بەفر/befir: ن:[ کەش][ ئاڤێستا : arfaW: ڤەفرە][ پهـ : vafr ] بەرف ( کباك)، وەفر ( کباش) _ وەڤر ( زا)، ڤەرڤە  _ ڤەورو، وەروە( هـ) : شتێکی سپی ووردە وەك ووڕەی هەلاج لە زستاندا دەبارێت کە کاتێك پلەی گەرمی نزم دەبێتەوە نزیک لە پلەی بەستن یان سارد تر لە بڕی باران دەبێت بە بەفر. 

 سێ جۆری هەیە :  

1- کولی : بەفری کولوو گەورە.  

2- پش : بەفری کولوو وورد.  

3- گژ : گلێرە، بەفرە ئالووگە. 

:: ئەم هەفتەیە بەفر دەبارێت.

:: لە کوێستان بەفر گرفتی هاتووچووی دروست کردبوو.

بەفرالووگە/befiralǔge: نتـ:[ هـ] گلێرە، گژ.  

بەفران/befiran: نتـ: 

1- کۆی بەفر.  

2- [ ناڤ] ناوە بۆئافرەتان. 

بەفرانان/befiranan: نتـ: وڵاتی بەفر. 

بەفرانبار/befiranbar: نتـ:[ بەفران+ بار] یەکەمین مانگی وەرزی زستانە کە سی رۆژە و دەیەم مانگی ساڵی هەتاوییە.  

بەفرانگ/ befirang: نتـ: پارسالێکی بەفرانگ بوو .[ ئینگـ : glacier]. 

بەفراو/befiraw: نتـ:[ بەفر+ ئاو] 

1- ئاوێکە کە بەفری تێکرابێت.

:: بەفراو خۆرە.  

2- [ ناڤ] ناوی کچانە.  

بەفرەبوولکە/befirebǔlke: نتـ:[ هـ] ساردەر : جۆرە بەفرێکی زۆر وورد و ووشکە، هەرچەند بە دەست و پێی و بەرگەوە دەنووسێت بەڵام چونکە ووشکە تەڕی ناکات. 

بەفرەچاڵ/befirečaľ: نتـ:[ بەفر+ئە+ چاڵ] چاڵەبەفر. 

بەفرەخۆرە/befirexore: نتـ:

1-  بەفرێکی تەنک و سووکە لە بەهاراندا، کە بە سەربەفریدا ببارێت دەیتێنێتەوە .  

2- ناوی باڵندەیەکە. 

بەفرەژیلکە/befirejîlke: نتـ:[ بەفر+ ئە+ ژیلکە] پش : بەفرەلووکە، بەفری زۆردەنک ووردە.  

بەفرەسەر/befire ser: نتـ:[ بەفر+ ئە+ سەر] 

1- ڕچە :  کاتێکە کە بەفرباری بێت و بەستبێتی و مابێتەوە.  

2- بەفری سەهۆڵ بەستوی پەستواو کە پیاو تێ ناکەوێت.  

بەفرەلوو/befirelû: نتـ:[ بەفر+ لوو] بەفرماڵ، وەروەرە، بەربەرە، شاپەڵوخ.  

بەفرەلووکە/befire lǔke: نتـ:[ بەفر+ ئە+ لووکە] بەفرێکی دەنک ووردە لەتەرزە ووردترە. بەفرەژیلکە، ئەسرەمۆک، گلێرە، بنگرەگ، گژنیژە( هـ)، بەفرئالووکە : شتێکی خڕە پێش بەفری دەبارێت.   

بەفرباڕین/befirbarîn: کتن:[ بەفر+ بارین] بەفر هاتنەخوارەوە لە ئاسمانەوە.

:: ئاماری بەفربارین لە شار و شارۆچكەكانی هەرێم .

بەفربەسەر/befirbeser: نتـ:[ بەفر + بە+ سەر]  ڕچە : کورشە، وەروەسەر: بەفرێکە کەم یا زۆر کەوتبێتە سەر یەکتری و لەبەرساردی و سأی هەئا ئای بەستبێت  و ڕەق هەڵاتبێت، کە مرۆڤ بەسەیدا بروات تێی نەکەوێت و زۆرجاری واش هەیە، کە هەرشوێنی پێشی دیارنابێت. 

بەفربوون/befirbarîn: کتن:[ بەفر+ بوون]  بوونەبەفر.

:: بەو شاخانەوە بەفر بوومایە.{ ئەحمەد کایا}.

بەفرپاککردنەوە/befir pakkirdinewe: کتن:[ بەفر+ پاک+ کردنەوە] بەرف مشتن.

بەفرپێو/befirpěw: نتـ:[ بەفر+ پێو( پێوان)] ئامرازێکە یان دەزگایەکە بۆ پێوانی بەفر کاتی بەفربارین. 

بەفرخۆرکە/befirxorke: نتـ:[ بەفر+ خۆرکە] هەورێکی خۆڵاوی یە لە بەهاراندا دەنیشێتەسەربەفری کوێستان دەی توێنێتەوە. تەرزەی وورد.  

بەفرخەرەوە/befir xerewe: ئان: بەفرکەر، بەفرگر، بەستەڵەک. 

بەفردان/befirdan: نتـ:[ بەفر+ دان] چاڵەبەفر.

بەفردەسی/befirdesî: نتـ: بەفری دەستکار. 

بەفرفرۆش/befirforoŝ: نفا:[بەفر+ فرۆش( فرۆشتن)] کەسێکە زستانان بەفر لە چالێکدا کۆدەکاتەوە و بەهاوین دەیهینێتەبازار و دەیفرۆشێت.

بەفرگر/befirgir: نفا:[ بەفر+ گر(گرتن)] سارنجۆک، فرێزەر. 

بەفرگرتن/befirgirtin: کتن:[ بەفر+ گرتن] بەستن، سەرمابردن.  

بەفرگری کارەبایی/befirî karebayî: نتـ: ئامێرێکە بەفر دروست دەکات.     

بەفرماڵک/befirmaľik: نتـ: بەفرماڵ. 

بەفرماڵ/befirmaľ: نتـ:[ بەفر+ ماڵ] بەفرلوو، بەربەرە، وەروەرە، شەپاڵۆخ، شاپەڵۆه : دارێکی دەم پانی کلک درێژە بەفری سەربانی پێ دەماڵرێ. 

بەفرماڵین/befirmaľîn: کتن:[ بەفر+ ماڵین] ماڵێنی بەفر لە سەر شۆستە و شەقامەکان.  

بەفرو پشۆ/befir ǔ piŝo: نتـ:[ بەفر+ و + پشۆ][ باشک] شڵێوە. 

بەفرودۆشاو/befir ǔ doŝaw: نتـ:[خوار][ بەفر+ و + دۆشاو] بەفری دانارداناری ئاخرو ئۆخری زستان و سەرە بەهارە کە لە هێندێ نواڵ و قەدپالان دەمێنێتەوە دەگەڵ دۆشاوی ترێ تێکەڵ دەکەن و چەشنی شەربەت دەخورێتەوە. 

بەفرو شڵێوە/befir ǔ ŝľêwe: نتـ:[ بەفر+ و + شڵێوە]

:: ئەم بەیانییە بەهۆی بارینی بەفر و شڵێوە چەندین ڕووداوی ئۆتومۆبیل لە باکووری کوردستان قەومان.

بەفری یەک شەوە/befirî yek ŝewe: نتـ:[ بەفر+ی+ یەک+ شەو+ە]

1- هەر بەفرێکی شەوێک بە سەرباریندا تێپەرێت و هێشتا تۆزو خۆڵی لێ نەنشێتبێت و بۆر و چڵکن نەبووبێت.  

2- [ ڕەنگ] ڕەنگی زۆر سپی.  

بەفری پیرێژن/befirî pîrějin: نتـ:[ بەفر+ ی + پیرێژن] بەفرێکە لە کاتی سەرمای پیرێژندا ببارێت( دوا هەفتەی مانگی ڕەشەمێ).  

بەفری ووشک/befirîǔŝik: نتـ:[ بەفر+ ی+ ووشک] بریتی یە لە دووەم ئۆکسیدی کاربۆنی بەستوو( ڕەق) لە بەفر دەچێت بۆ ساردکرنەوە و بارانی دەستکرد بەکاردەهێندرێت.  

بەفری بەباپەستیو/befirî bebapestîw: نتـ: باکوت، کڕێوە بەبای توندەوە.  

بەفریک/befirîk: ن:[ کباک] زۆزانیک، بەفریکار، بەفرخەرەوە، سیپە، سەهۆڵکار، سەهۆڵدان، سەهۆڵخانە.  

بەفرین/befirîn: ن:[ ناڤ] ناوە بۆ مێ یینە.    

بەفرینە/befirîne: ن: حەڵاوێ، دۆڵدرمە، شیروشەکر و بەفر.

.

.

________________________________

بەفر/befir: ن:[ گیان][ باد] بەبڕ _ بەبڕ( جا، بابا)، ( باد)، بەوور، بەڤل، وەیشەك، ووشەك(ڕەوا)، یووز : گیانەوەرێکی لەش بەهێزە، گۆشتخۆر و درندەیە، پێستەكەی تووكنی زەردی، هێلی ڕەش ڕەشی تێدا هەیە، لە شێر ترسناكترە، و پەڵاماری مرۆڤ بدات دەیگوژێت.[ لاتینـ : fiber].[ ئینگـ : beaver].[ Zoo : Hyrax Syriensis ]

.

.

.

.

.

.