مەگنیزیۆم/megnîzyom: ن:[ کیمیـ][ گرێکی : Magnesia : Μαγνησία] مەگنسیۆم  پێشتر پێی دەگووترا ماگنیووم magnium.  : توخمێکی کیمیایییە، هێمای کیمیایی( Mg)یە و گەردیلە ژمارەکەی ( 12 )یە لە سیتێمی تەختەی پێریۆدی. میتاڵیکی زیوی سپییە، سووک و پیتەوە.[ ئینگـ : Magnesium].

.

.

                                         تایبەتمەندییە گشتییەکان                                            
 ناو ، ژمارە ، هیما  
 پۆلێنکردنی توخم  
 کۆمەڵە، خول ، خشتۆک  
 گەردیلە بارستە
 شێوگی ئەلیکترۆنی
 ڕیزبوونی ئەلیکترۆنەکان بۆ ھەر بەرگێک ڕیزبوونی ئەلیکترۆنەکان بۆ ھەر بەرگێک  
                                           سیفاتە فیزیاییەکان                                                  
 دۆخ   
 چڕی   
 چڕی شل لە قۆناغی کوڵان   
 قۆناغی توانەوە   
 قۆناغی کوڵان  
 خاڵی لارسەنگ( ناهەموار)  
 پلەی گەرمای توانەوە   
 گەرمی بوون بە هەڵم  
فراوانیی گەرمایی
                                                  پەستانی ھەڵم                                                     
 P (پاسکاڵ) 1 10 100 1 کیلۆ  10 کیلۆ 100 کیلۆ
 لە T (کێلڤن)
                                                   سیفاتە ئەتۆمییەکان                                            
 ژمارە یۆکسیدییەکان  
 کارۆ سالیبێتی  
                
 وزەکانی ئایۆناندن                    
                    
 نیوە تیرەی گەردیلە ھاوبەشی   
 نیوە تیرەی ڤان دێر والز   
                                            تایبەتمەندییەکانی تر                                                
 پێکھاتەی کریستاڵی   
 پێکھاتەی کریستاڵی تێبینی
 باری موگناتیسی    
 گەیاندنی گەرمی  
 ژمارەی تۆمارکردن
                                              نەگۆڕترین ھاوتاکان                                                   
  وتاری سەرەکی: 
    ھاوتاکان  بوونی لە سروشت نیوە تەمەن جۆری تیشک ھێزی تیشک (مێگا ئەلیکترۆن ڤۆڵت) بەرھەمی تیشک
  
   

.

.

        کانزای مەگنیزیۆم لە زیندەوەرزانی دا    

.

کانزای مەگنیزیۆم ڕۆڵێکی سەرەکی دەگێڕیت لە ترشەناووکیی لەکیمیادا، بەواتایەی هەموو خانەیەکی زیندوو لە زیندەوەردا پێداویستی بە کانزای مەگنسیۆم هەیە. بەهەمان شێوە لەڕووەکی سەوزیشدا کلۆرۆفیل پێویستی پێیەتی، بۆ وێنە ڕەنگی دەداتە ڕووەکەکان و لەسەرهەمان بنەما مەگنیزیۆم سەرچاوەکی چاکە بۆ خۆراک. لەنێو ئەوانەش بەرووبوومی گەنم، گوێزییەکان، نۆک، پاقلەمەنییەکان. زۆربەی ئیشکردنی وەگەڕخستنی ئەنزیمەکان پەیوەستن بە هەبوونی ئایۆنی مەگنیزیۆمییەکان هەیە. بەتایبەت ئەوانەی سوود لە ئادێنۆسینی سێ فۆسفاتی : Adenosine triphosphate (ATP) وەردەگرن. و ئەوانەی کە نوکلێۆتیی دیکە بەکاردەهێنن لەبۆ لێکدان DNA و RNA. مرۆڤ رۆژانە پێویستی بە 0,3 – 0,4 گرام مەگنیزیۆم هەیە، ئەمەش پەیوەندە بە زایەند و کێشی مرۆڤ. بۆ یەکەمین کەرەت لە مێژووی دا لەساڵی 1934ی زاینی نێشانەی کەمی مەگنیزێۆم دەستنیشان کرا وەک گرژبوونی ماسوولکە، سڕىوون لە نەخۆشی دڵ و سووڕی خوێن، شەکەرە، فشاری بەرزی خوێن، ترس، ئیسکەنەرمە.  وەرگرتنی ڕێژەیەکی زۆری مەگنیزیۆم لە خۆراکدا، دەبێتە هۆی کەم وەرگرتنی ڕێژەی کالیسێۆم. نیشانەی زۆر وەرگرتنی مەگنیزیۆم لە خۆراکدا دەبێتە هۆی سکچوون. گورچیلەکانی مرۆڤێکی گەورەساڵان چالاکانە ڕێژەی زیادی مەگنیزیۆم دەردەدات، ژەهراوی بوون بە مەگیزێۆم زۆر دەگمەنە لە مرۆڤدا.  

       

 

 

2- تێكچوونی باری دەروونی: كەمیی مەگنسیۆم دەبێتە هۆی هەندێ‌ نەخۆشیی دەروونی وەك (خەمۆكی، گرنگی پێ‌ نەدان، ئارەقكردنەوە و شڵەژان).
3- كەمبونەوەی چڕیی ئێسك(ناسكبوونەوەی ئێسقان): مەرج نیە هەموو كەمبوونەوەیەكی چڕیی ئێسك هۆكارەكەی كەمیی رێژەی مەگنسیۆم بێت، هەندێ‌ هۆكاری تر هەیەوەك زیادبوونی تەمەن و وەرزشنەكردن و كەمبوونەوەی رێژەی ڤیتامین دی و كەی.
4- هیلاكی و ماندوبوونی جەستە: رەنگە زۆر هۆكاری تر ببێتە هۆی هەستكردن بەهیلاكیی جەستە، بەڵام كەمیی مەگنسیۆم هۆكارێكی تری هەستكردنی بەردەوامە بە ماندووبوون.
5- بەرزبوونەوەی پەستانی خوێن: بەپێی هەندێك لە لێكۆڵینەوەكان كەمبوونەوەی مەگنسیۆم دەبێتە هۆی بەرزبوونەوەی پەستانی خوێن و توشبوون بەنەخۆشیەكانی دڵ.
6- تووشبوون بەرەبۆ و تەنگەنەفەسی: لەهەندێك كاتدا كەمی مەگنسیۆم دەبێتە هۆی هەناسە توندی، چونكە مەگنسیۆم بەردەوام رێژەكەی نزمە لەلای توشبووانی رەبۆ.
7- نارێكی لێدانی دڵ: حاڵەتەكانی نارێكی دڵ زۆر جار چەند نیشانەیەكی تری لەگەڵدایە وەك (گێژبوون، تەنگە نەفەسی، لەهۆش چوون، ئازاری سنگ).

 

زۆربەی میوەکان ئاسنیان تێدایە کە هیمۆگلۆبین [خرۆکە سورەکانی خوێن] زیاد دەکات و یارمەتی گواستنەوەی ئۆکسجین لە خوێندا دەدات و کۆئەندامی بەرگری بەهێز دەکات.

کانزاکانی تری ناو میوە بریتین لە پۆتاسیۆم و سۆدیۆم و مەگنیزیۆم. هەروەها چەندین ڤیتامینیان تێدایە کە کار و کارلێکەکانی ناو لەش ئاسان دەکەن.

تەنها یەک لەسەر سێی ئەمریکیەکان رۆژانە پێنج جار میوە دەخۆن، وە % ٣٥ هەفتانە جارێک یان دوو جار میوە دەخۆن. ئەم رێژەیە زۆر کەمە چونکە میوە خۆراکی پێداویستی تێدایە بۆ جەستەیەکی بە‌هێز. بێگومان میوە بەخششێکی نایابی سروشتە چونکە چەندە بەسوودە هێندەش بەتامە. [دیارە کە لای خۆشمان هەمان بەزم هەیە! بەڵام لای ئێمە میوە زۆردەخورێت، بەڵام لە کاتی نەشیاودا کە پێدەچێت لەش زۆر سوودی لێنەبینێت]

.

.

.

.