بڕگە/biřge: ن:[ زمان] بەو دەنگە دەگووترێت کە بە یەک پشوو لە دەم بێتە دەرەوە. بڕگە بەبێ دەنگی بزوێن دروست نابێت. واتە بڕگە پێویستی بە یەک دەنگی بزوێن هەیە. ئەم بزوێنە دەکرێت کورت یا درێژ بێت.[ ئینگـ : Syllable]{ سەلاح کوردی}

 نموونە بە دوو شێوە نووسین
یەک بڕگە  دوو بڕگە  سێ بڕگە  t   چوار بڕگە
 ئارامی  latînî ئارامی latînî ئارامی  latînî ئارامی  latînî
  با    ba    
  پێن  pên
دەر der  دەرکە derke دەرکەوان  derkewan دەرکەوانی derkewanî
دەم dem
  دۆ   do
زوور zûr
  سەر  ser
مەند mend
   من  min ت t t

.

 هێمای بڕگەکان
جۆری برگەکان  هێما  خشتەی بڕگە ڕێکخشتن  نموونە
 بڕگەی کورت U  ئا    نەبزوێن + بزوێنی کورت  دە :  de 

 بە :  be

 کە : ke

ب   نەبزوێن + نیمچە بزوێن + بزوێنی کورت  بوە : bwe

 کوە : kwe

 خوە : xwe

 بڕگەی درێژ  ئا  نەبزوێن + بزوێنی کورت + نەبزوێن  چەم : çem 
 سەر : ser    دوڕ : dur
 ب  نەبزوێن + نیمچەبزوێن + بزوێنی کورت + نەبزوێن خوەر : xwer

 خوەش : xweş

 پ  نەبزوێن + بزوێنی درێژ  چا : ça

 نۆ : no

 بی : bî 

 ت  نەبزوێن + نیمچەبزوێن + بزوێنی درێژ  دوا : dwa

 چیا : çiya

 نوێ : nwê

 کوا : kwa

 بڕگەی کێشراو ئا  نەبزوێن + بزوێنی کورت + نەبزوێن + نەبزوێن  بەرد : berd

 چەند : çend

 کورد : kurd

 تەخت : texit

 ب  نەبزوێن + بزوێنی درێژ + نەبزوێن  سوور : sûr

 خاڵ : xaľ

 دێڵ : dêl 

 خێر : xêr 

 پ  نەبزوێن + نیمچەبزوێن + بزوێنی درێژ + نەبزوێن  بوار : bwar  

 شواڵ :  şwaľ

 خوار : xwar

 بڕگەی زێدە  U   ئا  نەبزوێن + بزوێنی درێژ + نەبزوێن + نەبزوێن  کێرد : kêrd 

 قۆرت : qort

 گۆشت : goşt 

 سارد : sard

 ب  نەبزوێن + نیمچەبزوێن + بزوێنی درێژ + نەبزوێن + نەبزوێن  خوارد : xward

 کیاست : kiyast 

 بوارد : bward

 

دەنگ لەتی بڕگە دروست دەکات.
بڕگە لەتکی پێ “رکن” چێ دەکات.
یەک یا چەند پێ، لەتکی شیعر پێک دەهێنێت.

.

دڵ/ = یەک بڕگە
دڵ/دڵ/ = دوو بڕگە
دڵ/د/ڵی/ = سێ بڕگە
د/ڵە/تە/پە/ = چوار بڕگە
د/ڵە/ڕاو/کێ/ = چوار بڕگە
دڵ/بەر/دا/یی/ = چوار بڕگە

هەر بڕگەیەک لە پەراوێزی سەرەتا، ناوک و پەراوێزی کۆتایی پێکدێ.

۱ـ پەراوێزی سەرەتای بڕگە:
پەراوێزی سەرتا بە یەک یا چەند نەبزوێنەوە دەس پێدەکا وەک:
بڕگەی: ( دەس )
[ د = پەراوێزی سەرەتا ]
بڕگەی: ( چی )
[ چ = پەراوێزی سەرەتا ]
دەکرێ پەراوێزی سەرەتاشی نەبێ. وەک:
بڕگەی: [ وی ]
وشەی “لاوی” لە دوو بڕگەی “لا+وی” پێکهاتووە.
لا = بڕگەی یەکەم،
وی = بڕگەی دووهەم.
بڕگەی “وی” پەراوێزی سەرەتای نییە.

۲ـ ناوک:
هەر بڕگە، تەنیا دەتوانێ یەک ناوکی بزوێنی هەبێ. بڕگە بێ ناوک دروست نابێ. وەک:
بڕگەی: (سەر)
[ س = پەراوێزی سەرەتا ] [ ە = ناوک ]
بڕگەی: ( کێ )
[ ک = پەراوێزی سەرەتا ] [ ێ = ناوک ]

۳ـ پەراوێزی کۆتایی:
پەراوێزی کۆتایی بە یەک یا چەند نەبزوێنەوە کۆتایی پێدێ. وەک:
بڕگەی: ( سەر )
[ س = پەراوێزی سەرەتا ]
[ ە = ناوک ]
[ ر = پەراوێزی کۆتایی ]
بڕگەی: ( چەند )
[ چ = پەراوێزی سەرەتا ]
[ ە = ناوک ]
[ ن = پەراوێزی کۆتایی یەکەم ]
[ د = پەراوێزی کۆتایی دووهەم ]
دەکرێ پەراوێزی کۆتایی نەبێ. وەک:
بڕگەی: ( ڕۆ )
وشەی ڕۆژین لە دوو بڕگەی “ڕۆ+ژین” پێکهاتووە.
ڕۆ = بڕگەی یەکم.
ژین = بڕگەی دووهەم
بڕگەی “ڕۆ” پەراوێزی کۆتایی نییە.

جۆری بڕگەی کوردی:
بە گشتی چوار جۆری بڕگەمان هەیە:
۱ـ بڕگەی کورت، ۲ـ بڕگەی درێژ، ۳ـ بڕگەی کێشراو، ٤ـ بڕگەی زێدە.

.

(دەخیلت بم نەخیلی یا ڕوتابی) نالی
(dexîlit bim nexîlî ya rutabî) nalî

دەنگ: د/ە/خ/ی/ل/i/ت/ب/i/م/ن/ە/خ/ی/ل/ی/ی/ا/ڕ/و/ت/ا/ب/ی.
ئەم خشتە ۱۱ دەنگی بزوێن و ۱۱ دەنگی نەبزوێنی و دوو دەنگی نیمچە بزوێنی تێدا.
(لت= lit) (بم = bim)

بڕگە: دە/خی/ل؟ت/ب؟م/نە/خی/لی/یا/ڕو/تا/بی.
ئەم خشتە لە ۱۱بڕگە پێک هاتوە.

پێ: [دە/خی/لت/بم] [نە/خی/لی/یا] [ڕو/تا/بی]
ئەم خشتە لە سێ پێ دروست بووە.

ــــــــــــــــــ?ــــــــ سەر مەشق

(وەها شیرین و سینە نەرم و دڵڕەق) نالی
(دڵت بردم بە قەندی لێوەکانت) هەژار
(کوردەواری ئەی وڵاتە جوانەکەم) هێمن

.

.

__________________________

بڕگە/biřge: ن:[ توێ] ترەختە، مرۆخە، مۆرتخە، موورگە : هەریەك لە 33 پارچە ئێسكی تیخەی پشت مرۆڤ.

.

.

____________________

بڕگە/biřge: ن:[ یاسا] پارچەیەكی سەربەخۆیە لە نووسراوی یاسادا. گووتار و ئەو جۆرە شتانە دەگرێتەوە. بەواتای( ماددە ، فقرە) دێت. { زەبیحی دەڵێت ڕەنگە لە( بڕكە) ەوە هاتبێت}.

بڕگەبڕگە/biřgebiřge: ئانتـ: زۆر لەلەکراو.

.

.

___________________

بڕگە/biřge: ن:[ جێۆ] شوێنێكە لە زێ و ڕووبارندا، كەبڕیدات و مرۆڤ بتوانێت پێی دا بپەڕێتەوە، پاگە، پللار، لە قەراخی هەندێك شت.

بڕگە لەجۆگە/biř: نتـ:

.

.

________________

بڕگە/biřge: ن:[ ئای تی]  بەند، دانە.[ ئینگـ : item].

.

.

.

.