مانگا/manga: نتـ:[ گیان][ مان( ما : مێ)+ گا] چێڵ، ڕەشەوولاغ : گیانلەبەرێکی گوانداری شیردەرە، نزیکەی 25 ساڵێک دەژێت، 6000 ساڵ پێش زایینی لەلایەن مرۆڤەوە ماڵی کراوە. [ ناوی زانستی: Bos primigenius][latin: Bos taurus][ ئینگـ : cow]

[ دەنگ ][ بۆڕاندن : دەبۆێنێت]

وەکەڵ/wekeľ: ن:[ ئاژ] بەجووتبوونی مانگا دەگووترێت. 

    نێر  مێ
    گا  مانگا / چێر _ چێل _ چێڵ
  بەچکەی تازەزاو    گوێلک / گوێرەکە ، چێڵەک، چیپۆک
  یەک ساڵان  گوێر( بەمانگایرک دەگووترێت پێش دۆشینی بۆ ئەوەی شیرەکەی بەباشی ڕۆبدات)
  دووساڵان    پاران گوین، پارگوێر_ پارگوێل/گوێلپار، پارێن _ پارێنە، پانیر، نەوەن 
  سێ ساڵان  جوانەگا / بەرجووت، جونەگا، جەل  نوێنگوون / بەرکەڵ
  چوارساڵان چەفتەکەڵ _ چەوتەکەڵ  

 

 گیانەوەر  شێوەی جۆری دۆزینەوەی  تەمەنی دۆزینەوەی   ناوچەی دۆزینەوەی  بەروبوومەکانی
 مانگا  ماڵی  Aurochs extinct    6000ساڵ پ.ز  باشووری ڕۆژئاوی ئاسیا، باکووری ئەفەریقا، هیند.  گۆشت ، شیرەمەنی، پێست، ڕاکێشان و کارپێکردن.

مانگاوان/manga: نتـ:[ گیان] گاوان.[ ئینگـ: Cowboy]

{ بەداخەوە تاوەکو ئیستا لە کوردستان هەر بە شێوازێکی زۆر کۆن بەخێوکردنی مانگا و بەرھەم ھێنانی شیرەکەی  بەردەوامە، ئەویش بەھۆی نەبوونی وەزارەتێك لەم بووراە و نەبوونی زانکۆی دروست و کارگەی هاوچەرخ بۆ بەرهەم هێنانی شیرەمەنی، زۆر جار گاوداری لەلایەن خەڵکەوە دروست کراوە بەلام دواتر زیانمەند بووە بە ھۆی نەبوونی بازاری ساخکردنەوەی فرۆشتنی بەروبوومی مانگا.}

مانگاوێ/mangawê: نتـ:[ هـ] چێل( باد)، کەنۆ، مانگا، مگاو.{ شێخانی، ل، 499}.

مانگا دۆشە/manga doşe: نتـ: گادۆشە : ئەو بادییە کە مانگای تێدا دەدەرشرێت.

مانگا کێوی/manga kêwî:نتـ:[ ئاژ] مانگای کێوی.[ ئینگـ: oryx]{ کەماڵنامە، ل، 9، 119}.

مانگامژ/manga: نفا:[ گیان][ مانگا+ مژ( مژین)] بەرخێ لە گوانی چێڵ شیر دەخوات.{ هەژار، ل، 798} 

مانگامژە/manga: نتـ:[ گیان]

مانگاوس/manga: ن:[ گیان] مانگاوەس : مشتێکە لە پێستی مانگا.  

بەچکەمانگا/beçike manga: کتپ:[ گیان][ ئینگـ: Calf] 

بەخیوکردنی مانگا/manga: کتپ:[ گیان]

پێستی مانگا/manga: نتـ:[ گیان]

شێتی مانگا/manga: نتـ:[ گیان] 

شیری مانگا/manga: نتـ:[ گیان] پێکهاتەی شیری مانگا بەپێی جۆری ڕەگەزی مانگا دەگۆڕێت، بۆ نموونە ڕێژەی پرۆتینەکەی لەنێوان 3.3 – 3.9 ٪ ، بەڵام ڕێژەی لاکتۆزی شێرەکەی 4.7 –  4.9 ٪ دەبێت بەپێی کات و ماوەی شیردانی.[ ئینگـ: cow breed]. 

كوشتارگەی  گا و مانگا/manga: نتـ:[ گیان]

نەخۆشی هاری مانگا/nexošî harî manga: نتـ:[ گیان][ ئینگـ: Mad cow disease، Jackosberg disease]. 

        ڕەگەزی مانگا جیادەکرێتەوە بە هۆی گۆشت و شیرەوە         

مانگای ئانکۆلا واتوسی/manga: نتـ:[ گیان][ ئینگـ: Ankole-Watusi].

مانگای برافۆرد/manga: نتـ:[ گیان][ ئینگـ: Braford].

مانگای برانگووس/manga: نتـ:[ گیان][ ئینگـ: Brangus].

مانگای براون ڤیێهـ/manga: نتـ:[ گیان][ ئینگـ: Braunvieh].

مانگای براونی سوویسری/manga: نتـ:[ گیان][ ئینگـ: Brown Swiss].

مانگای براهمان/ manga: نتـ:[ گیان][ ئینگـ: Brahman].

مانگای بیف ماستەر/manga: نتـ:[ گیان][ ئینگـ: Beefmaster].

مانگای پیێدمۆنتێسێ/manga: نتـ:[ گیان][ ئینگـ: Piedmontese].

مانگای جێرسی داینمارکی/manga: نتـ:[ گیان]

مانگای جێلبڤیێهـ/manga: نتـ:[ گیان][ ئینگـ: Gelbvieh].

مانگای چارۆلایس/manga: نتـ:[ گیان] شارۆلی فەرەنسی : گۆشت. [ ئینگـ: Charolais cattle].

مانگای چیانینە/manga: نتـ:[ گیان][ ئینگـ: Chianina].

مانگای رۆماگنۆلا/manga: نتـ:[ گیان][ ئینگـ: Romagnola].

مانگای رید پۆل/manga: نتـ:[ گیان][ ئینگـ: Red Poll].
مانگای زەردی ئاکویتاینە/manga: نتـ:[ گیان] فەرەنسی : گۆشت.[ ئینگـ: Blonde d’Aquitaine].
مانگای زولو/manga: نتـ:[ گیان] مانگای کێوی ئەفەریقایی.[ ئینگـ: Zulu].
مانگای سالێرس/manga: نتـ:[ گیان][ ئینگـ: Salers].
مانگای سیمێنتال/manga: نتـ:[ گیان][ ئینگـ: Simmental].
مانگای شینی بەلجیکی/manga: نتـ:[ گیان] گۆشت.[ ئینگـ: Belgian Blue].
مانگای فلێک ڤێێهـ/manga: نتـ:[ گیان][ ئینگـ: Fleckvieh].
مانگای قۆچ کورت/manga: نتـ:[ گیان][ ئینگـ: Shorthorn].
مانگای لیمۆوسین/manga: نتـ:[ گیان][ ئینگـ: Limousin]. 
مانگای مۆنت بێلیاەدێ/manga: نتـ:[ گیان][ ئینگـ: Montbéliarde].
مانگای ناگووس/manga: نتـ:[ گیان] گۆشت : گای سکۆتلاندی.[ ئینگـ: Aberdeen Angus].
مانگای هۆلستێان/manga: نتـ:[ گیان] جۆرە مانگایەکی گەورەیە لە بنەچەدا، ڕەچەڵەکی هی باکوری ڕۆژئاوای ئەڵمانیا یە. بەگشتی بە ناوی ناوچەی فریزلاندی هۆڵەنداوە ناوی بە دنیادا ڕۆیشتوە.. ئەم مانگا، ڕۆژی ٣٠ کیلۆ شیری چەور دەدات کە ڕێژەی چەورییەکەی 3.75 % نزیکەی لە سەدا چوارە. ئەم جۆرە مانگایە،، باشترین و شیرا ترین مانگان، کە بە سێ ناو ناودەبرێن، مانگای فریزی – مانگای هۆڵەندی.[ ئینگـ: Holstein- Friesian].
مانگای هێرێفۆرد/manga: نتـ:[ گیان][ ئینگـ: Hereford].
 
دانکەی مانگا/dankey manga: نتـ:[ نخ] دانکەی چێل.[ ئینگـ: Cow pox]
.
 
.
_______________
 
گیامانگا/manga: نتـ:[ ڕوو] قیچک.[ ئینگـ: Cow basil]
.
.

_______________

مانگاماسی/m: نتـ: باقۆ : جۆرە ماسییەکە .

مانگای ئاوی/manga: ن:[ گیان]  جۆرە نەگەنگێکە لە مانگا دەچێت.[ ئینگـ : ].

مانگای دەریا/manga: نتـ:[ گیان]  گیاندارێکی شیردەری ئاوییە لە ڕەگەزی نەهەنگ بەشی پشتەوەی خوارووی لە لەشی ماسی دەچێت و دوودەستی هەیە، قاچی نییە، گیاخۆرە و گۆشتەکەی دەخورێت.[ ئینگـ: سیێڵ ].

.

.

_______________________

مانگا میژۆک/manga mîjok: ن:[ گیان] پەژمژۆک.

.

.

.

.