ئا / A/ A: 

1 – یه‌که‌مین تیپه‌ له‌ ئه‌لفبای( ئه‌لفوبێی _ ئه‌لفه‌بێتی) زمانی کوردی، که‌ به ‌هه‌ر شه‌ش ئەلفبای زمانی كوردی : ماسی سووراتی، ئا‌ڤێستا( دئێنه‌به‌ره‌)، جیلوه‌، ئارامی( عه‌ره‌بی)، لاتینی، رووسی( کیریلیک) بنووسرێت و ده‌نگیشی هه‌بێت.

ئه‌م تیپه‌ له ‌ڕێنووسی عه‌ره‌بی به ‌دوو جۆر ده‌نووسرێت، ئه‌گه‌ر له ‌سه‌ره‌تای ووشه ‌وه‌ هات ئه‌وا له‌ ئاوێته‌ی( ئـ + ـا= ئا) پێک دێت، واتا له‌ لێكدانی ده‌نگ و تیپی( هه‌مزه‌) و( ئه‌لف) كه‌ڵك وه‌رده‌گیر ێت، یان له‌ ناوه‌ڕاست و دومای ووشه‌وه‌ بێت هه‌روه‌ك ڕێنووسی ئارامی له‌ شێوه‌ی( ا ) خۆی ده‌نوێنێت.

2 –  { هاوێژی ئه‌م تیپه‌ به‌ئه‌م کلۆجه‌ ده‌بێت: ده‌م ده‌کرێته‌وه‌ به‌ته‌واوه‌تی، زار به‌ مه‌ڵاشووی خواره‌وه‌وه‌ ده‌نووسێت، با ده‌رکردن له‌قوورگه‌وه‌ بۆ ده‌ره‌وه‌ی ده‌م}.

3 –  ئه‌م تیپه‌ له‌ تیپه‌کانی بزوێن \ ده‌نگدێره‌. ئه‌م تیپه‌ به‌ پیتی( د، ر، ڕ، ز، ژ، ۆ، وو، ه‌) وه‌ نانووسێت، به‌ڵام به‌ تیپه‌کانی دیکه‌وه‌ ده‌ڵکێت به‌پێی ڕێنووسی عه‌ره‌بی.

.

.

____________________________

ئا¹/A: ئاکـ:

1 –  به‌ڵێ

::  ئا به‌ئه‌و جۆره‌ گووتت.

وه‌ڵامی پرسیاره‌ به‌( ئه‌رێ) به‌ڕاستزانینی گوفته‌ی که‌سێک.

::  چوویه‌ ماڵی خاڵۆت ؟ ئا .

::  ئا ! با بچیین.

{  

زوانت وه‌ختێ ئیزنش ته‌له ‌ب که‌رد

ڵاڵ که‌ی نمه ‌یۆ چژنیی ئاشئاوه‌رد

}{مه‌وله‌وی }.

 2 – : به‌تایبه‌تی منداڵ( ئا) له‌ جیاتی( به‌ڵێ\ ئه‌رێ) به‌کارده‌هێندرێت.

ئا ئا/a a: شڕ: به‌ڵێ به‌ڵێ( ڕه‌نگه‌ کورت کراوه‌ی ئارێ ئارێ)یه‌، بۆ جه‌ختکردنه‌، له‌کاتی واق و ڕووماندا به ‌کارده‌برێت، وه‌کو: ئائا، ئاها، هاها، حه‌کوو، پیاح، هه‌یها، حا، په‌ح، په‌ححا، واه، هه‌رک، هه‌و، پییک.

ئا ئانە/a ane: شڕ:[ هـ] ئائانی :

1 – ئائەوە

2 – ئەوکاتە

3 – ئائەوانە

ئا ئوونە/a ane: شڕ:[ هـ] ئائونی :

1 – ئا ئەوە

2 – ئا ئەوانە : ئامرازی هێمایە بۆ دوورتر.

ئا ئی … ه /a î …e: شڕ:[ هـ] ئائی  … ی :

: ئەو …. ه.

ئا ئینە/a îne: شڕ:[ هـ] ئائینی :

1 – ئائەمە

2 – ئا ئەمانە

{ وشەنامە : بێدار، ل، ٢٥}

ئا باێ ئا ناێ/a baê a naê: نتـ، شڕ:[ کباش] گاهس باید یان نە. { تاقوەسان}.

ئا دەی/a dey: شڕ: دا دەی.

ئا بڕۆ/a biřo: شڕ: دا بڕۆ.

{ پێشگرە بۆ دەنەدان و هاندان}.

ئا دەنگ/a deng: شڕ: دادەنگ : دەنگ مەکە. بێدەنگ بە، قوڕوقەپ.

{ ئا لێرەدا بە واتای ( مەکە) دێت}.{ ناهید، ل، ١٧}.

.

.

____________________

ئا²/A: ئمـ:

1 –  یه‌که‌مین پێشگره‌ له ‌زمانی کوردییدا، به‌ کارده‌هێندرێت بۆ : ئاگادارکردنه‌وه‌ \ پرسیار \ سه‌ر سوورمان \ گازکردن \ گومان \ هاندان.

( ئا وه‌ره‌، ئا ئه‌مه‌تا، ئا برا، ئا خۆ، ئا ده‌ی)

( چوویه‌ ماڵی خاڵۆ ت ؟ ئا ئا و ئا) دڵنییاییه‌کی پتر نیشان ده‌دات >< نا نا، نا، نه‌ء.

 2 – : پبـ: پاشبه‌ندی ئامرازی( زه‌رف)ه‌. پاش ئه‌م ووشه‌یه‌ به‌ دوای( له‌ )دا دێت ئه‌میش به ‌دوایه‌وه‌ ده‌نووسێت.

::  ئا له‌قامووسدا هه‌یه‌، نانی له‌ ماڵدانییه‌.

3 – : خسسـ: له‌ کرمانجی( کورمانجی) باکوورییدا زمانی کوردی ئامرازی خستنه‌سه‌ر بۆ مێ یینه‌یه‌

::  که‌چا من _ کیژی من

::  خۆیا ته‌_ خووشکی تۆ

::  مه‌هینا ئۆسۆ _ مایینی ئوسمان

::  ده‌شتا موشێ _ ده‌شتی موشێ

::  ماڵا من _  ماڵی من

 { تێبـ:  پیتی ( ا ) ده‌بێته ‌( ی) له‌ کرمانجی ناوه‌نجی.

{

تو پوور ئیحسان و خوه‌ ینه‌شمی 

لده‌رویشان ئا بێ ئه‌شمی

} {جه‌زیری}.

.

.

________________________

ئا³/A: ف:

1 – ‌ پاشگرێکە  بە دوای ڕەگی فرمانەوە دێت و وشەیەکی نوێ لە‌ ئاوه‌ڵناوی بکه‌ر دروست دەکات:

:: بیینا له‌ بینین 

:: توانا له‌ توڕنین 

::  خورا  له‌ خواردن 

::  ڕوا  له‌ڕۆنین 

::  زانا له‌ زانین 

::  ترسا له‌ ترسین 

::  ترشا  له‌ ترشین.

2- : ئه‌م ده‌نگه‌ به ‌زۆری فرمانی ئه‌و تۆ دروست ده‌کات که‌ له‌ خۆوه‌ ڕووده‌ده‌ن، که‌ کاری کارا بکه‌ر تێی دا ماندوو نا بێت.

:: گل – گلا

:: هه‌ژ – هه‌ژا

:: دڕ – دڕا

:: پس – پسا

:: نووس – نووسا

:: ڕم – ڕما

:: خلیسک – خلیسکا

کارا  له ‌ئه‌م کارانه‌دا ده‌وری دڵخوازی نییه‌، چونکه‌ بێخوازی ئه‌و ڕووده‌ده‌ن.

3- : ئه‌م پاشگره‌( ا ) له‌ ئایینده‌دا ده‌بێته‌( ێ).

:: ترسا – ده‌ترسێ( ت)

:: سووتا – ده‌سووتێت

::  رژا – ده‌رژێت

:: دیترا – ده‌دیترێت

4 - پاشگرێکه‌ له‌زمانی کوردی وه‌ک ئاوه‌ڵکار له‌کرمانجی باکووردا کارده‌کات به‌رانبه‌ر به‌( به‌ …. دا) یان( له‌ …ه‌وه‌)ی سۆرانی.

::  نا‌ڤرا _ به‌ ناودا

::  پار‌ڤا – له‌ پاره‌وه‌، پارا _ له‌ پێشه‌وه‌

::  پاشدا _ به‌ پاشدا

::  نێزکڤا _ له‌ نزیکه‌وه‌

::  ژ دوور‌ڤا _ له‌ دووره‌وه‌

::  ژ ئێ‌ڤاردا _ له‌ ئێواره‌وه‌

5 – له‌ ره‌گی( ئاریا، ئاریان، ئێریا)وه‌هاتووه‌، ئا‌ڤێستایییه‌، قه‌دی( ئا) نیشانه‌ی مێ یینه‌یه‌ بۆ نموونه‌( ئه‌سپر) واته‌( مایین).

.

.

_________________________

 ئا4/A: ن:[ کناو، مکـ] کورتکراوه‌ی ووشه‌ی ئاغایه.

::‌ ئامیرزا حه‌سه‌ن،

:: ئایی فڕۆهیر.

.

.

_________________________

 ئا5/A: ن:

1 – نیشانه‌ی باشترینه‌ بۆ ده‌سته‌ یان پله‌ وپایه‌ی پێناسه‌ی پێبکرێت.

2- [ فیز]

 1 – 2 کورتکراوه‌ی : ampere.

2 – 2  نیشانه‌ی بۆمبای ئه‌تۆمییه‌.

4- [ مۆسیقا] نۆته‌/a – mol  یان a – dur

5 – [ کیمیـ] نیشانه‌ی گازی( ئارگۆن _ ئه‌رگۆن) ـه‌.

6 – [ واز] له‌ گه‌مه‌ی کاغه‌زدا نیشانه‌ی( ئاس)ـه‌.

7 – [ ئای تی ] ڕه نووسی شانزه شانزه یی، به رانبه ر ٢١ ده ده یی. [ ئینگـ : A¹]{ zkurd}

.

.

{ تێبـ :

1 –  بە ئەلفبای ئارامی لە زمانی کوردییدا هەندێک گرفت بۆ پیتی (A ) لاتینی دروست دەبێت. یەک لە وانە گۆکردنی شێوەکانی بە زمانی ئینگلیزی، فەرەنسی، ئیتالی تا دەگاتە زمانی تورکی و شێوەی گۆکردنی لەو زمانانە کاریگەری هەیە لە شێوەی نووسینی A  بۆ ئەم شێوانە (  ئا – ئای – ئە – ئەی )، هەڵبەت ئەمەش کۆمەڵیک تەگەرە بۆ ڕاستنووسی زمانی کوردی دروست دەکات. 

2 – ئارێشەی دووەم  ئەوەیە  کە زۆربەی دەستەواژەکانی زانستی لە زمانانی ئەوروپایی یەوە لە ڕێگای زمانی عەرەبییەوە هاتوونەتە نێو زمانی کوردی بە واتایەکی دیکە دوجارهەموار دەکرێن تا دەگەنە بە گوێی خوێنەر یان بیستەر}.

.

.

__________________

ئا6/A: رن:[ هـ]

1 – : ئه‌و.

2 – : هه‌بوون( ئامنه‌ _ هی منه‌) هی، هین.

.

.

.