بەفر/befir: ن:[ کەش][ ئاڤێسـ: arfaW: ڤەفرە][ پهـ : vafr ] بەرف ( کباك)، وەفر ( کباش) _ وەڤر ( زا)، ڤەرڤە  _ ڤەورو، وەور : شتێکی سپی ووردە وەك ووڕەی هەلاج لەزستاندا دەبارێت کە کاتێك پلەی گەرمی نزم دەبێتەوە نزیک لە پلەی بەستن یان سارد تر لە بڕی باران دەبێت بە بەفر. 

 سێ جۆری هەیە :  

1- کولی : بەفری کولوو گەورە.  

2- پش : بەفری کولوو وورد.  

3- گژ : گلێرە، بەفرە ئالووگە. 

.

:: ئەم هەفتەیە بەفر دەبارێت.

:: لە کوێستان بەفر گرفتی هاتووچووی دروست کردبوو.

بەفرالووگە/befiralǔge: نتـ:[ هـ] گلێرە، گژ.  

بەفران/befiran: نتـ: 

1- کۆی بەفر.  

2- [ ناڤ] ناوە بۆئافرەتان. 

بەفرانان/befiranan: نتـ: وڵاتی بەفر. 

بەفرانبار/befiranbar: نتـ:[ بەفران+ بار] یەکەمین مانگی وەرزی زستانە کە سی رۆژە و دەیەم مانگی ساڵی هەتاوییە.  

بەفرانگ/ befirang: نتـ: پارسالێکی بەفرانگ بوو .[ ئینگـ : glacier]. 

بەفراو/befiraw: نتـ:[ بەفر+ ئاو] 

1- ئاوێکە کە بەفری تێکرابێت.

:: بەفراو خۆرە.  

2- [ ناڤ] ناوی کچانە.  

بەفرەبوولکە/befirebǔlke: نتـ:[ هـ] ساردەر : جۆرە بەفرێکی زۆر وورد و ووشکە، هەرچەند بە دەست و پێی و بەرگەوە دەنووسێت بەڵام چونکە ووشکە تەڕی ناکات. 

بەفرەچاڵ/befirečaľ: نتـ:[ بەفر+ئە+ چاڵ] چاڵەبەفر. 

بەفرەخۆرە/befirexore: نتـ:

1-  بەفرێکی تەنک و سووکە لە بەهاراندا، کە بە سەربەفریدا ببارێت دەیتێنێتەوە .  

2- ناوی باڵندەیەکە. 

بەفرەژیلکە/befirejîlke: نتـ:[ بەفر+ ئە+ ژیلکە] پش : بەفرەلووکە، بەفری زۆردەنک ووردە.  

بەفرەسەر/befire ser: نتـ:[ بەفر+ ئە+ سەر] 

1- ڕچە :  کاتێکە کە بەفرباری بێت و بەستبێتی و مابێتەوە.  

2- بەفری سەهۆڵ بەستوی پەستواو کە پیاو تێ ناکەوێت.  

بەفرەلوو/befirelû: نتـ:[ بەفر+ لوو] بەفرماڵ، وەروەرە، بەربەرە، شاپەڵوخ.  

بەفرەلووکە/befire lǔke: نتـ:[ بەفر+ ئە+ لووکە] بەفرێکی دەنک ووردە لەتەرزە ووردترە. بەفرەژیلکە، ئەسرەمۆک، گلێرە، بنگرەگ، گژنیژە( هـ)، بەفرئالووکە : شتێکی خڕە پێش بەفری دەبارێت.   

بەفرباڕین/befirbarîn: کتن:[ بەفر+ بارین] بەفر هاتنەخوارەوە لە ئاسمانەوە.

:: ئاماری بەفربارین لە شار و شارۆچكەكانی هەرێم .

بەفربەسەر/befirbeser: نتـ:[ بەفر + بە+ سەر]  ڕچە : کورشە، وەروەسەر: بەفرێکە کەم یا زۆر کەوتبێتە سەر یەکتری و لەبەرساردی و سأی هەئا ئای بەستبێت  و ڕەق هەڵاتبێت، کە مرۆڤ بەسەیدا بروات تێی نەکەوێت و زۆرجاری واش هەیە، کە هەرشوێنی پێشی دیارنابێت. 

بەفربوون/befirbarîn: کتن:[ بەفر+ بوون]  بوونەبەفر.

:: بەو شاخانەوە بەفر بوومایە.{ ئەحمەد کایا}.

بەفرپاککردنەوە/befir pakkirdinewe: کتن:[ بەفر+ پاک+ کردنەوە] بەرف مشتن.

بەفرپێو/befirpěw: نتـ:[ بەفر+ پێو( پێوان)] ئامرازێکە یان دەزگایەکە بۆ پێوانی بەفر کاتی بەفربارین. 

بەفرخۆرکە/befirxorke: نتـ:[ بەفر+ خۆرکە] هەورێکی خۆڵاوی یە لە بەهاراندا دەنیشێتەسەربەفری کوێستان دەی توێنێتەوە. تەرزەی وورد.  

بەفرخەرەوە/befir xerewe: ئان: بەفرکەر، بەفرگر، بەستەڵەک. 

بەفردان/befirdan: نتـ:[ بەفر+ دان] چاڵەبەفر.

بەفردەسی/befirdesî: نتـ: بەفری دەستکار. 

بەفرفرۆش/befirforoŝ: نفا:[بەفر+ فرۆش( فرۆشتن)] کەسێکە زستانان بەفر لە چالێکدا کۆدەکاتەوە و بەهاوین دەیهینێتەبازار و دەیفرۆشێت.

بەفرگر/befirgir: نفا:[ بەفر+ گر(گرتن)] سارنجۆک، فرێزەر. 

بەفرگرتن/befirgirtin: کتن:[ بەفر+ گرتن] بەستن، سەرمابردن.  

بەفرگری کارەبایی/befirî karebayî: نتـ: ئامێرێکە بەفر دروست دەکات.     

بەفرماڵک/befirmaľik: نتـ: بەفرماڵ. 

بەفرماڵ/befirmaľ: نتـ:[ بەفر+ ماڵ] بەفرلوو، بەربەرە، وەروەرە، شەپاڵۆخ، شاپەڵۆه : دارێکی دەم پانی کلک درێژە بەفری سەربانی پێ دەماڵرێ. 

بەفرماڵین/befirmaľîn: کتن:[ بەفر+ ماڵین] ماڵێنی بەفر لە سەر شۆستە و شەقامەکان.  

بەفرو پشۆ/befir ǔ piŝo: نتـ:[ بەفر+ و + پشۆ][ باشک] شڵێوە. 

بەفرودۆشاو/befir ǔ doŝaw: نتـ:[خوار][ بەفر+ و + دۆشاو] بەفری دانارداناری ئاخرو ئۆخری زستان و سەرە بەهارە کە لە هێندێ نواڵ و قەدپالان دەمێنێتەوە دەگەڵ دۆشاوی ترێ تێکەڵ دەکەن و چەشنی شەربەت دەخورێتەوە. 

بەفرو شڵێوە/befir ǔ ŝľêwe: نتـ:[ بەفر+ و + شڵێوە]

:: ئەم بەیانییە بەهۆی بارینی بەفر و شڵێوە چەندین ڕووداوی ئۆتومۆبیل لە باکووری کوردستان قەومان.

بەفری یەک شەوە/befirî yek ŝewe: نتـ:[ بەفر+ی+ یەک+ شەو+ە]

1- هەر بەفرێکی شەوێک بە سەرباریندا تێپەرێت و هێشتا تۆزو خۆڵی لێ نەنشێتبێت و بۆر و چڵکن نەبووبێت.  

2- [ ڕەنگ] ڕەنگی زۆر سپی.  

بەفری پیرێژن/befirî pîrějin: نتـ:[ بەفر+ ی + پیرێژن] بەفرێکە لە کاتی سەرمای پیرێژندا ببارێت( دوا هەفتەی مانگی ڕەشەمێ).  

بەفری ووشک/befirîǔŝik: نتـ:[ بەفر+ ی+ ووشک] بریتی یە لە دووەم ئۆکسیدی کاربۆنی بەستوو( ڕەق) لە بەفر دەچێت بۆ ساردکرنەوە و بارانی دەستکرد بەکاردەهێندرێت.  

بەفری بەباپەستیو/befirî bebapestîw: نتـ: باکوت، کڕێوە بەبای توندەوە.  

بەفریک/befirîk: ن:[ کباک] زۆزانیک، بەفریکار، بەفرخەرەوە، سیپە، سەهۆڵکار، سەهۆڵدان، سەهۆڵخانە.  

بەفرین/befirîn: ن:[ ناڤ] ناوە بۆ مێ یینە.    

بەفرینە/befirîne: ن: حەڵاوێ، دۆڵدرمە، شیروشەکر و بەفر.

.

.

________________________________

بەفر/befir: ن:[ گیان][ باد] بەبڕ _ بەبڕ( جا، بابا)، ( باد)، بەوور، بەڤل، وەیشەك، ووشەك(ڕەوا)، یووز : گیانەوەرێکی لەش بەهێزە، گۆشتخۆر و درندەیە، پێستەكەی تووكنی زەردی، هێلی ڕەش ڕەشی تێدا هەیە، لە شێر ترسناكترە، و پەڵاماری مرۆڤ بدات دەیگوژێت.

[ لاتینـ : fiber].[ ئینگـ : beaver].[ Zoo : Hyrax Syriensis ]

.

.

.

.

.

.