دەریا/derya: ن:[ جێۆ] بەقەبارەیەکی گەورە و بەرفرەھ لە ئاوی سوێر دەگووترێت، کە لکابێت بە زەریاکانەوە، ناسینەوەی دەریا بە چەند پێوەرێك دەناسرێتەوە، وەك گەورەیی دەریا لە چاو زەریا گەڵێك بچووكترە، ڕێژەیی سوێرێتی ئاوەکەی نزیکەی 3,5 % خوێیە و هەندێ جار بە هۆی ئاوی شیرینی ڕووبار و زەریاکانەوە ڕێژەی خوێیەکەی دەگۆڕدرێت، پلەی گەرمێ لەسەر ڕووکەشی ئاوی دەریا لە نێوان 30 C° سیلیزی و تا  – 2 C° سیلیزی لەژێر سفرا و ئەوسا دەمەیەێت.  قوڵایی دەریا ناگاتە 2000 مەتر. بەڵام زاراوەکە لە بەستێن گەلی تریشدا بەکاردەبردرێت..[ ئینگـ : sea].

:: دەریا بە دەمی سەگ پیس نابێت.

:: دەریای خوێ : دەریای مردوو.

دەریائاش/derya: نچ:[ جێۆ] ئاش دەریا.[ ئینگـ : sea mill].

دەریاچیا/deryay čiya: نچ:[ جێۆ] چیادەریا.[ ئینگـ : seamount].

دەریادار/deryadar: ئانتـ:[ كباك] وولاتێك كەناری دەریای هەبێت.

دەریاداری/deryadarî: نچ:[ كباك] ئەوەی پێوەندی بە دەریادار ییەوە هەبێت.

دەریادڵ/deryadiľ: ئانتـ:[ كباك][ دەریا+ دڵ] بێهنفرە : دڵفراوان بە ئەندازەی دەریایەك.

دەریاڤان/deryavan: نتـ:[ كباك] دەریاوان _ دەریەوان.

دەریاڤانی/deryavanî: نچ:[ كباك] دەریاوانی _ دەریەوانی : ئەوەی پێوەندی بە داریاوانەوە هەبێت.

دەریاگەڕ/deryageř: نفا:[ كباك][ دەریا+ گەڕ( گەڕان)] گەشتكەری دەریا.

دەریاگەڕان/deryageřan: كتن:[ كباك][ دەریا+ گەڕان] گەشت كردن بە نێو دەریا دا.

دەریاگەڕی/deryageřî: نچ:[ كباك][ دەریاگەڕ+ ی] ئەوەی پێوەندی بە دەریاگەڕانەوە هەبێت.

دەریا میل/derya mîl: نچ:[ جێۆ] چیادەریا.[ ئینگـ : sea needle].

دەریا نۆكەند/derya nokend: ن:[ جێۆ].[ ئینگـ : ship canal].

دەریای تتس/deryay tits: نچ:[ جێۆ] .[ ئینگـ : tethys].

دەریایی/deryayî: نچ:[ جێۆ] هەر تشتێك پەیوەندی بە دەریاوە هەبێت.[ ئینگـ : marine, pelagic].

دەریاییە تەڵان/deryayiye teľan : نتـ:[ جێۆ] .[ ئینگـ : marine terraces].

دەریاییە تەووژم/deryayiye tewujim : نتـ:[ جێۆ] .[ ئینگـ : sea currents].

دەریاییە ڕاڕەو/deryayiye řařew : نتـ:[ جێۆ] .[ ئینگـ : passag].

دەریاییە ڕاماڵین/deryayiye řamaľîn: نتـ:[ جێۆ] .[ ئینگـ : morine denudation].

دەریاییە زمان/deryayiye ziman: نتـ:[ جێۆ] ئەو دەریایانەی شێوەی زماننیان هەیە.[ ئینگـ : Meerbusen].

دەریاییە شۆستە/deryayiye šosite: نتـ:[ جێۆ] .[ ئینگـ : marine platform].

دەریاییە میل/deryayiye mîl: نتـ:[ جێۆ] .[ ئینگـ : rok].

.

ئاستی ڕووی دەریا/astî řûy derya: ن:[ جێۆ] [ ئینگـ : sea level].

:: ئاستی ڕووی دەریا بە شێوەیەكی چاوەڕواننەكراو لە بەرزبوونەوەدایە. 

گۆڕانی ئاستی ڕووی دەریا/gořanî astî řûy derya: ن:[ جێۆ] [ ئینگـ : eustatism].

گوێی دەریا/giwêy derya: نتـ:[ جێۆ][ گوێ+ ی+ دەریا] كەناری دەریا. [ ئینگـ : Beach] .

ماوەی جێگیری ئاستی ڕووی دەریا/mawey cêgîrî astî řûy derya: ن:[ جێۆ] [ ئینگـ : still stand].

وەزارەتی دەریاڤانی/wezaretî deryavanî: نتـ:[ كباك] وەزارەتی دەریاوان. 

وەزیری دەریاڤان/wezîrî deryavan: نتـ:[ كباك] وەزیری دەریاوانی.  

.

ئەستێرەی دەریا/estêrey derya: نتـ:

ئیسفەنجی دەریا/îsfencî derya: نتـ:

بنكی دەریا/binkî derya: ن:[ جێۆ].[ ئینگـ : benothos].

بووكی دەریا/bûkî derya: نتـ: [ زیند]{ تێبـ : ناوی بووكی دەریا لە( عروس دریای) فارسی یەوە خوازێندراوە بۆ زمانی كوردیی} قردێلەی دەریا : گیانەوەرێكی دەریایی بچووكە، بەشێوە لە چەتر یان دەستەسڕێك دەچێت، چەندها زلك لە پۆپەی چەترەكەوە شۆڕبووەتەوە، توانایی هەیە لە ئاوی شرینیش بژێت، بۆ خۆپاراستن ژەهرێك دەردەدات دژی ئەوانەی كە بییانەوێت بیخۆن. لە ڕووی زیندەوەرزانییەوە زۆر گرنگی پێدەدەرێت، هەندێك بیرۆز دەیبەنەوە بۆ 500 ملیۆن یان 700 ملیۆن ساڵ پێش ئێستا. لەشی ھەمووی ڕوونە مەژ و ئێسك و خوێنی تێدا نییە. ھەروەھا لە توانیدا ھەیە ڕەنگەكەی بكاتە ھەر ڕەنگێك كە دەیھەوێت.[ زانستی : Chrysaora fuscescens].

پانایی دەریا/panayî derya: نتـ:[ جێۆ][ ئینگـ : highseas].

پەراوێزە دەریا/perawêze derya: نتـ:[ جێۆ] [ ئینگـ : randmeer].

پەری دەریا/perî derya: نتـ:[ جێۆ] [ ئینگـ : ].

زمانەی زەوی ناو دەریا/zimaney zewî naw derya: ن:[ جێۆ].[ ئینگـ : bill].

سروەی دەریا/sirwey derya: ن:[ جێۆ].[ ئینگـ : seabreez].

سەگی دەریا/segî derya: ن:[ زیند] گیانەوەرێكی ئاوی شیردەرە، بۆ زایین و پێست فڕێدان دێنە كەنار ئاو. بە زۆری لە گۆی باكوور و گۆی باشوری زەوی دەژین. دوو ڕەگەزی سەرەكییان هەیە جیاوازیان بێگوێ و گوێدارە. [ ئینگـ : seal][ لا : Pinnipedia].

شێری دەریا/šêrî derya: نتـ:

كەنار دەریا/kenar derya: ن:[ جێۆ] [ ئینگـ : ].

:: نووسینەكانی كەنار دەریا.{ گابرێل گارسیا ماركیز}

كەفی دەریا/kefî derya: ن: كەفی دەریا لە ئەنجامی هێزی ڕەشەبا و شەپۆلی بەرز كە بەر كەناری دەریا دەكەوێت و خوێداری ئاوەكەی ئاسانكاری دەكات لە دروست بوونی پۆرگی بۆش پڕ لە با، وەك پۆرگی سابوون، پیكهاتووە تەنها لە ئاو و با، ئه‌م كه‌فه‌ش به‌رده‌وام له‌سه‌ر ڕووی ئاوه‌كه‌ دروست ده‌بێت و كێشی ئه‌م كه‌فه‌ زۆر سووكه‌ و به ‌ئاسانيی وه‌كهه‌ڵم به‌هه‌وا دا بڵاوده‌بێته‌وه‌.

گژوگیایی دەریایی/gij û giyayî deryayî: ن:[ جێۆ] [ ئینگـ : sea weeds].

گوهێ دەریا/guhê derya: نتـ:[ كباك][ گو‌هـ+ ێ+ دەریا] تەخلیت شەیتانۆك، گوێچكەی دەریا.[ ئینگـ : abalone].

لمەدەریا/lime derya: ن:[ جێۆ] ئەو دەریایەی كە كەنارەكانی لە چینی لم پێكهاتووە.[ ئینگـ : sand sea].

ملەی دەریایی/miley deryayî: ن:[ جێۆ] زمانەی ناوەكی[ ئینگـ : promonotory].

میلی دەریایی/mîlî deryayî: ن:[ جێۆ] [ ئینگـ : drangur, needle, pile, rauk, stack, nautical mile].

ناوەكییە دەریا/nawekîye derya: نتـ:[ جێۆ] ئەو دەریایەی كە دەكەوێتە نێوان دوورگەكانی ووڵاتێكەوە، وەك ووڵاتی ژاپۆن.[ ئینگـ : inland sea].

نێوانەدەریا/nêwane derya: نتـ:[ جێۆ] بەو دەریایانە دەگووترێت، كە دوورگە و نیمچە دوورگە جودایان دەكاتەوە لە دەریای سەرەكی.[ ئینگـ : mittel meer].

.

.

__________________________________________

دەریا/derya: ن: [ ناڤ] ناوە بۆ كچی مێیینە.

.

.

.