شەو/šew: ن:[ کات] شام، شەف، شەڤ( كباك)، شەوێ( هـ). شێڤ.

{

خوێندنی شەو ڕۆژئەکاتەوە

پەردەی تاریکی لا ئەباتەوە

}{ پیرەمێرد}

شەوار/šewar: ن: بەدرێژایی شەوێ، شەوگار : شەوکردنە ڕۆژ لە ئاهەنگ و بەزمدا.

شەواژۆ/šewajo: نفا:[ شەو+ ئاژۆ( ئاژۆتن)] بەشەو لەوەڕاندن و لەدەرەوە هێشتنەوەیان.

شەوان/šewan: نتـ:[ کات][ شەو+ ئان] شەوانە، شەوگەل، شەوگار، شەوەکی، شەوێ، شێڤی، شێوان، کاتی شەو، لەشەودا.  

شەوانە/šewane: نتـ:[ کات][ شەوان+ ئە] شەوان، شەوگەل.

شەواو/šewaw: نتـ:[ کشت][ شەو+ ئاو] ئاوی شەوێ، شەودێری : شینای بەشەو ئاودان یان ئاوێك بەشەو دەدرێتە مەزرا،

شەوەرە/šewere: نتـ:[ ڕەوا] نۆبەگرتنی منداڵی ساوا تا حەوت ڕۆژان بەشەو، حەوتوو، شەوارە( کە).

شەوەڕەشە/šeweřeše: نتـ:[ ئاین] جێژنێکی بەناوبانگە لەنێوکاکەییاندا.

شەوەرگ/šewerig: نتـ:[ ئەردە] شەوەر.

شەوەزەنگ/šewezeng: نتـ:[ شەو+ ئە+ زەنگ]  ئەنگووستەچاو، تاریکەشەو، تیاچاڤ( كباك)، شەوی تاریك و تنووك، شەڤتاری .

شەوەسارە/šewesare: نتـ:[ شەو+ ئە+ سارە] چێشتی شەوێ، : چێشتێکە لە ئیوارەوە مابێتەوە بۆ بەیانی.  

شەوەکی/šewekî: نتـ:[ شەو+ ئەکی]

1 –  بەیانی، تاریك و ڕوونی بەیانی زوو.

2 – کردنی کارێك لەبەشی دووایی شەوێدا : بەشەو، لەشەودا.

3 –  تەنگی نوێژی شێوان، شەبەنگە، شەفتاری، شەڤتاری، شەوگار، کاتی شەو.  

شەوەووڕ/šeweuwir: نتـ:[ دزە][ شەو+ ئە+ ووڕ] جێگایەکە بەشەو خێڵات و کۆچەران شەوی لێ ڕابووێرن.  

شەوبات/šewbat: نتـ:[ ڕەوا][ شەو+ بات] شەوەسارە : چێشتێکە هی شەو بێت و مابێتەوە.

شەوباز/šewbaz: نفا:[ شەو+ باز( )]

1 – کەسێکە گەمەی میرمیرێن بگێڕێت و هەڵی سووڕێنێت. وەك ئەوەی بەشەو بۆ گەمە لەپشت پەردەدا وێنەی سەير و سەمەره دەردێنێت 

2 – شانۆگەری شەوانەی پشت پەرده.{ فەرهەنگی کاوە، ل، 1002}.   

شەوباش/šewbaš: نتـ:[ شەو+ باش] شەوخۆش، شەوخوەش، شەوەوەش( هـ) : شەوێکی خۆش.

شەوبەرات/šewberat: نتـ: شەوی بەراتێ : شەوی ١٥ ی شەعبان.   

شەوبەسەرهاتن/šewbeserhatin: کتن:[ شەو+ بەسرهاتن]

شەوبەشەو/šewbešew: ئانتـ: شەواوشەو، شەوانشەو، شەوه وشەو، هەمووشەوێك.

شەوبەقسان ڕابوواردن/šew be qisan řabouwardin: کتپ:

شەوبەکێو/šewbe kêw: نتـ:[ شەو+ بە+ کێو] ماڵاتێکە شەو بەکێو بمێنێتەوە.

لەنیوەی وەرزی پاییز لەوەڕ لەدەور و پشتی ئاوایی کەم دەبوو، ئەویش لەبەرپێ خوست تامی نەدەما. مەڕ و ماڵات باشیان نەدەخوارد دونیاش ئەوکاتە فێنك دەبوو، لە ( ٢٤) سەعاتدا جارێك زیاتر پێویستیان بەئاوخورادنەوە بوو شوانەکە بۆ لەوەڕ زۆر دووری دەبردن لە بە ڕۆژ کورتی پێ ڕانەدەگەیشت شەو بگەڕابایەوە شەوان چەند شوانێك مێگەلەکانیان تێکەڵاو دەکرد و لە نەورایی یەکی پەنابایان ڕادەگرتنەوە ئەمە پێی دەگووترا ( شەوبەکێو، شەوەکەژ، شەوین){ فەرهەنگی شێخانی، ل، ٣٤٥} .

شەوبەند/šewbend: نتـ:[ شەو+ بەند] پشتێنی شەو.  

شەوبەیار/šewbeyar: نتـ:[ شەو+ بە+ یار] شەوبێدار : پاسەوانی شەو.

شەوبردنەسەر/šewbirdineser: کتپ: شەوبەسەربردن، ڕۆژکردنەوە، ڕووەکەردەی. ڕۆژەکەردەی، ڕۆکەردەيوه، شەوکردنەڕۆژ.

شەوبووێر/šewbiuwêr: نتـ:[ شەو+ بووێر] شەوبێر.

شەوبووێری/šewbiuwêrî: نچ:[ شەوبووێر+ ی] شەوبێری : شەو ناشەوێك.

شەوبێدار/šewbêdar: نتـ:[ شەو+ بێدار] شەونشین، شەڤناتۆراون : کەسێکە بەشەو نەنووێت و بەئاگا بێت، شەونەخوس.

شەوبێداری/šewbêdarî: نچ:[ شەوبێدار+ ی] شەونشینی، هەزارە، نەنووستن و ئاگادارییە لەشەوێدا.   

شەوبێر/šewbêr: نتـ:[ شەو+ بێر] شەوبووێر.

شەوبێری/šewbêrî: نچ:[ شەوبێر+ ی]

1 – ئاڵايش، شەڤبۆری، شەڤڕەڤينك، شەوبووێری شەوڕابواردن.

2 – نێوان دووشەو.

3 - دۆشینی یاژەڵ بەشەودا.

شەوبێری کردن/šewbêrî kirdin: کتپ:[ شەوبێری+ کردن] شەوێك نا شەوێك{ فەرهەنگی شێخانی، ل، ٣٤٥} 

شەوبێری نەکردن/šewbêrî nekirdin: کتپ:[ شەوبێری+ نەکردن] هەمووشەوێ.

:: شەوبێریم نەکردییە. 

شەوپاتە/šewpate: نتـ:

شەوپەردووی/šewperdûy: نتـ: زاڤانی، شەڤەستان : شەوی پەرە.

شەوپێخۆش/šewpêzoš: نتـ: شەودۆشت.

شەوتا/šewta: نتـ:[ نخ][ شەو+ تا] تایەکە شەاونە مرۆڤ دەیگرێت.

شەوتێپەڕبوون/šewtêpeřbûn: کتن:[ کات] جەشەوێ ترازیەی، لەشەوڕۆیشتن، لەشەوگووزەران، لەشەولادان.  

شەوتێپەڕکردن/šewtêpeřkirdin: کتپ: شەوکردنەڕۆژ.

شەوچرا/šewčira: نتـ:[ زیند][ كباک] بسبسۆك، چۆڵەچرا، چراوك، چراوکە، چرایەکە بەشەو ڕاوی پێدەکرێت.  

شەوچراغ/šewčiraẍ: نتـ:[ شەو+ چراغ] گەوهەرێکی ديرۆکیيه کەگوايه لەتاريکيدا بەشەو دەدرەوشێتەوە. 

{

سم وەکو یەشم و لەپەشم و تووکی پێدا سەرنگوون

چاو وەکو بیجادە یا دوو شەوچەاغی شوعلەڕێژ 

}{ نالـی}

شەوخەف/šewxef: نتـ:[ شەو+ خەف( خەفتن: خەوتن)]

1 – پێخەف، شەوکڵاو : کاڵایەکە هەر لەکاتی نووستنێدا لەبەردەکرێت.  

2 – ئەو قاحبەی شەولەلای پياوێك دەخەوێت، ئەو پياوەی شەو لەلای قاحبەيەك دەخەوێت..{ فەرهەنگی کاوە، ل، 1003}.   

شەوخەیبە/šewxeyibe: ن:[ خۆ][ شەو+ خەیبە] پەڕپووت، نابووت، بۆ مرۆڤ و ماڵات.  

شەوخوونی/šewxûnî: نچ: شەونخوونی.

شەودەستاڕ/šewdestař: نتـ:[ کۆن][ شەو+ دەستاڕ] جاران ساوار بەدەستاڕلێدەکرا. ئەم کارەشیان دەخستەشەوان جا کچ و کوڕی ئاوایی لەو ماڵە کۆدەبوونەوە بۆ شەودەستاڕ کچێك و کورێك بەیەکەوە دەستارییان دەسووڕاند تا ساوارەکە تەواو لێدەدا بەگۆرانی گوتنەوە.{ فەرهەنگی شێخانی، ل، ٣٤٦} .

شەودۆس/šewdos: ئانتـ:[ هـ] کەسێکە لە نێر یان مێ شەوانە بۆ ڕابواڕدنی سێکسی کۆببنەوە.

شەودێر/šewdêr: نتـ:[ شەو+ دێر] ئاودێری شیناییانە بەشەو.

شەودێری/šewdêrî: نچ:[ شەودێر+ ی] ئاوداشتنی شیناییان بەشەو.

شەودێز/šewdêz: نتـ:[ شەو+ دێز] ناوی ئەسپی خوسرەو پەروێزە : شەودێز( شەبدێز) ڕەنگی شەو چونکە ڕەش بوو. دەڵێن لەهەموو ئەسپێ بەرزتر بوو، کاتێ کە مرد خوسرەو پەروێز فەرمانی دا کە کفنی بکەن و بینێژن و، وێنەکەیشی لەسەر کێلی گۆڕەکەی نەخش کرا، هەر کاتێ کە دەهاتەوە یادی دەگریا.{ فەرهەنگ شاهنامە}{ فەرهەنگی دیوانی شاعیران، ل، ٦١٢}

{

درێغی بوو لە شیرین کوهکەن جان

دەبوو بیکاتە پایەندازی شەودێز

}{ سالم} 

شەوڕاو/šewřaw: نتـ:[ شەو+ ڕاو] ڕاوشەو : لەشەوی تاریك دەکرا بەفانۆس بەداوی پۆڕ و کەو دەگەڕان فانۆسەکەیان لەچاوی پەلەوەرد دەدا و تۆرەکەیان دەخستەسەری، ئەمە لەشەوی بەهاران دەکرا.     

شەوڕەنگ/šewřeng: نتـ:[ شەو+ ڕەنگ]

1 – بەلەك، شەڤين، شەوين.

2 –  بەرديکی ڕەشی بەنرخە، شەڤە، شەوگ، شەوڕەنگ، شەوە، شەوێ، شيا.  

شەوڕەو/šewřew: نتـ:[ شەو+ ڕەو]

1 – شەوڕۆ، کەسێکە بەشەو بڕوات

 2 – ئەسپێکه بەشەو باش غاردات.  

شەوڕەوی/šewřewî: نچ:[ شەوڕەو+ ی] شەوڕۆیی.   

شەوڕن/šewřin: نتـ:[ شەو+ ڕن( ڕنین)]

1 – ڕنینەوەی شەوانە.

2 – دزی لە بێستان لەشەودا.  

{

دێم و هەڵدەمژم شنەی کوێستانی کورد

دێم و دەچمە شەوڕنی بێستانی کورد

}{ هێمن}

شەوڕۆ/šewřo: نتـ:[ شەو+ ڕۆ]

1 – کەسێکە بەشەو بگەرێت و قۆناغان ببڕێت.

2 – ڕێتار، ڕۆيشتن لەشەودا، سەفەر بەشەو، شەڤڕۆ.

شەوڕۆیی/šewřo: نچ:[ شەوڕۆ+ یی] ڕۆیشتن لەشەوێدا.  

شەوزوسان/šewzusan: نتـ:[ شەو+ زوسان( زمستان)] یەکەم شەوی زستانێنە، کە لە هەموو شەوێکی درێژترە.

شەوسۆ/šewso: نتـ:[ ئەردە][ شەو+ سۆ( )] چرای کەم سوو، چرای کاتی خەو،   

شەوسوو/šewsû: نتـ: بەیانی زوو.

شەوفڕ/šewfiř: نتـ:[ شەو+ فڕ( فڕین)] شەڤۆك.  

شەوکار/šewkar: نفا:[ شەو+ کار( کردن)] شەڤکار، شەڤکری : کارێکە بەشەو بکرێت.

شەوکراس/šewkiras: نتـ:[ شەو+ کراس] کراسێکە، کەتەنها بەشەو لەبەردەکرێت.  

شەوکردنەڕۆژ/šewkirdineřoj: ن:

شەوکۆر/šewkor: نتـ:[ نخ][ شەو+ کۆر( کوێر)] تڕتەميس، شەڤڕەشکی، شەڤکۆر، شەڤکوێر، شەوکۆرە، شەوکۆرەك، شەوکوور، شەوکوێر، شەونەبين، گەڕرکوێر.

شەوکۆری/šewkorî: نچ:[ نخ][ شەوکۆر+ ی]  شەڤڕەشکی، شەڤکوێری، شەوکووری، شەوکوێری، شەونەبينی، گەڕکوێرە.

شەوكۆك/šewkok: نتـ:[ شەو+ كۆك] کەسێکە لەنیوەی شەوێدا لەشووێنێکی بەرزەوە خەڵكی بانگ بکات و ووشیاریان بکاتەوە.

شەوکوور/šewkûr: نتـ:[ فە][ شەو+ کوور] شەوکووێر، چەكچيکیلە.

شەوکووێر/šewkiuwêr: ن:

شەوکووێری/šewkiuwêrî: ن:[ نخ][ لا :   Hemeralopia , euphemistic]

شەوگا/šewga: نتـ:[ ئەردە][ شەو+ گا] پەچەیەکە ئاژەڵان بەشەو تێدا بحەسێنەوە، هەسارگە، کۆتان.  

شەوگار/šewgar: نتـ:[ ئەردە][ شەو+ گار] بەدرێژایی شەوێ، شەوار، ماوەی شەو لە ڕۆژاوا بوونەوە تا بەیانی، شەوانە.  

شەوگە/šewge: نتـ:[ شەو+ گە]

1 – شووێنێکە شەوانە مەڕ و ماڵاتی لێڕادەگیرێت.

2 – جێگەی پشوودان و مانەوەی شەوی ڕاوچی.    

شەوگەڕ/šewgeř: نتـ:[ بابا][ شەو+ گەڕ]

1 – جەزایەرچی، پازگر

2 – جۆرە مارێکە

3 – ئەوەی لەخەودا دەتاترسێنێت و هارات بۆ ناکرێت.

4 – هەر گیانلەبەرێك بەشەو بگەرێت . نموونە وەك شەمشەمەکوێرە.

شەوگەرد/šewgerd: ن:[ فە]

1 – پاسەوانی شەو، کێشکچی شەو( شار)، شەوگورد، ڕێبڕە

2 – جۆرە مارمێلکێکە.

شەوگەردان/šewgerd: ن: ئەوەی کە بەشەودا دەگەڕێت یان دەسووڕێتەوە.

{

لەدووری تۆیە ئەی خورشیدی پڕتەو بەخشی شەوگەردان

کە نالی وا لە حالاتی میحاقی ماهی نەودایە

}{ نالی}{ فەرهەنگی دیوانی شاعیران، ل، ٦١٣}

شەوگەردی/šewgerdî: ن:

شەوگڕ/šewgiř: نتـ:[ ئەردە][ شەو+ گڕ] چراخان.

شەوگورد/šewgurd: نتـ:

1 – شەوگەرد.

2 – ژوانی شەوانە.

 

شەولەوەڕ/šewleweř: نتـ:[ شەو+ لەوەڕ] شەوئاژۆ، شەوین، شەوێن شیوەخووار : لەوەڕێکە بەشەو بکرێتەبەر ووڵاخ و ئاژاڵان.   

شەولێگەریاگ/šewlêgeřayg: نتـ: شەولێگووم بوو : کەسێکە لێی شێوانێت و نەزانێ چەندی شەوێیە.

شەومەنە/šewmene: نتـ:[ هـ][ شەو+ مەنە( مەننە)] بەیات، پەزێرە، شەوەسارە، شەوبات، شۆومەنی،  : چێشتی ماوەوەی شەو.

شەومەندە/šewmende: نتـ:[ هـ] شەومەنە.

شەومەهی/šewmehî: نتـ:[ فە] مانگەشەو.

شەومیزی/šewmîzî: نتـ:[ نخ] کەمەرشلی، میزەڵی.  

شەونامە/šewname: نتـ:[ شەو+ نامە] ئاگادارينامەی بڵاوکراوە بەشەو.

شەونەخەوتوو/šewnexewtû: ن:

شەونەخوس/šewnexus: نتـ:[ ئەردە] شەوبێدار.

شەونەخوسی/šewnexusí: نچ:[ ئەردە] شەوبێداری.  

شەونەورۆز/šewnewroz: نتـ: [ کات] شەوی سەری ساڵی تازەی کوردیی.

شەونخوون/šewnixûn: نتـ: شەوبێدار : کەسێکه شەو له خەو هەستێت و نەنوێتەوه.

شەونخوونی/šewnixûnî: نچ: شەوبێداری، شەوخوونی، شەڤجوونی، شەونوخوونی : بەشەو لەپڕرا بەسەر دوژمن یان جێگایەکی دادان.

بريتی لەشەونەنوستن، ڕۆژکردنەوە، زيگار،  شەڤوخووينی، شەوبێداری، شەوبەياری، شەونخووسی، شەونخوونی، شەونوخوونی، شەونشينی.

شەونشین/šewnišîn: نفا:[ شەو+ نشین( )] شەوبێدار.

شەونغوون/šewniẍûn: نتـ: شەویەڵغار، شەونخوون، چەپخون.

شەونوێژ/šewniwêj: نتـ:[ ئاین] نووێژێکە لەبەشی دووایی شەوێدا بکرێت لە دوای نووستن و هەستانەوە.

شەونوێژی/šewniwêjî: نچ:[ ئاین] کردنی نووێژێکە دوای نیوەشەودا ئەنجام دەدرێت.   

شەونیا/šewniya: ن: گەنج : پارە یان خشڵێکە بەشەو لەژێر خاكێدا بیشارنەوە یان نیشانەیەکە بەشەو بکرێت یان چشتێك بەنیشان دابنراێت.  

شەووگ/šewug: ن:[ ئەردە] بەردی شەوە.  

شەو و ڕۆژ/šew û řoj: ن: بەشەو و بەڕۆژ، بەردەوام، بێپسانەوە، پەيوەستە، لەسەريەك، هەموودەم، هەميشه.

 شەو و ڕۆژ لێتێکچوون/šew û řoj lêtêkčûn: کتپ: شەو و ڕۆژ لێشێويان، شەو و ڕۆ و نەگمبيەی، گيرۆدەی خەم و په ژارەی زۆربوون.

شەو و ماکووك/šew û makûk: نتـ: بۆرجی ئەستێران.

شەوهەینیانە/šewheynyane: نتـ:[ شەو+ هەینی+ ئانە] شەوجومعانە.

شەوێ/šewê: ن:[ هـ]

1 – شەوە.

2 – کاتی شەو 

شەوێن/šewên: ن: مۆڵدانی ئاژەڵان بەشەو لە چۆڵێ.

شەوێنە/šewêne: ئاکتـ:[ هـ] بەشەودا

شەوێوە/šewêwe: ئاکتـ:[ هـ] لەشەوەوە.

شەویاو/šewyaw: نتـ:[ هـ] شەوتا، تای شەو.

شەویاوای/šewyaway: کتن: شەوگەیشتن.

شەوی/šewî: نچ:[ پۆشاك][ شەو+ ی]

1 – کراس : هەر چشتێکی شەوێ کەوتبێتە ڕۆژێ.

:: ئەم چێشتە شەوییە.

 2 – بەيات، پەزيرە، پەسيرە، چيوەرۆك، شەڤی، شەوپاتە، شەوماندە، شەوموندە، شەومەن، شەومەندە، کارتۆ، کتووت.

شەوی بووکێنی/šewî bûkênî: نتـ:

شەوی بین/šewî bîn: نتـ:[ كباك] ووشك بوون و پێگەێشتنی گوڵی دانەوێڵە لەپێش کاتی خۆیدا.   

شەوی پەردە/šewî perde: نتـ: شەڤەستان.

شەوی تاریك/šewî tarîk: نتـ:[ کباك] ئەنگوستەچاو، تاريكەشەو، شەڤەڕەش، شەوی تار، شەوی تاری.

شەوی جەژن/šewî cejin: نتـ: شەوی جێژن، شەوی گێژنە.

شەوی شێعر/šewî šêäir: نتـ: ئێوارە شيعر : کۆڕی شیعر.

شەوی نەورۆز/šewî newroz: نتـ:

شەوی یەکەم/šewî ýekem: ن:

شەوی یەڵدا/šewî yeľda: نتـ:[ شەو+ ی+ یەڵدا] شەوزستان، شەوزمسان، شەوۆزمسانی، شەوی چلە، شەوی شووتی شکان، شەوی هەنی شکان، شەويەلدا، شەوی زستان، يەکەم شەوی زستان.

شەویەڵغار/šewî ľiẍar: نتـ: شەونخوون.

شەوین/šewîn: ئانتـ:[ جا][ شەو+ ئین]

1 – شەوئاژۆ : مەڕ بە شەو لەوەڕاندن یان لەوەڕی ئاژەڵان لە جۆڵ و کێوان.

2 – نۆبەت بەشەو گرتن

3 – شەوێکی خۆشە لەبەهاراندا، کە باران باریبێت و خۆشی کردبێتەوە.  

.

ئەرکی شەو/erkî šew: نتـ:

بەشەو/be šew: ن: بەدرێژايی شەوێ، شەڤی.

بەشەوان/be šewan: ن: بەشێوان، شەڤانە.

بەشەو درەوشەر/be šew direwšer: نفا:[ بە+ شەو+ درەوشەر( درەوشان)]

پاسەوانی شەو/pasewanî šew: نتـ: جەزايەرچی، چۆکدار، چەرخەچی، حەساس، حەسحەس، سەلمانپيسە، عەسعەس.

پەلاماری شەو/pelamarî šew: ن: بەشەوچوونەسەر، بەشەوانه پەلاماردان، شەبەيخوون لێدان، شەويەلغارکردن، لەناکاو هێرش کردنەسەر لەشەودا.

ڕێبواری شەوانە/řêbiwarî šew: نتـ: شەڤڕۆ، شەوڕەو.

ژنی شەوگەڕ/jinî šewgeř: نتـ: ژنی هەرزە، لەشفرۆش.  

شەرابی شەوێ/šerabî šewê: نتـ:

کردنەشەو/kirdinešew: کتپ:[ کردن+ ئە+ شەو]

نانی شەو/nanîšew: نتـ: نانی شێوان.

وزتەی شەوێ/wiztey šewê: کتپ:[ هـ][ وزتەی+ ] خستنەشەوێ  

.

.

________________________

شەوە/šewe: ن:[ هـ] شەو.

شەوەبەردەی/šewe: کتن:[ هـ][ شەو+ ئە+ بەردەی] شەوەبردن.

شەوەدییەی/šewe: ن:[ هـ][ شەو+ ئە+ دییەی] شەوەدیتن.

شەوەکەردەی/šewe: ن:[ هـ][ شەو+ ئە+ کەردەی] دروست کردنی شەوە.

شەوەگرتەی/šewe: ن:[ هـ][ شەو+ ئە+ گرتەی] شەوەگرتن.

شەوە وێنای/šewe: ن:[ هـ][ شەو+ ئە+ وێنای] شەوە بینین.

.

.

.

.

.

.