کوێر/kiwêr: ن:[ نخ] کۆر _ کۆرە، کوورێ، نابین _ نابینا( کناو)، نەبین _ نەبینا( کباک) : کەسەێک کە چاوی نەبینێت، زۆربەی چار چاوی هەموو ڕەشە، ڕۆشنایی ناگاتە ناو چاوی. هەندێک کەس کە لە دایک دەبن کوێرن، هەندێکی دیکە بە هۆێ ڕووداوەو تووش دەبن.[ ئینگـ : cecum ,diverticulum , blind]
{

نه‌ بۆ کوێر هه‌ڵپه‌ڕه ‌و

نه‌ بۆ که‌ڕ گۆرانی بڵێ

         هۆکارەکانی کوێربوون           

ئاوی سپی چاو/awî sipî çaw: نتـ:[ نخ] کاتاراکت، ئاڤاسپی، ئاوی سپی، ئاوی مرواری : ئاوی مردار لە چاودا . بریتییە لە لێلبوونی زەڕەبینی چاو کزبوونی هێزی بینینی چاو بە هۆی پیری و هەندێک نەخۆشییەوە. ڕیژەی کوێربوونی ئەم جۆرە نەخۆشییە 47,8 % لە جیهاندا.[ ئینگـ: cataract].  

ئاوی ڕەشی چاو/awî řeşî çaw: نتـ:[ نخ] گلۆکۆما، ئاوی شینی چاو، شیناوی چاو: تەمێکە پەلەزەی چاو پەیدادەبێت و دەبێتە هۆی کوێری. ڕیژەی کوێربوونی ئەم جۆرە نەخۆشییە 12,3 % لە جیهاندا.[ ئینگـ: Glavcoma].  

پەڵەی دانەدواوە/peľey danediwawe: نتـ:[ نخ] لەکەی دانەدواوە پەیوەندی بە پیربوونەوە هەیە.  ڕیژەی کوێربوونی ئەم جۆرە نەخۆشییە 8,7 % لە جیهاندا.[ ئینگـ: macular degeneration (AMD)].  

خۆرەی گلێنە/xorey gilêne: نتـ:[ نخ] برینداربوونی یان تووش بوونی پەردەی تەنکی چاو، ڕیژەی کوێربوونی ئەم جۆرە نەخۆشییە 5,1 % لە جیهاندا.[ ئینگـ: Corneal ulcer].  

سەوزکوێر/kiwêr: نتـ: سەوزە کوێرێ.[ لا: achloropsia]{ پەزیشکی، ل، 19}.  

کوێربوونی شەکەرە/kiwêrbûnî şekere: نتـ:[ نخ] بەهۆی بەرزی ڕێژەی شەکر لە نەخۆشەکەدا بۆری خوێنی ناو سۆمای چاو تێکدەدات. ڕیژەی کوێربوونی ئەم جۆرە نەخۆشییە 4,8 % لە جیهاندا.[ ئینگـ: diabetic retinopathy].  

وەردێنە/werdêne: نتـ:[ نخ] باسمە، بەتری، بۆخۆیی، بێخوێیی، تەراخوما _ تەراخوومە، بیرۆڤاچاڤێ (باد)، چاوئێشەی گرێ گرێ :  ڕیژەی کوێربوونی ئەم جۆرە نەخۆشییە 3,6 % لە جیهاندا.[ ئینگـ : trachoma].  

کوێربوون/kiwêrbûn: ن: بەستران.  

{

کوێر بووە ھەر وەکوو یەعقووب بە خودا دیدە لە بۆت
سا بنێرە وەکوو یۆسف بە شفای دیدە لە بۆت

}{ کوردی}

کوێرک/kiwêrik::        

کوێرکردن/kiwêrkirdin کتپ:

:: ئەو ژنە کوردە ئێزدییەی 20 مانگ خۆی کوێر و لاڵ کرد.{ باسنیوز}

{

ئەو چاوە جوانەی نێرگسی کوێرکرد

بەستەڵەک دەستی( خانمەڵ)ی لێبرد

}{ پیرەمێرد}.  

کوێرکوێرانە/kiwêrkiwêrane: نتـ:[] چاوبەستە، چاڤ گرێدایی.

کوێروو/kiwêrû::

کوێرێتی/kiwêrêtî: ئاکتـ: کۆرەیی.[ ئینگـ: blindly]

کوێری/kiwêrî: نچ: شەڤ ڕەشی، کۆرانی، کۆرەیی، کۆرایی.[ ئینگـ: blindness]

بەکوێرانە/kiwêr: ئاکتـ:[ بە+ کوێر+ ئانە]

خاڵی کوێربوون/xaľîkiwêrbûn: نتـ: 

خۆکوێرکردن/xo kiwêr kirdin: کتن:

ریخۆڵەکوێرە/kiwêr: نتـ:[ نخ] ئەپاندیس.

شەوکوێر/şewkiwêr: ن:[ نخ][ شەو+ کوێر] شەڤ کۆر.[ ئینگـ: Night blind]

هەوکردنی ریخۆڵەکوێرە/kiwêr: نتـ:[ نخ] ئەپاندیس.

.

.

____________________

کوێر/kiwêr: ئان: داخراو.  

کوێرانە/kiwêrane: ئانتـ:[ کوێر+ ئانە] بەخۆرای، بێ هودە، هەلەشەیی.

کوێراو/kiwêraw: نتـ:[ کوێر+ ئاو] ئاوێکە لە هاوین یان پاییز دا ووشک دەکات.

کوێرەجۆگە/kiwêrecoge: ن: کوێرە بۆڕی.[ ئینگـ: Blind lode]

کوێرە خەڵووز/kiwêre xeľûz: نتـ:[ کیمیـ] بێ گڕ دەسووتێت.[ ئینگـ: Blind coal]

کوێرە دەرگا/kiwêrderga: نتـ: دەگای داخراو.[ blind door]

کوێرە دۆڵ/kiwêrdoľ: نتـ:[ جێۆ] دۆڵێکی داخراو. [ blind valley]

کوێرە ڕێ/kiwêre řê: نتـ:[ کوێرە+ ڕێ] رێ کۆرک( باد)، کوێرە ڕێگە، ڕێگای داخراو.[ ئینگـ: blind alley].

کوێرە ڕێوی/kiwêre řêwî: ن: رووڤی کۆر: rûvîkor, ڕیڤیکۆر: rîvîkore.[ ئینگـ: blind gut].

کوێرە شوێن/kiwêrešiwên: نتـ:[ کوێر+ ئە+ شوێن] شوێنێکی داخراو.          

کوێرەکانی/kiwêrekanî: نتـ:[کوێر+ ئە+ کانی] بێڵو: سەرچاوەیەک کەلەبەهاردا بژێتەوە.

کوێرە کۆڵان/kiwêrdoľ: نتـ:[ ئەند] پێچی ڕێگای داخراو.[ blind corner]

کوێرە لووەکان/kiwêre luwekan: نتـ: توێ: کوێرەگلاندەکان.        

کوێرە ماسی/kiwêre masî: نتـ: ماسی یەک کۆرەیە.[ ئینگـ: blindfish]

کوێرە مێروولە/kiwêre mêrule: ن: جۆرە مێروولەیەکەو ڕێ دەناسێتەوە.[ ئینگـ: blind ant ,Dorylus].

کوێرەوار/kiwêrewar: ئان: کۆرەوار: بە کابرایەک دەگوترێت هەستی تێگەیشتنی زۆربێت تا ئەوەی بەنەخوێندەوارێک بگووترێت.  

کوێرەواری/kiwêrewarî: نچ: کۆرەواری.

کوێرەوەر/kiwêrewer: ئان: بەرەنجی هەژارێک دەگوترێت کە حەسانەوەوتێربوونی تێدا نەبێت.  

کوێرەوەری/kiwêrewerî: نچ:[کوێر+ ئە+ وەر+ئی] ئاهەأا، ئاشی.  

کوێری بەفر/kiwêrî befir:

کوێری دەروونی/kiwêrî derûnî:

دڵێکی کوێر/diľêkî kiwêr: ئانتـ:

وەجاخ کوێر/wecax kiwêr: ئانتـ:[ وەجاخ+ کوێر] ئەو کەسەیە کە منداڵێکی لە پاش خۆی بەجێ نەهێشتبیت.

.

.

.

.