توو¹/tû: ن:[ ڕوو][ پهـ : تووت، فار:توت، گیل: تووت] تووت( كباش)، تفی( هـ)، توی_ تویە_ توویە( زا) : دارەتوو : دارێكی بەرز و بەلكوپۆیە، گەڵاكانی پڕن و لێو گڕنی و زوورە و  بە درەختێکی گوڵدار هەژماردەکرێت. گوڵەكانی هێشوویەكی بچووكە كە دوای دەبێتە بەرەكەی. نزیکەی 16 جۆری دارتوو دۆزاروەتەوە لەسەرانسەری جیهاندا بەبێبەر و بەبەردار پۆلێنکراون، وەچەندین جۆری نوێش بەهۆی موتوربەوە وە دەس هاتوون ، ناولێنانیان بەپێ ناوچەکان دەگۆرێ لەلایەن خەڵکەوە. داری تووی بێبەرە(زڕ) یان دارتووی زڕ نێرە تەنیا گوڵ دەردەکات( ڕێسە) و نایکات بەتوو، بەڵام داری بەردار مێیە و گوڵ ( ڕێسە) کەی دەکات بە بەر واتە (توو) پاش ئەوەی بەهۆی باوە پیتێن ڕوو دەدات لە نیوان گوڵی نێرە و مێەدا. دوای گوڵ بەرەکەی دەبێت بە کۆڵنجە کە ڕەنگی سەوزە دواتر کە پێدەگات ڕەنگی سپی دەبێت، کاتێک کە جۆری تووە کە سپی بێت ، بەڵام لەجۆرەکانی تر ڕەنگی سور یان ڕەش دەبێت، داری توو خۆرسك یان بەدەستی مرۆڤ سەوز دەبێت (بە تۆو یان بەقەڵەم)، بەرگەی پلەی گەرمی زۆر بەرز و  نزم دەگرێت.

.

دارتوو/: ن:[ ڕوو][ دار+ توو] داری توو بە شێوەی تۆو دەچێندرێت و دواتر سەوز دەبێت و ئینجا دەگوازرێتەوە پاش یەك ساڵ یان زیاتر، بەنەمانی خێرا گەشەدەکات و تا ( 10 – 25) مەتر باڵادەکات، دواتر گەشەی لەسەرخۆ دەبێت.  دەژمێخۆراكی كرمی ئاورێشمە. [ Bot :Morus Alba].

بەخێوکردنی کرمی ئاوریشم:

گەڵای داری توو  بەتایبەت تووی سپی  سەرچاوەی سەرەکی خۆراکی  کرمی ئاوریشمە  ، بۆ مەبەستی دروست کردنی ئاوریشمە لەجیهاندا ، هەندێ جۆری تری کرم و پەپولەی هەیە کە گەڵای توو دەخۆن . تا ئیستا زانیاریم نیە ئایا لە کوردستان  کرمی ئاوریشم بەرهەم هاتوە یان نا؟ لەکاتێکدا هەلو مەرجی لەبار و دار تووی زۆ رو زەبەند هەیە ، بەخێوکردنی سەرمایەیەکی زۆر خەرج ناکرێ ، بۆیە دەبوو بیرێک لەوە بکرێتەوە لەلایەن لایەنی پەیوەندی دارەوە.

.

دوو جۆر بەردەگرێت سپی و سوور.

توو داوەشاندن/tûdaweŝandin: كتپ:[ توو+وەشاندن] هەژاندنی دار بۆ ئەوەی توو بە كۆمەڵ بكەوێتەخوارەوە.

تووەڕەشە/tuweřeŝe: نتـ:[ ڕوو][ توو+ئە+ ڕەش+ ئە] شاتوو.

تووەسوورە/tuwesǔre: نتـ:[ ڕوو][ توو+ ئە+ سوور+ ئە] شاتوو، گاتوو : جۆرە توویەكی مزرە.

تووڕەشك/třeŝk: نتـ:[ ڕوو][ كباك] تووی ڕەش.

تووڕەق/tûřeq: ئانتـ:[ ڕوو] [ توو+ ڕەق] تووی وشك.

.

تووی ئەفەریقی/tûyřeŝ: نتـ:[ ڕوو]  [ Bot : Morus mesozygia].[ ئینگـ : African mulberry]

تووی /tûyřeŝ: نتـ:[ ڕوو]  [ Bot : Morus notabilis].[ ع : توت بارز].

تووی ڕەش/tûyřeŝ: نتـ:[ ڕوو] شاتوو، تووی سوور. [ Bot : Morus Nigra].

تووی سپی/tûysipî: نتـ:[ ڕوو] بەری داری توویە، ڕەنگی سپییە، ئاودارتای هاوین پێ دەگات، كە كوردستان و بە تایبەت لە هەورامان و یشك دەكرێت و وەك بەرهەمی ئەو ناوچەیە دەفرۆشریت.[ ئینگـ : White Mulberry ]

تووی سوور/tûysǔr: نتـ:[ ڕوو] بەری دارتوویەكە، ڕەنگی سووری ئاماڵ ڕەشە، ئاودار و شیرینە، ڕەنگ دەداتەوە و ماوەیەك ڕەنگەكەی لە سەردەست دەمێنێتەوە، بۆ خۆی دەخورێت و ئاوەكەی دەخۆنەوە، دارەكەی دەتوانێت هەتا دە مەتر بەر  ئەم تووە لەم چەند ساڵەی ڕابردوودا هاتۆتە هەرێمی کوردستان  پێی دەڵێن تووە سوورەی ئەمریکی ، زوو دەڕوێ و بەردەگرێ  و تووەکانی سورە پاشان ڕەش دەبێ ، لقەکانی شۆڕ دەبنەوە و باڵای بەرز نابێتەوە  بەر. [ Bot : Morus rubra].  

تووی قوستەنتینی/tûyřeŝ: نتـ:[ ڕوو] شاتوو، تووی سوور. [ Bot :Morus constantinopolitana].

تووەمۆرە/tuwemore: ن:[ ڕوو] مۆركارە: جۆرێكە لە تەڕەتوو.

.

.

_____________________

توو²/tû: ڕن:[ هـ ] تۆ.

{ … توو بنیشە وەسەنگین، بەختت مەیە و وە ڕەنگین : تۆ دانیشە بە سەنگین، بەختەكەت دێ بەڕەنگین …}{ پپ}{ هەردەوێڵ}.

.

.

———————————

توو³/tû: ن:[ كباك، زا] تف، تووڤ.

تووكرن/tûkirin: كتپ:[ كباك، زا] تفكردن، تووڤكرن.   

.

.

_______________________

توو 4 /tû: ن:[ ] تۆو، تۆم.

{ تێبـ: تەنها بۆ كوران بەكاردەبرێ و واتا منداڵی نابێ}{ گیو.ل. 256}.

.

.

.

.