بادەم ¹ /badem: ن:[ ڕوو][ پهـ: vātām]  بادام، باوی، بایەم، باگیڤ، باهیڤ _ بەهیڤ، چواڵە، قەوارۆك، بایەو، پیام، دەینەك، ڤامێرە( كىاك _ زا) _  Vamêre : دارێكە لە تیرەی گوڵ سوورەكان، هەمیشە سەوزە، تا پێنج مەتر بڵند دەبێت، گوڵەكانی پێش بەردە پشكوێت بەرەكەی لە سەرەتاوە سەوز و ناسكە بە چخالە بادەم گازدەكرێت و پاشان سپی و ڕەق دەبێت.[ bot : Prunus dulcis ]

بەرێكی چەورە و ڕۆنەكەی بۆ كاری پزیشكی و سابوون سازی بەكاردەهێندرێت، بەهۆي بووني هەندێك ماددە وەك كالیسیۆم و پۆتاسيۆم و ترشي فۆليك و ڤيتامينەكان سودێكي گەورەي هەيە بۆ تەندروستي دڵ.[ ئینگـ : Almond]

.

ناوه‌رۆكی  بادەم  vamêre  له‌ 100 گرامدا

  هێز    530 کالۆری
 پرۆتین    21
 چەوری    40
 کاربۆهیدرات    29
 ڕیشاڵ ( کەپەک )    10
 ئاو    8
 کانزاکان  کالیسیۆم  260
 ڤیتامینەکان  E ڤیتامین  α-TE 24
 B1 ڤیتامین :  thiamin  0,275 mg
 B2 ڤیتامین : riboflavin  mg 0,80
 C ڤیتامین  mg o,8

.

بادەم دوو جۆری هەیە.

:: بادەمی شیرین بۆ رەوانی باشە.

:: بادەمی تاڵ ژەهراوییە. بۆ نەخۆشی گەری زۆر باشە.[  Bot : Amygdalus amara].

بادەمەتاڵە/bademetaľe: نتـ:[ بادەم+ ئە+ تاڵ+ ئە] درەختێكە لقەكانی ڕەق و ڕێكن لەكوردەواریی دا گۆچان و دارتیری یان لێدروست دەكرد.  

بادەمچە/bademče: نتـ:[ ڕوو][ بادەم+ چە( بچووك)] چەقالە.

بادەمی/bademî: نچ:

1 – پیشەیی: زاراوەیەكی ئەندازەییە كە لە چوار گۆشەیەك هەر چوارگۆشەكانی بەرامبەر بەیەك هاوسەنگ بن.

2 – هەر شتێك لە شێوەی بادەم بێت.  

بادەمی تاڵ/ bademî taľ: نتـ:[ ڕوو] بادامەتاڵە، بەرەبایەف، چەقالەی تاڵ، داروام، دانگۆ، هەرجن : بەدی دارێكی كێوییە، خوەش دەكرێت و دەخوڕێت، ئەگەر لە گەڵ هەنگوین تێكەڵ بكرێت كۆڵنجی هەبێت بیخوات بۆی باشە، درەختێكە لقەكانی ڕەق و ڕێكن لەكوردەواریی دا گۆچان و دارتیری یان لێدروست دەكرد..[ Bot : Amygdalus communis l].

بادەمی خاكی/bademî xakî: نتـ:[ ئاراجید] بادەمی ژێرزەوی، گیایەكی یەكساڵە نیو مەتر بڵند دەبێت، بەرەكەی ڕۆنی لێ دەگیڕێت و پڕە لە ڤیتامین A ،B ، D.  

بادەمی زەوی/bademî zewî: نتـ:[ ڕوو][ بادەم+ ئە+ زەوی] سمڵی شیرین، وەنەشامی، بادەمی زەمینی، باوی زەوی : جۆرە ڕووەكێكە گوڵ و تۆی نیە، ڕەگەكەی سەڵكی قوپاوی بچوكی ڕەشی چەوری پێوەیە، دەخورێت.[Bot: Arachis Hypogaea. Leguminosae].

بادەمی شامی/ bademî ŝamî: نتـ:[ ڕوو] بادامی زەوی ، بادەمی زەوی : ئەم جۆرە بادەمە لەئەمەریكاوە بڵاوبووتەوە، بەرەكەی ڕۆنی زۆرە، پرە لە ڤیتامینی : B، D، وە فسۆر و كالیسۆمی زۆرە.[ Bot: Cyperus Officinalis].

بادەمی شیرین/bademî ŝîrîn: نتـ:[ ڕوو] خواردنی بادامی شیرین بۆ نەمانی كۆكە و سافكردنی سینگ زۆر باشە، بە تایبەتی ئەگەر لە گەڵ هەنجیر بخوڕێت مرۆڤ قەلەو دەكات، چاوتیژدەكات، كۆڵنج لادەبات، هەروەها بۆیەكێكیش باشە سەگی هارگرتبێتی.

بادەمی كێوی/bademî kěwî: نتـ:[ ڕوو] ئەرژەن. لە ناوچە ناوەندی ساردەكانی كوردستان دەڕوێت، بەرەكەی ڕوون نیە، كەمێ تەڵخە – بەڵام ناوكەكەی شیرینە و بۆ خواردن بەكاردێت.

{ تێبـ: سوكرات و رازی وەك داروو بەكاریان هێناوە بۆ نەخۆش [.Bot: Amygdalus Lycioides spach]}.

بادەمی هاڕڕاو/bademî hařiřaw: نتـ: ئاردی بادەم كە دەكرێت بە ماسیپان.  

بادەمی هیندی/bademî hindî: نتـ:[ بادەم + ی+ هیندی] دارێكە گوڵی سپی دەگرێت و بەرەكەی هێلكەیی یە، بۆ بەهێز كردنی گەدە و سك ڕۆیی زۆر چاكە.

بادەمستان/bademstan: نتـ: جەنگەڵێك لە داری بادەم.

ڕۆنی بادەم/řonî badem: نتـ: لە کارگە ڕۆنە بادەم دەگیرێت لە دەنکی بادەم. هەم بۆ خواردن دروست کردن و هەم بۆ چەورکردنی پێست بەکاردەهێندرێت.   

شیری بادەم/šîrî badem: نتـ: بۆ بەدەست هێنانی شیری بادەم پێویستیمان بە 150 گرام بادەمی وشکە و بۆ شەوێک لە ناو ناو بخوسێندرێت تا نەرم دەبێت، پاک بکرێت. باشان دەکرێتە بلێندەرێکەوە لەگەل لیترێک ئاو، پاشان لیتێک شیری بادەم دەست دەکەێت. بۆ نموونە شیری بادەم دەکەرێتە دۆندرمە و ئایس کرێم.  

کەرەی بادەم/kerey badem: نتـ: بۆ ئامادەکردنی کەرەی بادەم پیویستیمان بە 200 گرام بادەمە بۆ چەند خولەکێک لەسەر تاوە گەرم بکرێت یان نەرم بکرێت، پاشان بخرێتە ناو بلێندەرێکەوە تا کورد دەبێت وەک ئارد و دواتر وەک کەرە خەست بێت. [ ئینگـ : Almond Butter].

.

.

___________________________

بادەم ¹ /badem: ف:[ بادان][ باری کەسی یەکەمی تاکە لە دۆخی ئایندە ئە][ بادەم، بادەیت، بادەی …..].

.

{

شەوانە هاونشینی جامی بادەم

بە بادە با پەژارە و غەم بەبا دەم

کە دەستی ڕۆژگار بای دا سەری من 

سەری شوشەی شەراب وا چاکە بادەم    

}{ هێمن}

.

.

________________________________

بادەمی/bademî: نچ:[ ئەند] پیشەیی: زاراوەیەكی ئەندازەییە كەلە چوار گۆشەیەك هەر چوار گۆشەكانی بەرامبەر یەیەك هاوسەنگ بن.

.

.

.

.