تەڕ/teř: ئان:[ هیک : تەرونە][ پەهلەوی : تەر]

  لە فەرهەنگی زمانی ئاڤێستادا، وەها تۆمارکراوە
 گۆکردنی بە کوردی زمانی ئاڤێستایی   واتای بە ئینگلیزی
ئاپە، تەئورونە apA Wet

1 – پیل، تەرن( کباک، زا)، شەدار، شەڵاڵ، نەم، هیت، هیی : ئاو لەخۆگر : حاڵی هەر شتێكی ئاو، نم و شێی دەنێوخۆی دا هەبێت. >< ویشک.[ ئینگـ : Wet ، humid] 

{

ئیسباتی خەت و خاڵە بەسەد دیدەیی گریان

ناچێتەوە ئەم نوقتە لە نێو دیدەیی تەڕ دا

}{ نالی}.

2 – لاو، جەوان، جوان.

3 – ناسک، شل و مل، شلک، فەری.

{

لەسەر سنگی ئەو كیژەی خڕكردووە جووتێك لیمۆی تەڕە

گە بێتوو بزانن میر و بەگلەران لە سەر ئەو لیمۆیەی شەڕە

}{ مێر و وەفا، ل، 67 }.

4 – تازە، نوێ، تەڕ و تازە.

5 – [ ئد] چاک، باش.

{

تەڕت بەردام، تەڕت ئەو كارە جێبەجێ كرد

}{پپ}. ( ئەو ئیدیۆمە بەو واتا یە بۆ تەوس و لاتاو بەكاردێنن).

:: زللەیەكی تەڕم لێدا.

{ بەشێك لە گیایانەی كە لە كوردستان وەك بەهارات لەگەڵ خواردن دەخورێن بە تەڕ دەستپێدەكەن وەک

:: تەڕەپیاز

:: تەڕەپەنە

:: تەڕەتیزە

:: تەڕچک

:: تەڕخوون _ تەڕخوونک 

:: تەڕخینک 

:: تەڕشک 

:: تەڕشینک 

:: تەڕڵە

هێندێک جار لە كوردییدا بە ڕەنگی خوێن دەگوترێت شین، سەرنجی وشەی شینەدەمار( ڕەگی خوێن )بدرێت}{ ج. نەبەز}.

تەڕەڕێگە/teřeřege: نتـ:[ کیمیـ][ تەڕ+ ئە+ ڕێگە] ڕێگەیەکە بۆ دروستکردنی چیمەنتۆی پۆرتلاندی، ماددە خاوەکانی تێدا لەگەڵ ئاو دەهاڕدرێت پێش سووتاندنیان.[ ئینگـ : wet process]  

تەڕبووگ/teřbûg: ئان:[ ئەردە] تلیساو، هییەی.{ هەژار، ل، 1023}

تەڕبوون/teřbûn: كتن:[ تەڕ+ بوون]

1 – ئاووێكەوتن، ئاوپێدارژان.

2 – [ ئد] پەندوەرگرتن لە هەڵە و كار و ئاریشەیەک، تەمێ بوون. هێندە بێ چاو و ڕوویە هەزار پەندیشی بەسەر بێ بەهیچ تەر نابێت.

3 – دڵتەڕبوون، لاوانە جووڵانەوە.

{

ئەمن میرسێوەدین بەگم..

مەجلیسی من تەڕە،

هەمیشە رەخس كێشان و ساز و دەیارە لێدانە

}{سەعید و میرسێوەدین. ل .114}.

تەڕبوونەوە/teřbûnewe: كتن:[ تەڕ+ بوون+ ئەوە]

1 – ئاژەڵ و گیانلەبەر كە لە كا خواردن و گیای ویشك خواردن رزگاری دێ و گیای تازە دەخوات.

2 – كەسێك كە بەپیری شوو دەكات یا ژن دەخوازێت.

تەڕخۆر/teřxor: ئانفا:[ تەڕ+ خۆر( خورادن)] شینایی خۆر، گیاخۆر.

تەڕكردن/teřkirdin: كتپ:[ تەڕ+ كردن] بەئاوكردن، شلكردن : ئاو یا ئاوەكی بە كەسێک یا شتێکدا كردن یا پێداكران.

:: باران تەڕی كردم تۆ ئیدی تەڕم مەكە!.

تەڕكردنەوە/ teř kirdinewe: كتپ:[ تەڕ+ كردن+ ئەوە] لەوەڕاندنی ئاژەڵ و ماڵات لەسەرەتای بەهار بەگیای تازە و تەواوبوونی لە گیای ویشک( كا) و جۆخواردن.

خۆتەڕكردن/xo teřkirdin: كتپ:[ خۆ+ تەڕ+ كردن]

1 – تەڕكردنی جل یا لەش بەئاو. 

2 – [ ئد] میز بەخۆداكردن بەتایبەت بۆ منداڵ یا پیر و ناتوان.

تەڕتەڕ/teřteř: ئانتـ: زۆرتەڕ.

{ تێبینی  : تەئورونە : ی ئاڤێستایی و تەورنە: ی هیندی كۆن و تەرن – ی زازایی بە مانای دووهەم یانی لاو هاتوون و لە هەندێک وشەی كوردیش دا ئەم مانایەی هێشتا راگرتووە}.

تەڕ و ووشک/teř û wuşik: ئانتـ: هیی زوا( کباک) : کە بۆ گرۆ دەکرێت. 

بیرۆی تەڕ/bîroy teř: نتـ:[ توێ][ بیرۆی+ تەڕ ] تەڕەبیرۆ.[ ئینگـ :  Moist. Eczema]. 

کارای تەڕکردن/karay teřkirdin: نتـ: [ کیمیـ] ئەو ماددان کە دەتوانن ڕووە کرژی کەم بکەنەوە و شلەکە بتوانێت تەن و تەنۆکەکان تەڕ بکات بەوەی ڕووەکانیان دابپۆشێ بەشێوەی پەردەیەکی تەنک.[ ئینگـ : wetting agent].

.

.

______________________

تەڕاهـ/teřah: ئان:[ کباک] تەڕ.

تەڕاهی/teřahî: نچ: تەڕایی، تەڕێتی، تەڕیی، شیناوەردی تەڕ.

تەڕایەتی/teřayetî ئاكتـ: تەڕێتی، تەڕیی، تربووس.

تەڕایی/teřayî: نتـ:[ جێۆ][ تەڕ+ ئایی]

1 – شوێنەوار و نیشانەی ئاو و شتی ئاوەكی لە شوێنێك، نم، شێ.

2 – شوێنی تەڕ یان شێدار، تەڕیی. نم.[ ئینگـ : Humidity]. 

تەڕایی دان/teřayî dan: كتن:[ تەڕایی+ دان] پەیدابوونی نمی و تەڕایی لە سەر دیوار و شوێنێک.

تەڕایی لێبران/teřayî lěbiřan: كتن:[ كارابزر] پێوەنەمانی نم و تەڕایی بە شتێكەوە، زۆر ویشک بوون.

تەڕایی لێبڕین/teřayî lěbiřĭn: كتپ:[ تەڕایی+ لێ+ بڕین] پێوەنەهێشتنی نم و تەڕایی بە شتێكەوە، زۆرویشک كردن.

لەو عاشقانە هەر كەس گوڵی خەزاڵ بە بۆن كردن هەڵمیسێ و تەڕایی لێببڕێ، خەزاڵ بۆ ئەو دەبێ }{ بەیتی لاس و خەزاڵ. سرووە. ژ. 88}.

تەڕیی/teřyî: نچ:[ تەڕ+ ئیی]

1 – تەڕبوون.

2 – شوێنی تەڕ و ئاودار، نم و تەڕایی.

3 – تازەیی، ناسكیی، شلكیی، جوانیی.

لەتەڕیی خواردن و لە ویشكیی نووستن/le teřyî xiwardin û le wişkî nûstin: شڕ:[ ئد] هەست بە بەرپرسیایەتی نەكردن، گوێ نەبزووتن بە كاروبار و هیچ نەكردن.

.

.

.

.