تەوەن/tewen: ن، ئان:[ جێۆ][ هـ] {{ ەک / ێ / ێک / ێوە // ان / ێ / ن }{ ەكە / ێ // ەکان / ەکێ }}

بەر _ بەرد، بەرك( باد)، پەل، تل، خڕک _ خلك، دێندك( باد)، سەنگ، سیسک، کەڤر _ کەمەر _ کەمر _ کەوور، كوچك، کووچ. : شتێکی ڕەقی تورتی قورسی ئاشکرایە لە زەوییدا، لە گەڵێک  پێكهاتەی جیاجیای کیمیایی پێکهاتووە.[ ئینگـ : Stone].

{

پێسە مەزانۆ یه گۆزەی ئاوەن
نمەز خۆ یه نەفت تەوەن پێ تاوەن

}{ بێسارانی}

یان

{

نیەزانم ئەو دنیا هەس یا نە؟
نیەزانم خوەشم تێ بچمە بهەیشت یا نە؟
ئەمانێگ زانم تەوەن دوزەخ نەێرم
م نیەزانم،پەڕ لەچگەگەی داڵگم گرم

}{ عەلی ئوڵفەتی}

تەوەن ئاساو/tewen asaw: نتـ:[ هـ][ تەوەن+ ئاساو] بەرداش.

تەوەناوتەوەن/tewenaw tewen: ئانتـ:[ جێۆ][ هـ] تەوەنۆ تەوەن، بەرداوبەرد.

تەوەنە چەرمەڵی/tewene čermeľî: نتـ:[ هـ][ تەوەن+ ئە+ چەرمەڵی] بەردەسپیکەڵانە.

تەوەنە چەرمی/tewene čermî: نتـ:[ هـ][ تەوەن+ ئە+ چەرمی] بەردەسپی.

تەوەنە ڕژێ/tewene řijê: نتـ:[ هـ][ تەوەن+ ئە+ ڕژێ] بەردە زوورە، بەردە زبرە.

تەوەنە سووری/tewene sûrî: نتـ:[ هـ] بەردە سوورە.

تەوەنە سیاوی/tewene siyawî: نتـ:[ هـ] بەردە ڕەشە.

تەوەنە کەوی/tewene kewî: نتـ:[ هـ] بەردەشینە.

تەوەنە میلی/tewene mîlî: نتـ:[ هـ] بەردێکی باریکی نەرمی سووکەڵەیە.

تەوەن تاش/tewen taŝ: ئانفا:[ هـ][ تەوەن+ تاش( تاشین)] بەردتاش، سەنگ تراش، کەڤربڕ، بەربڕ.[ ئینگـ : stone cutter]

تەوەن تاشین/tewen taŝîn: کتپ:[ هـ][ تەوەن+ تاشین] بەردتاشین.

تەوەنتاشی/tewentaŝî: نچ:[ هـ][ تەوەنتاش+ ی] بەردتاشی : ئەوەی پەیوەندی بە هونەری تەوەنتاشێ یەوە هەبێت.

تەوەن تەقن/tewen teqn: نفا:[ هـ] تەوەن تەقنە، بەرد تەقێن.

تەوەن تەقنای/tewen teqnay: کتپ:[ هـ] بەرد تەقاندن.

تەوەنتراز/tewen tiraz: نتـ:[ هـ] بازڕەی بەرد.

تەوەنتراش/tewen tiraŝ: ئانفا:[ هـ] بەردتاش.

تەوەنتراشی/tewentiraŝî: نچ:[ هـ] بەردتاشی.

تەوەن تل ئەوەکەر/tewen til eweker: ف:[ هـ] تەوەنۆ تل کەر  _ تەوەن تل ئەوەکەرە، بەردتل کەرەوە، بەردخلۆرکەرەوە.

تەوەن تل ئەوەکەرڎەی/tewen til ewekerđey: کتپ:[ هـ] تەوەنۆ تل کەرڎەی، بەردتل کردنەوە.

تەوەن تلۆکەر/tewen til eweker: ف:[ هـ] تەوەن تلۆکەرە، بەردخلۆرکەرەوە.

تەوەن تلۆکەرڎەی/tewen til ewekerđey: کتپ:[ هـ] بەردتل کردنەوە. 

تەوەن چەخماخ/tewen čexmax: نتـ:[ هـ] بەردەچەخماخ، بەردەئەستێ.  

تەوەن چەرخ/tewen  čerix: نتـ:[ هـ] بەردەچەرخ.

تەوەن دەس/tewen des: نتـ:[ واز][ هـ] بەردێك كە بە دەست بهاوێترێت.

تەوەن دوختان/tewen duxitan: نتـ:[ هـ] بەردەنوێژ.

تەوەن ڕێژ/tewen řêj: نفا:[ هـ] شوێنی بەردڕێژکراو.

تەوەن ڕێژکەرڎەی/tewen řêj kerđey: کتپ:[ هـ] بەردڕێژکردن.  

تەوەن شان/tewen šan: نفا:[ هـ] بەردهاوێژ.

تەوەن شانای/tewen šanay: کتپ:[ هـ] بەردهاوێژتن.

تەوەن شای/tewen šay: کتپ:[ هـ] بەردهاوێژتن.

تەوەن فڕکانی/tewen fiřkanî: نتـ:[ هـ] بەردە فڕکێ.

تەوەنکاری/tewenkarî: نچ:[ هـ] بەردکاری.

تەوەن کەن/tewen ken: نفا:[ هـ] تەوەن کەنە : بەرد هەڵکەن.

تەوەن کەنـڎەی/tewen kenđey: ن:[ هـ] بەرد هەڵکەندن.

تەوەن کڕنایۆ/tewen kiřnayo: ن:[ ئد][ هـ] تەوەنۆکڕنای : مەبەست زۆر زۆر تووڕە بوونە.  

تەوەن کێش/tewen kêš: نفا:[ هـ] بەردکێش.

تەوەن کێشای/tewen kêšay: کتپ:[ هـ] بەردکێشان.

تەوەن کێشتەی/tewen kêštey: کتپ:[ هـ] بەردکێشان.

تەوەن لاسیق/tewen lasîq: نتـ:[ هـ] بەردە لاستیك.

تەوەنڵێ/tewenľê: نتـ:[ هـ] بەردی بچووك.

تەوەن ماڕ/tewen mař: ئانفا:[ هـ] تەوەن ماڕە، بەردشکێن.

تەوەن ماڕای/tewen mařay: کتپ:[ هـ] بەردشکاندن.

تەوەن موور/tewen mûr: نتـ:[ هـ] بەردی مووری دیوار.  

تەوەن نما/tewen nima: نتـ:[ هـ] بەردەنوێژ.

تەوەن نماکێش/tewen nimakêš: ن:[ هـ] بەردی نوێژکێش.

{

ئەی خوا چی نەکەردام وەی وەی تەوەن نماکێش
ئەی گڕۆ ماچ کەرام وەی وەی نیە و چەماکێش

}{ مەولەوی ، ناسری ڕەزازی}

تەوەنۆتەوەن/tewenotewen: ئانتـ:[ هـ] تەوەناوتەوەن، بەرداوبەرد.

تەوەنۆچن/tewenočin: ن:[ هـ] تەوەنۆ چنە : بەردەوەچن : ئەو وەستایەی کە بە قوڵنگ بەرد دەچنێتەوە.

تەوەنۆ دۆزەخی/tewenodozexî: نتـ:[ هـ] بەردەسماتە، بەردی جەهەننەمی.

تەوەن واران/tewen waran: نتـ:[ هـ] بەردەباران.

تەوەن واران کەرڎەی/tewen waran kerđey: کتپ:[ هـ] بەردەباران کردن، بەرکرن، زەباندن، کەڤراندن، کەڤرکرن، شکێر .[ ئینگـ : stoning ]

تەوەن و قسڵی/tewen ǔ qisľî: نتـ:[ هـ] بەردەقسڵ.

تەوەن هاڕ/tewen hař: نتـ:[ هـ] بەردەهاڕ.

تەوەن هاڕە/tewen haře: نتـ:[ هـ] بەردی دەستاڕ.

تەوەن هەسان/tewen hesan: نتـ:[ هـ] بەردەسان.

تەوەن هوورکەن/tewen hûrken: نفا:[ هـ] بەردهەڵکەن.

تەوەنی/tewenî: ئانتـ:[ هـ] بەردی یان ئەوەی لەبەرد بێت.

تەوەنی ئاهەك/tewenî ahek: نتـ:[ جێۆ][ هـ] بەردەقسڵ.

تەوەنی جەهەننەمی/tewenî ceheninemî: نتـ:[ هـ] بەردی جەهەننەمی.

تەوەنی ڕژنێ/tewenî řijně: نتـ:[ جێۆ][ هـ] بەردەمەڕمەڕ.

تەوەنی سیاوێ/tewenî syawě: نتـ:[ جێۆ][ هـ] بەردی جەهەننەم درمانێكە برینی پێ دەپرژێتەوە.  

تەوەنین/tewenîn: نچ:[ هـ] تەوەنینە : هەرچی لە بەرد دروست بکرێت، یان پەیوەندی بە کەڤرەوە هەبێت.

.

.

.

{

وشەنامە، ل، ٣٠٩ / ٣١٠

قاموسا سەلاحەدین، ل، ٩٢٧ /٩٢٨

}

.