نە ¹ /ne: ن: پێشگرێکە لە زوانی کوردیدا دەلکێت بە ووشەوە و واتای پێچەوانەکەی یان دژی پێدەبەخشێت. پێچەوانەی ئا ، ئەرێ یە.
| شیکردنەوەی خاڵ لەمەڕ نە و نەء دا | ||
| 1 . | پیتی نەرێ سیفەتێکی نەرێنی دەبەخشێت بەناوێک یان ئاوەڵناوێک | فلان کەس نەزانە |
| فلان کەس نەزۆکە | ||
| فلان کەس نەخوێندەوارە | ||
| 2 .
|
پیتی نەرێیە لە دۆخی ڕابڕدوودا |
نەیخوێند |
| نەیخوێندەوە | ||
| 3 . | پیتی نەرێیە لە دۆخی ڕانەبردوو و داخواز دا | نەڕۆیت |
| 4 . | پیتی نەرێیە لە دۆخی داهاتووی بزر دا | نەڕوات |
| 5 . | لە … نەء | ( نە) ژوورسەرینی دەکات بە
: لە ژوورسەرینی نەء |
| {خاڵ، ل، 477} | ||
نەء/ne: ن: نا، ناو، نە، نۆ، نوو : وتەیەکە وەرامی نەبوونی شتێکی پێ دەدرێتەوە.
:: نەء : لە وەرامی یەکێکدا کە بپرسێت نەریمان دەخوێنێ ؟. :c ناخوێنێت.
نەئئا/ne: ن: نەء.
نەئا/ne: ن: نەء.
| تێنینی |
| یەکێ لە دیاردەکانی نێو زوانەکانی هیندوئەوروپی، ئەوەیە کە لە یەکچوویی نا زۆر هەیە،
بۆنموونە هاوواتای ئەم نەیە لە زوانی ئینگلیزی دەبێت بە – dis |
نەبادا/nebada: بڕگە: مەبادا.
نەی تێهاورد/ney têhawird: ڕستە:[ کباش] لامی تێهاورد.{ مەردۆخ، ب2، ل، 685}
بیانک : بیانوو هێنانەوە بۆ نەکردنی شتێک.
| تێنینی |
| یەکێ لە گۆڕانکارییەکانی نێو زمانی کوردی دەبیندرێت بڕگەی( نە) کە دەبێت( مە) یان بە پێچەوانەوە. |
:: نەڵێ : مەڵێ.
:: نەکە : مەکە.
.
.
__________
نە ² /ne: ئمـ:
1 . [ مکـ] دە، لە : وشەی دەفرایەتی دا.
:: نە تۆی دەروون دا.{ هەژار، ل، 877}.
2 . [ کباک] پیتی پرسیار.
:: نەولۆیە ؟.{ هەژار، ل، 877}.
3 . [ هـ] دا / تێ، کات، لە، لە … دا، بە …دا.{ وشەنامە، ل، 954}
__________
نە ³ /ne: ن:[ ڕوو] نەی : نێ( مەریوان) : نەی لە زوانی فارسیدا بە واتای قامیش دێت.
نەڵە/neľe: ن:[ ڕوو][ لەوانەیە نەڵە بچوککراوی نە بێت]
نەڵە/neľe: ن:[ ڕوو] زەل، ژاژ، قامیش: ڕووەکێکی خۆڕسک و سروشتییە، لەشێوەی چناردا لەشوێنی ئاودار و زەلکاو و دەراوی کانی و شیو و ڕۆخی چەم و ڕووبارەکاندا دەڕوێت. ئەم ڕووەکە لە گەلێ بواردا سوودی لێوەرگیراوە وەک : لە دروستکردنی ئامێری نەی، شمشاڵ، بۆ سەربانی خانوو، دروستکردنی تامانی ژوور و ڕەشماڵ….هتد
نەڵێن/neľên: ن: خۆ ئەگەر “نەڵێن”یش لە “نەڵ”ەوە هاتبێت، ئەوا نەڵێن واتا قامیشەڵێن، ژاژەڵان.
نەی/ney: ن:[ ڕوو]
نەیجە/neyce: ن:[ ڕوو][ هەڵەبجە] قەڕەم، قەرام( بادینان) : ڕووەکێکە لە شێوەی زەل، پوقە، بیکە، قامیش یان حەیزەران دایە.
نەیجول/neycul: ن:[ ڕوو] نەیجە.
ناوی هەینی کوتایی هەفتە بە کوردی پێ ئەڵێن: هەینی. بە کوردی کرمانجای پێ ئەڵێن: ئین. دیسان کوردان بە خۆرئاوایش (مساء) ئەڵێن: ئێوارە، کورتکراوی ئێنوارەیە، بە مانای کوتایی ڕۆژ. کاتی کە ناوەکە لە یەک جیا کەینەوە کە خۆی دوو ووشەیە بە شێوازی کوردی پەیەکەوە لکاندیان ئەو کات ئەبێ بە “ئێ” یا “ئی” کە کورتکراوی “ئین”ە بە مانای کوتایی ڕۆژ؟ “وارە”یش پاشکۆە. دیسانەوە، بێگومان لە کوتایی فیلمەکان بینیتان نوسراوە: The end = زە ئەند. ئەم ئەندە بە مانای کوتاییە هاتووە، هەمان ئین کوتایی کوردیە؟. بە زمانی سوئێدیش بە هەمان مانای کوتایی ئەڵێ: ändelse =ända=ände=änd، بە مانای بێ کوتاییش ئەڵێن: ändlös. هەموو ئەو چوار ووشەیە بە مانای کوتایی، بێگومان ووشەی تریانیش هەیە بە مانای کوتایی ئەوەیش “Slut”ە.
.
.
.