بان/ban: ن:[ ڕوو][ع : البان، هیند : behan] دارێكە سەوز و ناسك و خۆشبۆ، بەری لە فستق دەكات، ڕۆنێكی بۆنخۆشی لێدەردە هێندرێت بەدەنكەكانی دەڵێن (حب البان : Moringa). لەبەر بڵندی و ڕێكی و لووسی لە شیعردا لە گەڵ قەد و باڵای خۆشەویست بەراوورد دەكرێت.

{

هات زەمزەمەیی بولبول و ئاوازەیی قومری

هات بادی سەبا ، دێن و دەچن عەرعەر و بانات

}{ نالی}.

.

.

__________________________

بان/ban: ن، ئاک:[ كباک][ پهـ : bān ]

1 – سەر، ژوور، لەسەر.

:: بان چاووم.

2 – بەرزی و بڵندایی ڕاست و تەخت.

:: بانێكەو دوو هەوا. ( ئد) جیاوازی لەشتێک یابیرۆكەیەک بۆدوومەبەست.

:: بان جەباری خۆشە.

3 – [ ئەند][ بیر][ كهـ] بانیخانوو، پشتاخانی، روو‌‌به‌ر، سەربان، سه‌رڕوو، كەلک : تەختای سەرەوەی خانوو لە دیوی ناوەوە یان لەدەرەوە، پاش ئەوەی دارەڕادەكرێت و گلەبان دەكرێت و سواغ دەدرێت. خەڵك لە هاوینان لەبەرگەرما لێی دەنوێت.[ ئینگـ : Surface].

:: وەتاوسان لەبانی ماڵم خەفن.

4 – سووكەڵەی : (بەربانك، بەربانگ، بانگ)ـە.

5 – پارچە خوریەكە كە لەسەر پشتی بەرخ دەهێڵدرێتەوەی بۆ ئەوەی گەرماری هاوین كاری تێنەكات.

{

لەك پەردەی شەب ئەندەر ڕۆژی سەرفانۆسی ئافاتی

زەمین و ئاسمان لەم بانە تا ئەو بانە تابانە

}{ نالـی}.

6 – [ کشت] زەوی خوڵی. 

بانان/banan: نفا:[ كهـ][ بان+ ئان]

1 – رۆژگاری ڕابردوو. لە دایكیان دابڕابن و لەبەر برسێتی بخرێنە بەر مەڕ و بزنێكی دیكە، گەڕاندنەوە سەر. بانین.

2 – [ كباك] بانەك كرن، تەماشاكردن، نۆڕین، مێزەكرن.

باناندن/banandin: كتپ:[ ؟ ][ بان( ؟ )+ ئاندن][ باشك] دووبارە وەبەرخستنەوە بەرخ و كاریلە كە

بان+ ئەناو/banenaw: كتن:[ بان+ ئەناو( هەنوون)][ پهـ : هەندووتەن] ئاویە و كا و گەلێك كە بۆ بان دەگڕێتەوە.

{

بالاخانەی چەم دیوانەكەی تۆ

بانەوناو وە كل ئاسانەی تۆ

}{ مەولەوی}.

بان ئەنوو/ban enû: ئان:[ هـ][ بان+ ئەنو( هەنوون)][ پهـ : هەندووتەن] بانەناو.

بانەناو/banenaw: نتـ:

بانەسەر/baneser: نتـ:[ بان+ ئە+ سەر] تەپەی سەر: بانسەر.

بانەك كرن/banek kirdin: كتپ:[ بان+ ئەك+ كردن] بەرخ، كاریلە و گۆلك وەبەر دایكیان خستنەوە.

بانبراو/banbiraw: ئانفا:[ بان+ بڕاو( بڕان)] بانەوناو، گڵەبان، ئاخبان، ئاخەبان.

بانتلێن/bantlên: کتن:[ هـ][ بان+ تلێن( تڵان)] باگردان، بانگردێن، بانگە، باگوردان.

بانچەوك/bančewik: ن:[ كناو، سنـ] سەرلانكە.

بانچەوی/bančey: ن:[ كباش، كهـ] پێچە.

بانخانی/banxanî: نتـ:[ بان+ خانی( خانوو)][ باشك، گگ] سەربان.

بانخەوەر/banxewer: ن: پارچە كوتاڵێكە دەدرێتە سەر هەویر بۆ ئەوەی پێس نەبێت.

باندان/bandan: كتن:[ بان+ دان] شتێك بە سەر شتێكی دیكەوە دادان وە سەركردن، پێدادان.

:: ناشتمان و خۆڵمان باندا.

باندانەوە/bandanewe: كتپ:[ كهـ][ بان+ دان+ ئەوە] داپۆشین.

:: میدیا وەشەو بان خوەی دێگەوە. بان چاڵ گەنمەگەدانەوە.

بانسەرە/bansere: ن:[ بان+ سەر+ ئە] لاسەرە :دراوێكە دەدرێت لە تەوقەسەری كڵاوی ژنان بۆ پێداكردنی ئەڵقەی دەسماڵی.

بانكوت/bankut: نفا:[ بان+ كوت( كوتان)] بانگووش : پارچە دارێكە لە شێوەی خاكەناز دروست دەكرێت، بەڵام كلكەكەی كورت و دەمەكەی پانە، بۆ كوتانەوەی گووسەبانە بەكاردەهێندرێت. ئامرازێكە لەبەر دڵۆپەی بانی پێدەكوتنەوە.

بانكوتان/bankutan: كتن:[ بان+ كوتان] بانكوتانەوە.

بانكوتانەوە/bankutanewe: كتن:[ بان+ كوتان+ ئەوە] شێلانی بانی خانوو بە قاچ و پێلەقە، لەوەختی باران و دڵۆپەی كەمدا.

بانگرتن/bangirtin: كتن:[ كهـ][ بان+ گرتن] داپۆشین، ئاگاداربوون.

:: بان كارەگەگرتگە.

بانگرتنەوە/bangirtinewe: كتپ:[ كهـ] لابردنی بان

:: بان خانگە گەیان گرتنەوە دوو بارە بانی گرتن.

:: سەردە, بانمان مەگرەوە.

باننان/bannan: كتن:[ كهـ] داپۆشین.

:: هەرچگ بكەن بانی نەن.

بانگردێن/bangirděn: نتـ:[ بان+ گردێن] باگردان، بانگە، بانگوش، باگوردان.

بانگرۆزبوونەوە/bangirozbûnewe: كتن:[ بان+ گرۆزبوونەوە] گلۆربوونەوە، خلۆربوونەوە، ئۆتۆزبوونەوە

:: لەو بانەوە بانگرۆزبومەوە.

بانگلێر/bangěr: نتـ:[ بان+ گلێر] باگردێن.

بانگلێن/banglěn: نتـ:[ بان+ گلێن] باگردێن.

بانگوش/banguŝ: نفا:[ بان+ گوش( گوشین)] كەسێكە كەبان بگێڕێت بەپارە.

بانگوشی/banguŝî: ئان:[ بانگوش+ ئی] پیشەی باگردێنی.

بانگێر/bangěř: ن:[ بان+ گێڕ( گێڕان)][ كهـ] بانگوش.

بانگێران/bangěřan: كتن: سەربانكوتان، سووڕاندنەوەی باگردێن لەو سەری بانی خانوو بۆ ئەو سەری، بۆ پەستا و تنەوەی درز و قەڵشتەكانی و ئیشك بوونی دڵۆپەی ناوماڵ.

بانگێردان/bangirdan::

بانماڵ/banmaľ: نتـ:[ بان+ ماڵ( ماڵین)] بەفرڵماڵ، شپارۆخ( خۆشناوەتی)، وەروەرە( مكـ). بانگوش.

باننگ/baning: ئان:[ كهـ][ بان+ نگ( تەماشای( نگ) بكەن] بان، سەر.

بانۆك/banok: ن:[ بان+ ئۆك]

1 – ئەو ئاژەڵەی كە شیری بێچووی تر دەدات.

2 – نەبان : كەسێكە كە ساوا بە دایك مردوو دەخاتە بەر دایكێكی دیكە.

بان وەبان/banweban: ئان:[ كهـ] سەرە وسەر، لە سەرەوە

:: لەبان وەبان خاسە.

بانەوبان/baneûban: نتـ: لەبانێكەوە بۆ بانێكی تر بازدان.

بانەوبان كردن/baneûban kirdin::

بانەوناو/baneûnaw: ن:[ هـ]:

1 – سوواخ، قورتێهەڵسوون.

2 – گڵەبان، ئاخبان، ئاخەبان.

بانێژ/baněj: نتـ: بانیژ.

بانیجە/banîce: نتـ:[ بان+ ئیجە] بانیژە.

بانیژە/banîje: نتـ:[ بان+ ئیژە( ئیچە، ئیجە : بچووك)]

1 – بانیجە، سەربانووچكە، بانجیڵە، تارمە: ژوورێكی نزمە كە سەر بانەكەی وەكوو بەرهەیوان یا حەوش بێت بۆ ژوورێكی بەرز، كە لە سەریەوە بێت( سنـ).

2 – سەربانی بچووك و نزم.

3 – ئەو جێگەی گەنمی باراشی لێ رۆدەكەن و لەوێوە دەڕژێتە گەرو لە بۆ بەرداش.

بانین/banîn: كتن:[ بان+ ئین] كاری بانۆك: وەبەرخستنەوەی بێچووی مەڕ و بزن لە دایكیان كەلێیان نەبان بووە یان ئەوەكە دایكیان نەماوە، دەیخەنەبەر یەكێكە دیكە، بانینەوە.

:: بەسەردابانێ بەقوون نابانێ.( مەتەل).

2 – دانرانەوە، باناندن، دووبارەوەبەرخستنەوە، بادانەوەسەر، گەڕاندنەوە.

بانینەوە/banînewe: كتن:[ بان+ ئین+ ەوە] دووبارە بانین.

بانەیەك/baneyek: ن:[ بان+ ئە+یەك] كەڵەكە، لەسەریەكتر.

بان یەك/ban yek: ن:[ بان+ یەك] تێكڕا، لەسەریەك، كەڵەكە.

بان یەكنان/ ban yeknan: كتن:[بان+ یەكنان] كەڵەكەكردن، لەسەریەك دانان.

.

.

____________________

بان/ban: ف:[ دۆخی ڕابردووی دووری مەرجی یە(بوون)] ببن.

بانا/bana: ئانفا:[ كهـ] هات، دێت.

:: باناشەو.

.

.

.

.

.