خوێ/xiwê: ن:[ كان][ کیمیـ] خوا( کهـ)، خێ( کباک)، نمەک، مەک :خوێی خواردن یان سۆدیووم کلۆرید : Sodium chloride کە فۆرموولەکەی NaCl یە. بنەمای سوێری دادەنرێت >< بێ خوێ.

خوێیاو/xiwêyaw: ئانتـ:[ خوێ+ ی+ ئاو]

خوێیاوک/xiwêyawik: نتـ:[ خوێ+ ئی+ ئاوک] ئاووخوێ.

خوێیاوی/xiwêyawî: نچ:[ خوێیاو+ ی] بەئارەقە، ئارەقاوی.

خوێپێو/xiwêpêw: نفا:[ کیمیـ][ خوێ+ پێو( پێوان)][ ئینگـ : Sali(on)meter].

خوێچەژ/xiwêčej: نفا:[ خوێ+ چەژ( چەژتن : چێژتن)] کەسێ چێشت دەچێژێت تا بزانێت خوێی تەواوە.

خوێچەژی/xiwêčejî: نچ: تامکردنی چێشت داخوا خوێی چۆنە.

خوێ چێژ/xiwêčêj: نفا: خوێچەژ.

خوێ چێژتن/xiwêčêjtin: کتن: خوێ چەشتن.

خوێ چێژی/xiwêčêjî: نچ: خوێچەژی.

خوێ چێشتن/xiwê čêštin: کتن: خوێ چەژی.

خوێدان/xiwêdan: نتـ، کتپ:

1 – نمەکدان : جێگەی خۆی لەسەر سفرەدا. 

2 – خوێ بە ئاژەڵدان لە زستاندا.

خوێدانە/xiwêdane: نتـ: تێری خۆێ، دەفری گەورە بۆ خۆی تێکردن.

خوێدانک/xiwêdanik: نتـ: نمەکدان، مەکدان( هـ).

خوێدانکە/xiwêdanike: نتـ: خێدانکە، کێسە و تووركەی خووێیە.

خوێرانگ/xiwêranig: نتـ:[ کباک][ خوێ+ رانگ( ؟)] خوێڕێز : بەرد یان تەختەیە، کە خوێی بۆ ئاژاڵ و ووڵاخان لەسەر رۆدەکرێت.

خوێرەنگ/xiwêrenig: نتـ:[ کباک] خوێرانگ.

خوێڕێز/xiwêřêz: نتـ:[ شا، مکـ] بەردەپانی جێگەی خوێ بەئاژەڵدان.

خوێڕێزگە/xiwêřêzge: نتـ: خوێڕێز.

خوێرێژگە/xiwêřêjige: نتـ: خوێدان: چەند بەردێکی پان یا تەختە یە کە بۆ ئاژاڵ و ماڵاتان خوێی لەسەر ڕۆ دەکرێت، لەبەهارێدا.

خوێکراو/xiwêkiraw: نفا: خوازەدە، نمەک لێدراو.

خوێ کردن/xiwê kirdin: کتپ: سوێرکردن.

خوێکردن لەدەرەوە/xiwêkirdin le derewe: کتپ: سوێرکردن لە دەرەوە.

خوێکردن لەناوەوە/xiwêkirdin le nawewe: کتپ: سوێرکردن لە ناوەوە.

خوێڵین/xiwêľîn: نتـ:[ كان][ خوێ+ ڵین] کانی خوێ، شوێنێک کە خوێی لێوەدێنن.

خوێی/xiwêy: نتـ:[ كان] خوێی تێدا بێت.[ خوێ+ ی][ ئینگـ : Saliferous]{ زەویناسی. ل. 98}،[ ئینگـ: Saline]{ پەزیشکی.ل. 213}.

خوێییاندن/xiwêyiyandin: کتپ: تێرەخۆیی کردن، گۆرین بۆ خوێ.

.

     گوڵبژێرێک لە جۆرەکانی خوێ        

.

خوێیە ئەندامییەكان/xiwêye endamîyekan: نتـ:[ كان][ کیمیـ] ژمارەیەک زۆری پێکهاتە خوێییەکان کە بۆ مەبەستی ئابووری یان کلینیکی کەڵکیان لێوەردەگیریێرێت.  

خوێیەکانی ئۆکسی ترشەکانی ئەلەمنیوم/xiwêyekanî oksî tirŝekanî eleminîum: نتـ:[ كان][ کیمیـ] بێجگە لە فۆ سفات هەموویان لە ئاودا دەتوێنەوە، بە زۆری ئاوەگیراوە پێکدێنن و گرنگترین خوێی وەک ئیسانۆوات(سرکات) و نیترات ئاوپۆشن و گۆگردات وەک بۆ قورسکردنی کاغەز و ئاوپاڵاوتن بەکاردێت.[ ئینگـ :aluminium oxy-acid salts]{ ئینسایکلۆپێدیای کیمیا. ل. 49}.

خوێیەکانی شیر/xiwêyekanî šîr: ن:[ کیمیـ، زیند][ ئینگـ : salts of milk]{ خ. خال. سەردەم. ل. 108}.      

خوێیەکانی زەرداو/xiwêyekanî zerdaw: ن:[ کیمیـ] خوێی زراو : خوێیەکانی ( ترشی سۆدیوم گلایکۆلیک) و (ترشی تۆرۆکۆ لیک : taurocholic acid)ن کە لە زەرداوی گیانەوەردا هەیە، رووکرژییان زۆر کەمە و بەو بۆنەیەوە وەک جێگیرکردنی شیراوگ ( ئەمەڵشن) کە لە گەردی چەوری لە دەزگای هەرسدا کار دەکات.[ ئینگـ : bile salts]{ ئینسایکۆپێدیای کیمیا. ل. 135}.

خوێیە نائەندامییەكان/xiwê: نتـ:[ كان][ کیمیـ][ ئینگـ : inorganic salts]

خوێ گەیێنەکان/xiwê geyênekan: ن:[ کیمیـ] گەیێنەخوێیەکان : لە رووكەشکردنی کارەباییدا ( ئەلەکتر روو پۆشین)، ئەو خۆێیانە بەکاردەهێندرێن، بۆ زۆر گەیاندنی گیراوەی رووپۆشینەکە.[ ئینگـ : conducting salts]{ ibid}.

خوێی ئاسایی/xiwêy deriya: ن:[ کیمیـ] خوێی چێشت.[ ئینگـ : Common salt ]{ پەزیشکی. ل. 313}.

خوێی ئێپسۆن/xiwêy êpison: ن:[ کیمیـ] خوێی ئێنگلیزی. [ ئینگـ : Epson salt ]{ پەزیشکی. ل. 313}.

خوێی پەنکریاس/xiwêy penkiryas: ن:[ کیمیـ] [ ئینگـ : Pancreatic salt ]{ پەزیشکی. ل. 313}.

خوێی چێشت/xiwêy čêšit: ن:[ كان][ کیمیـ][ خوار] هاڵایت : خوێیەکی پاکە، بەشێوەی تۆپەڵ یا دەنکۆڵەی یا کریستاڵی شەشپاڵووی هەیە.: خاوی NaCl[ ئینگـ : Halite]{زەویناسی. ل. 42}.

خوێی دەریا/xiwêy deriya: ن:[ کیمیـ] [ ئینگـ : Bay salt ]{ پەزیشکی. ل. 313}.

خوێی سرکە/xiwêy sirke: نتـ:[ کیمیـ] ئاستێت.

خوێی کارلسباد/xiwêy karlsibad: ن:[ کیمیـ][ ئینگـ : Carlsbad salt ]{ پەزیشکی. ل. 313}.

خوێی نەوشاتر/xiwêy newŝatir: نتـ:[ کیمیـ] کلۆریدی ئەمۆنیوم.[ ئینگـ : sal ammoniac]{ زەویناسی. ل. 42}.

خوێی شەقام/xiwêy šeqam: نتـ:[ کیمیـ] ئەو خوێیەی دەرژێندرێتە سەر شەقامان لە کاتی بەفربارین دا بۆ ئەوەی ئۆتۆمۆبیل لەسەری نەخزێت.  

خوێی شیرین/xiwêy šîrîn: نتـ:[ کیمیـ] 

خوێی شیلی/xiwêy ŝîlî: نتـ:[ کیمیـ] سۆدیۆم نیترات یان[ ئینگـ : Chile Saltpetre : NaNO3]{ ئینسایکلۆپێدیای کیمیا. ل. 222}

خوێی کلۆرۆ کلرۆماتەکان/xiwêy kloro kromatekan: ن:[ کیمیـ] بەکارلێکی دوانە کڕۆمات، لەگەڵ ترشی هایر ۆ کلۆرێکی خەست یا خستنەسەری CrO2CI2 لە گیراوەی کلۆریدی کانزا دەست دەکەوێت. ئەم خوێیانە، ئانایۆنی چوار ڕووی تیدایە، ترشە ئازادەکەی نەناسراوە، گیراوەی ئەم خوێیە بەکاری کوڵاندن، لێک هەڵدەوەشێت بۆ کلۆرۆ خۆیی کرۆم( III )، ئەم خوێیانە ئۆکسێنی بەهێزن، خوێی پایریدینیۆم بۆ ئۆکساندنی کهول بۆ ئەڵدیهاید بەکاردێت، کلۆرۆکرۆماتی M2CrOCL5 بەکاری HCI ی خەست و کلۆریدی کانزایی ئەلکالییە لە سفری سەدیدا پێکدێت.[ ئینگـ : Chlorochromate( VI ) salts ; MCrO3CI]{ ئینسایکلۆپێدیا. ل. 230}.

.

بۆنەخوێ/bone xiwêy: نتـ:[ کیمیـ] کاربۆناتی نەوشادر [ NH4)2CO3 · H2O)]. بێ ڕەنگە بۆ سپی، کریستاڵێکی ڕەقە، وە لە ناو ئاو دەتوێتەوە، بەکاردەهێندرێت بۆ دروستکردنی بۆن. وەک ڕۆنی( ئێوکەلیپتووس : eucalyptus). 

بێخوێ/bêxiwê: ئانتـ:[ خوار][ بێ+ خوێ] نەسوێر، بێنمەک، بێمەکی >< بەخوێ.  

ترشەخوێ/tirše xiwê: نتـ:[ کیمیـ][ ترش+ ئە+ خوێ] زاراوەیەکی ئاڵۆزە، بۆ چینێک لەو بەشە خوێیەی کە پێکهاتووەلە ترشی. لەبەرئەوەی بەشێک لە ترشەکە، یەکێک یان فرەی گەردیلە هایدرۆجێنەکە جێگۆر کە هەیە. ترشەخۆی یەلێکە لە ئەلکالیی [ ئینگـ : acid salt].

.

.

.