ له‌ئارد و ڕۆن ودۆشاو یان شه‌کر سازده‌کرا زیاتر بۆ سه‌فه‌ری دوور ده‌گه‌ڵ خۆیان ده‌یانبرد وه‌ک بۆ حه‌ج.

ئیشکه‌مس/îşikemis: ن:[ ئاب][ ئیشک+ه‌+ مس(مز)]

1 – : ن: مووچه‌ی کرێکار که‌ نان خواردنی ده‌گه‌ڵ نه‌بێت( زیاتر مه‌به‌ست نانی نیوه‌ڕۆیانه‌) .

:: کاری ئیشکه‌ مس هه‌روه‌ها ده‌بێت.

2 -: ئانتـ: کرێکارێکی به‌ڕۆژانه‌ی ڕووت کارده‌کات و نانخواردنی له‌سه‌ر حیسابی خۆیه‌تی.

:: به‌ئیشکه‌مس ئه‌و ده‌غڵه‌ بدوورنه‌وه‌، ئیشکه‌مس ئه‌و دیواره‌مان به‌چه‌ند بۆ داده‌نێن.

ئیشکه‌وه‌رد/îşikewerid: ئانتـ، نتـ: خه‌فتان، وشکه‌کێڵ.

ئیشکبوون/îşikbûn: کتن:

1  – بڕان و بڕانه‌وه‌ی ئاوی ڕووبار و کانیاوان.

:: هه‌موو ساڵێ له‌م مانگه‌دا کانی( پیرمه‌له‌ک) ئیش ده‌بێت.

2 – نه‌مانی نم و شه‌(شێ)ی سروشتی له‌ شتێکدا .

:: بزانه‌؟  تووتنه‌که‌ ئیش بووه‌؟.

:: داری شه‌خسه‌کانی سیته‌ک هه‌موو ئیشک بوون که‌س نه‌ی ده‌وێرا ده‌ستیان بۆ به‌رێت.

3 – مردنی گیا وگوڵ و دار ودره‌خت و کشتوکاڵ له‌به‌ر بێئاوی یا هه‌رهۆیه‌کی تر.

::  ئه‌م بێستانه‌ بۆچی ئیشک بووه‌؟. په‌ڵه ‌تووتنه‌که‌ی کوێخا تۆفیق ئیشکبووه‌.

4 – [ مجـ] له ‌جووڵه‌ که‌وتن.

:: کابرا وه‌ها حه‌په‌سا، هه‌ر له‌جێی خۆی ئیشک بوو.

ئیشکبوونه‌وه‌/îşikbûnewe: کتن:[ ئیشک بوون+ ئه‌وه‌]

1 – نه‌مانی شوێنه‌واری ته‌ڕی له‌ هه‌ر شتێکدا که‌ خۆی له‌ ره‌چه‌ڵه‌کدا ته‌ڕایی نه‌بێت و له ‌لاوه‌ ته‌ڕبوو بێت( شۆرابێت، ئاو یا شتێکی دیکه‌ی پێدارژابێت، که‌وتبێته‌ ئاوه‌وه‌….).

:: کراسه‌که‌ت به‌ره‌ هه‌ڵیخه‌ هه‌ر ئێستا ئیشک ده‌بێته‌وه‌.

2 – په‌یدابوونی ئیشکانی له ‌سه‌ر زه‌وی.

:: دنیا هه‌مووی ئیشک بۆته‌وه‌، که‌چی ئه‌م دێبه‌ره‌ی ئێمه‌ هه‌ر وه‌ک خۆیه‌تی.

ئیشککردن/îşikkirdin: کتن:

1- نه‌هێشتنی ته‌ڕایی له‌ شتێکدا که‌ خۆی ته‌ڕایی هه‌بێت، به‌ هه‌ر هۆیه‌کی له‌لاوه‌.

::  له ‌کوردستان گه‌ڵێ میوه‌ و گیا و گوڵ ئیشک ده‌که‌ن و هه‌ڵی ده‌گرن بۆ زستانێ.

2- به‌ کارێکی مه‌عنه‌وی ( به‌د قه‌ده‌می، چاوپیسی، بێ شانسی…).  خێر له‌ کارێک یان له‌شتێکدا بڕین، که‌ڵک پێوه‌ نه‌هێشتن.

::  بچێته‌ سه‌ر سیروان ئیشکی ده‌کات.

ئیشککردن/îşikkirdin: :

1 –  ئیشک بوون.

::  هه‌موو سالێک له‌م مانگه‌یدا کانی پیرمه‌له‌ک ئیشکی ده‌کات.

2- بڕانی شیری مه‌ڕو بۆن و مانگا و…..

:: مانگاکه‌ی ماڵی حاجی شه‌ریف ئیشیکی کردووه‌.

ئیشککردنه‌وه‌/îşikkirdinewe: کتن:

1- نه‌هێشتنی ته‌ڕایی له‌سه‌ر شتێکی که‌ له‌ لاوه‌ ته‌ڕ کرابێت یا ته‌ڕبوو بێت.

::  ده ‌وه‌رنه‌ نیزیک سۆبه‌ که ‌خۆتان ئیشک که‌نه‌وه‌.

:: ها !  ئه‌وه‌ خاولییه‌ ده‌م و چاوت ئیشک که‌ره‌وه‌.

2 – [ ئد] پاشه‌که‌وتکردن، ده‌ست پێوه‌گرتن، له‌چه‌ریکردن.

:: هیچ خه‌رج ناکات هه‌ر خه‌ریکه‌ پاره‌کانی ئیشک ده‌کاته‌وه‌.

:: به‌قوربانه‌ !  لییـره‌کان ده‌ست لێ مه‌ده‌ هه‌ر ئیشکیان که‌وه‌.

:: ئه‌م منداڵانه‌ی له‌برسان ئیشک کردووه‌ته‌وه‌.

 تێبینی 
 به‌کارهێنانی ئه‌م وشه‌یه‌ به‌م واتایه‌، سه‌رکۆنه‌ی تێدایه

ئیشک وبرینگ/îşikûbirîng: ئانتـ: هه‌رشتێکی هیچ ته‌ڕایی تێدا نه‌بێت.

:: کچێ بڕۆ هه‌ی مه‌کرباز! قوڕی چی؟ دنیا ئیشک و برینگه‌.

ئیشکهه‌ڵاتن/îşikheľatin: کتن:[ ئیشک+ هه‌ڵاتن]

1 – ڕه‌قبوون و شێوه‌ تێکچوونی هه‌ندێک شت ( پێست، نان، که‌شک،….).

2 – [ ئد] ڕه‌ق و ته‌ق و باریکبوونی گیاندار. (به ‌تایبه‌تی مرۆ‌ڤ) له‌به‌ر نه‌خۆشی یا برسێتی و نه‌خواردن.

ئیشکهه‌ڵگه‌ڕان/îşikheľgeřan: کتن: وشک هه‌ڵاتن، وشک بوون.  

ئیشکهه‌ڵێنان/îşikheľênan: کتن:[ ئیشک+ هه‌لێنان] برسیبوون و گرتنه‌وه‌ی خواردن له‌خۆ، له‌ که‌سێک له‌به‌ر نه‌خۆشی.

:: ئه‌و منداڵانه‌ی ئیشکهه‌ڵیێنهێناوه‌ هیچیان نادایتێ بخۆن.

:: هێنده‌ی نان ودۆ ده‌رخوارد دا تا به‌جارێک ئیشکی هه‌ڵێنا.

.

.

___________

ئیشک/îşik: ن:[ کباک، زا] دارێکی باریکه‌ ده‌ئالێندرێته‌ ئه‌و گووریسه‌یی که ‌باری پێ به‌ستراوی شل بووه‌وه‌ی پێ توندده‌کرێته‌وه‌.

.

.

.

.