چەم¹/çem: ن:[ توێ][ هـ][ پەهلەوی : چشم: çaŝm] چاڤ، چاو.، دیدە.

  لە فەرهەنگی زمانی ئاڤێستادا، وەها تۆمارکراوە
 گۆکردنی بە کوردی زمانی ئاڤێستایی   واتای بە ئینگلیزی
چەشمەن namCac
 لە زمانی ئا‌ڤێستایی یەوە ده‌ست بەده‌ست بۆ ئێستای زمانی کوردی بەشێوەی( ئارام )ماوەتەوە  

چەم ئارڎەیۆیو/çem arđeyoyu: كتن:[ چەم+ ئارڎەی+ ۆ+ یو] چاوداگیرساندنەوەیەک : نیشانەی بێزاری و پەستی.

چەم ئازتەی پورە/çem azitey pure: كتن:[ چەم+ ئازتەی+ پور( پێدا _ پیا)ە] سەرنجدان، چاوپێداخشاندن.

چەم ئازتەیۆ پورە/çem aziteyo pure: كتن:[ چەم+ ئازتەی+ ۆ+ پورە] سەنجدانەوە، چاوپێداخشاندنەوە.

چەم ئاستەی پورە/çem asitey pure: كتن:[ چەم+ ئاستەی+ پورە] سەنجدانی وردی چڕ.

چەم ئاستەیۆپورە/çem asiteyo pure: كتن:[ چەم+ ئاستەی+ ۆ( ەوە)+ پورە] سەنجدانەوەی زردی چڕ.

چەم ئاماینە/çem amayine: كتن:[ نخ][ چەم+ ئامای+ نە] چاوتێگیرسان، چاوهاتنەئێش.

چەم ئاودای/çem awday: كتن:[ چەم+ ئاودای] چاوتێركردن لەشتی جوان.        

چەم ئەبڵەق/çem ebiľeq: ئانتـ:[ هـ] چاو ئەبڵەق.

چەم ئەبڵەقی/çem ebiľeqî: نچ:[ هـ] چاوئەبڵەقی.

چەم ئەرەبەزتەی/çem ere bezitey: كتن:[ هـ][ چەم+ ئەرە ( دا _ تێدا)+ بەزتەی ] چاودابەستن.

چەم ئەرەبەستەی/çem ere besitey: كتن:[ هـ][ چەم+ ئەرە+ بەستەی ] چاودابەستن.

چەم ئەرەبەسیای/çem ere besiyay: كتن:[ هـ][ چەم+ ئەرە+ بەسیای] چاودا بەستران.

چەم ئەرەپوژنای/çem ere pojinay: كتپ:[ هـ][ چەم+ ئەرە+ پوژنای] چاو داپۆشین.

چەم ئەرەپوژیای/çem ere pojiyay: كتن:[ هـ][ چەم+ ئەرە+ پوژنای] چاو داپۆشین.

چەم ئەرەپێتەی/çem ere pětey: كتن:[ هـ][ چەم+ ئەرە+ پێتەی] چاودابەستن.

چەم ئەرەتەكنای/çem ere tekinay: كتپ:[ هـ][ چەم+ ئەرە+ تەكنای] چاوداتەكاندن.

چەم ئەرەتەكیای/çem ere tekiyay: كتپ:[ هـ][ چەم+ ئەرە+ تەكیای] چاوداتەكین.

چەم ئەرەدڕیا/çem ere diřya: ئانفا:[ هـ][ چەم+ ئەرە+ دڕیا] چەم ئەرە دەڕێ : چاودادڕاو.

چەم ئەرەدڕیای/çem ere diřyay: كتپ:[ هـ][ چەم+ ئەرە+ دڕیای] چاودڕاان.

چەم ئەرەدڕیەی/çem ere diřyey: كتپ:[ هـ][ چەم+ ئەرە+ دڕیەی] چاودڕاین.

چەم ئەرەشڵەقیا/çem ere ŝiľeqya: ئانفا:[ هـ][ چەم+ ئەرە+ شڵەقیا] چەم ئەرە شڵەقیی: چاو شڵەقاو.

چەم ئەرەشڵەقیای/çem ere ŝiľeqyay: كتن:[ نخ][ هـ][ چەم+ ئەرە+ شڵەقیای] چاوشڵەقان، چاوشڵەقیان: چاوانێک كە سوور ببنەوە و ئاو بكەن.

چەم ئەرەگرتەی/çem ere girtey: ئانفا:[ هـ][ چەم+ ئەرە+ گرتەی] چاودڕگرتن.

چەم ئەرەگیر/çem ere gîr: ئانفا:[ هـ][ چەم+ ئەرە+ گیر] چەم ئەرگیرە : چاودڕگر.

 تێبینی
 سەرنج لە پێكهاتەی ( بەزتەی / بەستەی) لەگەڵ ( وزتەی / وستەی) بدە. كە چۆن واتای بەستن و خستن دەبەخشن 

چەم ئەرەوزتەی/çem ere wiztey: كتن:[ هـ][ چەم+ ئەرە+ وزتەی] چاوداخستن.

چەم ئەرە وستەی/çem ere wistey: كتن:[ هـ][ چەم+ ئەرە+ وستەی ] چاوداخستن.

 تێبینی
 سەرنج دەن چۆن بڕگەی( ئەنە) ناوگر و پاشگر دەكات لە دۆخەكاندا 

چەم ئەنەئارڎەی/çem ene ariđey: كتن:[ چەم+ ئەنە ( تێ)+ ئارڎەی] چاودڕگیرساندن.

چەم ئەنەئامای/çem ene amay: كتن:[ نخ][ چەم+ ئەنە+ ئامای] چاودڕگیرسان.

چەم ئەنەبڕیەی/çem ene biřyey: كتن:[ هـ][ چەم+ ئەنە+ بڕیەی] چاوتێبڕین.

چەم ئەنەكەرڎەی/çem ene keriđey: كتپ:[ هـ][ چەم+ ئەنە+ كەرڎەی] چاولێكردن.

چەم ئەوەكریا/çem ewe kirya: ئانفا:[ هـ][ چەم+ ئەوە+ كریا] چەم ئەوە كریێ : چاوكراوە.

چەم ئەوەكریای/çem ewe kiryay: كتن:[ هـ][ چەم+ ئەوە+ كریای] چاوكرانەوە، شارەزابوون.

چەم ئەوەكەرڎەی/çem ewe keriđey: كتپ:[ هـ][ چەم+ ئەوە+ كەرڎەی] چاوكردنەوە.      

چەماوچەم/çemawçem: نتـ:[ هـ][ چەم+ ئاو+ چەم] چاوە چاو.

چەماوچەم كەرڎەی/çemawçem keriđey: نتـ:[ هـ][ چەماوچەم+ كەرڎەی] چاوەچاو كردن.

چەمەڕای/çemeřay: كتن:[ هـ] چاوەڕێ.

چەمەزەخم/çemezexim: نتـ:[ هـ][ چەم+ ئە+ زەخم] چڕووزار: كەللەی كەر یان ووڵاخێک بۆ چاوەزار لە ناو بێستاناندا بە دارەوە دەكرێت.

چەمەقووڵە/çemeqûľe: نتـ:[ هـ]چاوقووڵكە.

چەمەنەئامای/çemeneamay: كتن:[ هـ] چاوداهاتن.

چەم ئیشای/çem îşay: كتن:[ نخ][ هـ] چاو ئێشان.

چەم ئیشنای/çem îşinay: كتپ:[ نخ][ هـ] چاوئێشاندن.

چەم ئیشە/çem îşe: نتـ:[ نخ][ هـ] چاو ئێشە، چاوێشە.

چەم باز/çem: نتـ:[ هـ] چەم بازە، چاوباشقاڵ.

چەم بازی/çem: :[ هـ] چاوبازی، چاوباشقاڵی.

چەم باشقەڵە/çem ş: :[ هـ] چەمباز، چاوباز.

چەم باشقەڵەیی/çem ş: :[ هـ] چاوبازیی، چاولەوەڕاندن.

چەم بەرئارڎەی/çem arđey: كتن:[ چەم+ بەر+ ئارڎەی] چاودەرهێنان.

چەم بەرئامای/çem amay: كتن:[ نخ][ چەم+ بەر+ ئامای] چاودەهێنان.

چەم بەرئاورڎەی/çem arđey: كتن:[ چەم+ بەر+ ئارڎەی] چاودەرهێنان.

چەم بەرئارڎەی/çem arđey: كتن:[ چەم+ بەر+ ئارڎەی] چاودەرهێنان.

چەم بەرایی نەڎای/çem arđey: كتن:[ چەم+ بەرایی+ نەڎای] چاوبەرایی نەدان.

چەم بەرەوژێر/çem: شڕ: چاوبەرەوژێر.

چەم بەرپڕا/çem berpiřa: كتن:[ چەم+ بەر+ پڕا] چەم بەرپڕێ : چاودەرپەڕیو.

چەم بەرپڕای/çem berpiřa: كتن:[ چەم+ بەر+ پڕا] چاودەرپەڕین.

چەم بەرپڕنای/çem berpiřa: كتپ:[ چەم+ بەر+ پڕنای] چاودەرپەڕاندبن.

چەم بەرز ئەوەکەرڎەی/çem arđey: كتن:[ چەم+ بەر+ ئارڎەی] چاوبەرزکردنەوە.

چەم بەرز کەرڎەیۆ/çem arđey: كتن:[ چەم+ بەر+ ئارڎەی] چاوبەرزکردنەوە، چاوهەڵبڕین.

چەم بەرزۆ کەرڎەی/çem arđey: كتن:[ چەم+ بەر+ ئارڎەی] چاوبەرزکردنەوە.

چەم بەر وزتەی/çem arđey: كتن:[ چەم+ بەر+ ئارڎەی] چاودەرخستن، چاوبەروستەی ( هـ).

چەم بەزنای/çem arđey: كتن:[ چەم+ بەر+ ئارڎەی] چاوبەزاندن.

چەم بەزیا/çem arđey: كتن:[ چەم+ بەر+ ئارڎەی] چاو بەزێ : چاوبەزیوو.

چەم بەزیای/çem arđey: كتن:[ چەم+ بەر+ ئارڎەی] چاوبەزیان، چاوبەزین.

چەم بەس/çem bes: کتپ:[ هـ] چاوبەست.

چەم بەستەی/çem besitey: کتپ:[ هـ] چاوبەستن.

چەم بەستەیەرە/çem besitey: کتپ:[ هـ] چاودابەستن.

چەم بەستەیرە/çem besitey: کتپ:[ هـ] چاودابەستن

چەم بەس کریا/çem bes kirya: کتپ:[ هـ] چاوبەستکراو.

چەم بەس کریای/çem bes kiryay: کتپ:[ هـ] چاوبەست کران.

چەم بەس کەرڎەی/çem bes kerđey: کتپ:[ هـ] چاوبەست کردن.

چەم بەسی/çem besî: کتپ:[ هـ] چاوبەستی.

چەم بەسیا/çem besya: کتپ:[ هـ] چاوبەستراو.

چەم بەسیای/çem besyay: کتپ:[ هـ] چاوبەستران.

چەم بەسیایەرە/çem besya: کتپ:[ هـ] چاودابەستران.

چەم بەسیایرە/çem besyayire: کتپ:[ هـ] چاودابەستران.

چەم برسی/çem birsî: ئانتـ:[ هـ] چاوبرسی.

چەم برسیتی/çem birsîtî: نچ:[ هـ] چاوبرسێتی.

چەمبڕ/çem biř: نفا:[ هـ] چاوبڕ: کەسێکە چاو ببڕێت.

چەم بڕکێ/çem biřkê: نتـ:[ هـ] چاوبڕکێ.

چەم بڕیای/çem biřyay: كتن:[ هـ] چاو لێكەری.

چەم بڕیایەنە/çem biřyayene: ئاکتـ:[ هـ] چاوتێبڕان، حەسوودی پێبڕان.

چەم بڕیەی/çem biřyey: کتن:[ هـ] چاوبڕین.

چەم بڕیەیەنە/çem biřyey: ئاکتـ:[ هـ] چاوتێبڕین.

چەم بڕیەینە/çem biřyeyine: ئاکتـ:[ هـ] چاوتێبڕین : حەسوودی پێ بردن.

چەمبڵق/çembiľq: ئانتـ:[ هـ] چاودەرپەڕیو.

چەمبڵقی/çembiľqî: نچ:[ هـ] چاودەرپەڕین

چەمبۆق/çemboq: ئانتـ:[ هـ] چاوبۆق، چاوزەق.

چەم بۆقی/çem boqî: نچ:[ هـ] چاوزەقی.

چەم بینای/çem bînay: نچ:[ هـ] چاوبەستن.

چەم بینایەرە/çem bînayere: نچ:[ هـ] چاودابەستن.

چەم بینایرە/çem bînayire: نچ:[ هـ] چاودابەستن.

چەم بینیا/çem bînya: نچ:[ هـ] چاوبەستراو

چەم بینیایەرە/çem bînyayere: نچ:[ هـ] چاوبەستران، چەم بینییایرە( هـ).

چەمپان/çempan: نچ:[ هـ] چاوپان.

چەمپانی/çempanî: نچ:[ هـ] چاوپانی.

چەمپتنای/çempitnay: نچ:[ هـ] 

چەمزەق/çemzeq: ئانتـ:[ هـ] چاوزەق.

چەم ساغ/çemsa: ئانتـ:[ هـ] چاوساخ.

چەمساغی/çemsaẍî: نچ:[ هـ] چاوساخی.

چەمكز/çemkiz: ئانتـ:[ هـ] چاوكز.

چەمكزی/çemkizî: نچ:[ هـ] چاوكزی.

چەمڵە/çemľe: ن:[ هـ] چاو.

 تێبینی 
 مامۆستا جمال بێدار لەشاكاری وشەنامەدا، كە لە مەڕ زاری هەورامی دا. لێرەدا چەم لە 361- 369 دایە. 

.

.

_________________________

 چەم ² /çem: ن:[ کباک، باد] ڕووباری چكۆڵە، زێ، چوخوڕ، خڕی، بەستی، جۆگە: چەم لە چۆم گەورەترە: چۆمێكە كە دارو باری هەبێت.[ ئینگـ: stream]

چەماو/çemaw: نتـ:[ چەم+ ئاو] ئاوی چەم.

چەمۆک/çemok: ن:[ کباک] جۆگە.

چەم وچوخمۆ/çemûçuxmo: نتـ: [ ئەردە] چەم و چرغورد.

چەموچوخورد/çemûçuxurd: نتـ:[ ئەردە] شیوودۆڵێكە، كە زۆر زەبەند و چڕبێت.

چەموچەغوورە/çem û çeẍûre: نتـ:[ ئەردە] ڕووبار، چۆم، دەرە.

خوڕەی چەم/xuřey çem: نتـ:[ خوڕە+ ی+ چەم]

زڕمەی چەم/zirmeyçem: نتـ:[ زرمە+ ی+ چەم]

.

.

_______________________

چەم ³ /çem: ئان، ف:

1 – ڕەگی( چەمان).

2 – كۆم، كووڕ، چنەگ( ئەردە)، چەمیڕگ، چەماوەوە.

چەم ئاخوڕە/çem: نتـ:[ ئەردە] پەرژین، تەیمان.

چەمان/çem: كتن:[ هـ] خواربوونەوە، چەوتان، چمان _ چەمیان، داهاتن.

چەماندن/çem: كتپ: خواركردن، چەماندنەوە.

چەماندنەوە/çem: كتپ: داهێنانەوە، قوڵزاندن، چۆماندنەوە، قەوچاندنەوە، خواركرد نەوە، كووڕكردنەوە، كۆمكردنەوە، بەرڤەكردن، چەماندنەوە.

خۆچەماندنەوە/çem: كتپ: دابوون.

چەمانن/çem: كتپ: چەماندن.

چەماننەوە /çem: كتپ: چەماندنەوە.

چەماو/çemaw: ئانفا: كووڕ، خووز، داهاتوو، چلووچووڤ، قۆڤ، پشتقۆڤ.

چەماوەوە/çemawewe: ئانفا: كووڕبووەوە، خواربووەوە، چەڤیای، چەمیو، داهاتوو.

چەماوەوەیی/çemaweweyî: نچ: كووڕی، چۆچک.

چەماوەی تواندنەوە/çemamwey twandinewe: نتـ:[ كیمیا] ئەو چەماوەیەیە بڕی ئەو گۆڕانە پیشاندەدات كە بەسەرتواناو و توانەوەی ماددەیەكی دیاریكراو دێت بەهۆی گۆڕانی پلەی گەرمییەوە.[ ئینگـ : Solubility curve].

چەمای/çemay: كتن:[ هـ] چەمین.

چەمایۆ/çemayo: كتن:[ هـ] چەمینەوە.{ وشەنامە، ل، 362}.

.

.

_____________________

چەم 4 /çem: ن:[ کباک] خەم.

چەمال/çemal: نتـ:[ کباک] خەمخۆری، دڵسۆزی.

چەموخەم/çemûxem: نتـ:[ ئەردە][ چەم+ و+ خوم] نازونووز.

.

.

.

.