ئێسکبەندی مرۆڤ/êskbendî mirov: نتـ:[ توێ][ ئێسک+ بەند] پەیکەرە ئێسك، کاکووت : kakût ( كباك) : کۆئەندامی ئێسكبەندی لەشی مرۆڤ پێكدێت لە( 206) پارچە ئێسكی جیاواز. بەشێوەیەکی هاویەك بەسەر هەردوولای لەشدا دابەش کراون. ئێسکەکان شێوە و قەبارەیان جیاوازە و ئێسکەپەیکەر لە ئەمانە پێکدێت :

ئەندامانی تەوەری/endamanî tewerî: نتـ:[ ئەندامانی+ تەوەری] بەشی سەرەوەی تەوەرە پەیكەرە :  ئێسکی کاسەی سەر( کەللەسەر) و دەموچاو و ئێسکۆکەکانی گویێ ناوەڕاست دەگرێتەوە.

 کەللەسەر : Cranium 

کەللەسەر/kelileser: نتـ:[ توێ][ کەللە+ سەر] ئێسکەسەر، سەرکلۆخ : Serkilox( كباك)، قاپیلکەسەر، کاپۆل _ کاپۆڵک، کاتک، کاجیر، کاژە _ کاژەڵاک، کافا : بەشی سەرەوەی تەوەرە پەیكەرە : ئێسکی کاسەی سەر و دەموچاو و ئێسکۆکەکانی گویێ ناوەڕاست دەگرێتەوە. سەرجەمی ئێسکەکانی کەللەی سەر( 29) پارچە ئێسکن، دابەش دەبن بەسەر ناوچە جیاوازەکانی سەردا. کاسەی سەر یان قاپیلکەی دەماغ پێکهاتووە لە 6 شێوە ئێسك، کە 4 یان تاکن و 2 یان چووتن لەم لاو  و ئەولای سەر کەوتووون، تێکڕا دەبنە 8 پارچە : سندووقێکی بچووکیان پێك دەهێن بۆ پاراستنی دەماغ، لێوارەکانی ئام ئێسکانە گرنج گرنجن و چوونەتە ناو یەکەوە، هەر بۆیە بە جومگە نەبزوێنەکان دادەندرێن. کونێکی تا ڕادەیەك گەورەش لە ژێر کاسەی سەردا هەیە دڕکەمۆخی پێدا تێدەپەڕێت و پێی دەڵێن شاکەلەبەر. هەرەوەها بۆشایی یەك لە کەللەی منداڵدا هەیە پێی دەڵێن : شلکەسەر( یافوخ).

کەللەسەر چوارچێوە و پێکهاتی دەموچاو راگیردەکات و بەرگری دەکات لە ئازار و گازندە گەیشتن بە مێشك. بەکەللەسەر بە بێ ئێسکی شێویلاکەی خواروو دەگووترێت کڕانیۆمکە لە دوو بەش پێکهاتووە. کە لەسەری مێشکی کە ئەرکی پارێزگاری کردن لە مێشکی بە ئەستۆیە و بەشی دووهەم، ئێسکەکانی دەموچاوە کە لە پێشتەوە و خوارەوەی قاپیلکەی مێشکدا جێگیرە و چوارچێوەی دەموچاو پێکدێنێت. بەکۆ کەللەسەر لە 22 ئێسك پێکدێت. لە ئەستوورایی هەندێك لە ئێسکەکانی سەر و دەموچاودا بۆشایی گەلێک هەن بە ناوی سینووس : Sînûs. جگە لە جومگەی لاجانگی شێویلاکی کە تەنیا جومگەی بزوێنەری کەللەسەرە دیتری ئێسکەکانی لەرێی جومگەی ریشاڵی بە یەکەوە نووساون. 

{ تێبـ : سەری منداڵ بەوە جیادەکرێتەوە لە سەری مرۆڤی گەورە کە کەللەی لە چاو بەشەکانی دیکەی ئێسکەپەیکەر گەورەترە و دەموچاویشی تا ڕادەیەك بچووکترە. }

0001 –  1. ئێسکی ناوچاوانی/ ěskî nawçawanî: نتـ:[ توێ][ ئێسك+ ی+ ناوچەوان+ ی] ناوچەوانە ئێسک، تەوێڵی.[ لا :  frontal bone ].[ os frontale]

0002 –  2.  ئێسکی مێخی/ ěskî mêxî: نتـ:[ توێ][ ئێسک+ ی+ مێخی] ئیسکێکە لە ناوکەللەی سەردا.[ ئینگـ : sphenoid ][ لا : os sphenoidale]  

0003 – 3. ئێسکی مێخی/ ěskî mêxî: نتـ:[ توێ][ ئێسک+ ی+ مێخی] ئیسکێکە لە ناوکەللەی سەردا.[ ئینگـ : sphenoid ][ لا : os sphenoidale]

0004 – 4.  پاتەسەر/pateser: نتـ: [ توێ][ پاتە+ سەر] پشتسەر : هیمایەكی توێژكارییە بۆ داوترین بەشی كەللەسەر : ئێسکی پاشەسەر لە ژێر و دواوەی کەللەوە کە کونێکی هێلکەیی تێدایە و ڕێگای پێوەندی مێشک و پەتەمازە خۆش دەکات. [ ئینگـ : occiput , occipitale].

0005 – 5.  ئێسكی بێژه‌نگی/ěskî bějengî: نتـ:[ توێ][ ئێسك+ ی+ بێژەنگی] بێژنگەئێسکە : ئیسکێکە لە ناو کەللەی سەردا [ ئینگ: Ethmois، os ethmoidale. : ethmoid]

0006 – 6. ئێسكی بێژه‌نگی/ěskî bějengî: نتـ:[ توێ][ ئێسك+ ی+ بێژەنگی] بێژنگەئێسکە : ئیسکێکە لە ناو کەللەی سەردا [ ئینگ: Ethmois، os ethmoidale. : ethmoid]

0007 – 7.  ئێسکی لاجانگی/ ěskî lacangî: نتـ:[ توێ][ ئێسک+ ی+ لاجانگی] ئێسکێکی پەپوولەیی کە بنی کەللە دەگرێت، لای چەپ.[ ئینگـ : temporal]

0008 – 8.  ئێسکی لاجانگی/ ěskî lacangî: نتـ:[ توێ][ ئێسک+ ی+ لاجانگی] ئێسکێکی پەپوولەیی کە بنی کەللە دەگرێت، لای ڕاست.[ ئینگـ : temporal]

0009 – 9.  ئێسکی دیواری/ ěskî dîwarî: نتـ:[ توێ][ ئێسک+ ی+ دیواری]  لای چەپ.[ ئینگـ : parietal  ,os parietale]

00010 – 10.  ئێسکی دیواری/ ěskî dîwarî: نتـ:[ توێ][ ئێسک+ ی+  دیواری]  لای ڕاست. ئێسکی جانگ دوو ئێسکە لە کەللەسەردا کە دوو لاپاڵ و بان سەر دادەپۆشێت. ئەم دوو ئێسکە لە ناوەڕاستدا دەگەنەوە بەیەك و تەپڵی سەر پێك دێنن. لە پێشەوە لەگەڵ ئێسکی توێڵ و لە دواوە لەگەڵ ئێسکی پاشەسەر جومگە دەبن. ڕووکاری دەرەوەی ئەم ئێسکە کۆمە.[ ئینگـ : parietal ]

ئێسكاندنی درزەکانی کەللە/ěskandinî dirzekanî kelile: نتـ:[ توێ][ ئینگ: craniostosis]{ پەزیشکی، ل، 99}.

ئێسکەکانی دەموچاو لە کەللەسەردا بریتین لە 14 دانە، کە 6 دانەیان جووتن و 2 دانەیان تاکن. 13 پاژی لکاوە بە کەللەوە و ناجووڵێت.

0011 – 1.   ئێسکی گاسنی/ ěskî gasinî: نتـ:[ توێ][ ئێسک+ ی+  دیواری] گاسنە ئێسك : ئێسكی پشتەوەی تیغەی لووت. [ ئینگـ : Vomer]

0012 – 2.  ئێسكی شه‌ویلگه‌ی خواروو/ěskî šeyilgey ziwarû: نتـ:[ توێ] ئێسکی كاكیلەی خوارەوە، ئێسکی شەویلگەی خوارەوە : لاماژوخواری، ئێسکی چه‌ناگه، ئارزه‌ن، كاپۆڵ، ئێسكەكانی گوێ [ ئینگ : Mandibular bone].

0013 – 3.   ئێسکی مل/ěskî mil: نتـ:[ توێ][ ئێسك+ ی+ مل] چەڵەمەی مل : ئێسکی تەڵەمشکێنە لەسەر قورقوشم، لە شێوەی بادا.[ ئینگـ : hyoid]

0014 – 4.   ئێسكی شه‌ویلگه‌ی سه‌روو/ěskî šeyilgey serû: نتـ:[ توێ] ئێسکی كاكیلەی سەروو، کاژوویا ژۆرین : Kajûya jorîn ( كباك)، لاماژوریی.[ ئینگ : Maxillary bone]

0015 – 5.  

0016 – 6.  

0017 – 7.  ئێسکی کەپوو/ěskî: نتـ:[ توێ][ ئێسکی+ کەپوو]  ئێسکی لووت.[ ئینگـ : nasal , : os nasale]

0018 – 8.  ئێسکی گوێچکەماسی ناوەوەی لووت/ěskî: نتـ:[ توێ][ ئێسکی+ گوێچکەماسی+ ناوەوەی+ لووت] ئێسکی گوێچکەماسی ناوەوەی لووت، لای چەپ. [ ئینگـ : Concha nasalis inferior]

0019 – 9.  ئێسکی گوێچکەماسی ناوەوەی لووت/ěskî: نتـ:[ توێ][ ئێسکی+ گوێچکەماسی+ ناوەوەی+ لووت]  ئێسکی گوێچکەماسی ناوەوەی لووت، لای ڕاست. [ ئینگـ : Concha nasalis inferior]

0029 – 10.  ئێسکی کوڵمی/ěskî: نتـ:[ توێ][ ئێسک+ی + کوڵم+ی] ئێسکی ئێسکی گۆنەیی، ڕوومەتە ئێسک، لای چەپ.[ ئینگـ : zygomatic]

0021 – 11.  ئێسکی کوڵمی/ěskî: نتـ:[ توێ][ ئێسک+ی + کوڵم+ی]  ئێسکی گۆنەیی، ڕوومەتە ئێسک، لای ڕاست.[ ئینگـ : zygomatic].[ ئینگ : Zygoma ، Cheekbone , os zigomaticum].

0022 – 12.  ئێسکی فرمێسکی/ěskî: نتـ:[ توێ][ ئێسک+ ی+ فرمێسك+ی]  ئێسکی کونەچاوی  لای چەپ.[ ئینگـ : lacrimal ] :  .[ ئینگ: Eyebrow]. os lacrimale

0023 – 13.  ئێسکی فرمێسکی/ěskî: نتـ:[ توێ][ ئێسک+ ی+ فرمێسك+ی]  ئێسکی کونەچاوی لای ڕاست.[ ئینگـ : lacrimal ]

0024  – 14 ئێسكی مەڵاشوو/ěskî: نتـ:[ توێ][ ئێسك+ ی+ مەڵاشوو][ ئینگـ : palate ]

0023 – ئێسکەچەکوش/giwê: نتـ:[ توێ][ ئێسکە+ چەکوش] لە گوێچکەدایە لای ڕاست.[ ئینگـ : malleus]

0025 – ئێسکەچەکوش/giwê: نتـ:[ توێ][ ئێسکە+ چەکوش] لە گوێچکەدایە لای چەپ.[ ئینگـ : malleus]

0026 – ئێسکی دەزگا/giwê: نتـ:[ توێ] دەزگا. : لە گوێچکەدایە لای ڕاست. [ ئینگـ : incus ]

0027 – ئێسکی دەزگا/giwê: نتـ:[ توێ] دەزگا : لە گوێچکەدایە لای چەپ. [ ئینگـ : incus ]

0028 – ئاوزەنگی/giwê: نتـ:[ توێ] ئێسکی سێیەمی ناوگوێ : لە گوێچکەدایە لای ڕاست.. [ ئینگـ : stapes]

0029 – ئاوزەنگی/giwê: نتـ:[ توێ] ئێسکی سێیەمی ناوگوێ : لە گوێچکەدایە لای چەپ. [ ئینگـ : stapes]

.

 بڕبڕەی پشت : Vertebra

بڕبڕەی پشت/biřbiřey pišt: ن:[ توێ][ بڕبڕە+ ی+ پشت] ئێسكی مووغەی پشت، ئێسكی پشت، بەرەبەرە، برژەبرژ، بروبزگور، پشتە مازە، تەرختە _ ترەختە، تیرەغە، تیغەرەی پشت، سنسل، کاریتەی پشت، کرک، گازەڕا، ماری پشتا : Marîpišta، مازگە، مازە _ مازی، مۆغەرە. : بڕبڕە تەوەرەی ناوەندی لەشی مرۆڤە و لە ھێڵی ناوەڕاست و بەشی پشتەوەی لەشدایە، لە بنکی کاپۆڵەوە دەست پێدەکات و بەملدا دێتەخوار و تا سمت دڕیژەی ھەیە. لە منداڵاندا لە 33 مۆرە پێک ھاتووە و لە گەورەدا پێنج مۆرەی پێش ئاخر پێکەوە دەلکێن و ئێسکی سێبەندە پێک دەھێنن و چوار مۆرەی ئاخریش پێکەوە دەلکێن و کلێجە دروست دەکەن. بەم بۆنەوە ژمارەی مۆرەکان لە گەورەکاندا 24 بڕگە یان مۆرە یە. [ ئینگـ : Vertebra].

بڕبڕەکانی مل/biřbiře: نتـ:[ توێ] بڕبڕاگەی گەردن : پێکهاتوە لە 7 دانەی ئێسک : بڕبڕاگەی گەردن، گەردەمل. [ ئینگـ : cervical vertebra ]

 0029 – 01 –  1.  C1 یەکەمین بڕبڕەیە لە بڕبڕەی پشت؛ لەگەردندا، کە کەللەسەی هەڵگرتووە. [ ئینگـ : Atlas, vertebra cervicalis I ].

 0030 – 02 –  2. C2 دووهەمین بڕبڕەیە لەگەردن دا، کە بڕبڕەی ئەتلەسێ هەڵگرتووە. [ ئینگـ : axis, vertebra cervicalis II  ].

{ تێبـ :  لە نێوان بڕبڕەکانی یەکەم و دووەمی مل کە دیسك لە نێوانیاندا نییە}. 

0031 – 03 –  3.  C3 

0032 – 04 –  4. C4

0033 –  05 –  5. C5

0034 –  06 –  6. C6

0035 –  – 07 –  7.  C7   حەوتەم بڕبڕەی مل/biřbiře: نتـ:[ توێ] بەرزە. [ ئینگـ : vertebra prominence ,  C7]

بڕبڕەکانی پشت/biřbiře: نتـ:[ توێ] بڕبڕەکانی سنگ : پێکهاتووە لە 12 دانە ئێسك : پشتمازە، سنسل، كاریتەی پشتی، گاڕگاڕە، تیغەی پشتی _ تیغەڵەی پشتی _ تیلەقەی پشتی _ تیرەقی پشتی : ئەم دوانزە بڕبرەیە هەڵگری قەفەسی سنگی مرۆڤن. [ ئینگـ : thoracic vertebrae

0036 – 08 –  01.  T1

0037 – 09 –  02.  T2

0038 – 10 –  03.  T3

0039 –  11 –  04.  T4

0040 – 12 –  05. T5

0041 – 13 –  06. T6

0042 –  14 –  07. T7

0043 – 15 – 08. T8

0044 –  16 – 09. T9

0045 – 17 – 10. T10

0046 –  18 – 11. T11

0047 – 19 – 12. T12

بڕبڕەکانی کەمەرە/biřbiře: نتـ:[ توێ] پێکهاتووە لە 5 پارچە : بڕبڕاگەی كەمەر یان خالیگە.  [ ئینگـ : lumbar vertebrae].

 0048 – 20 – 1. L1

 0049 – 21 –  2. L2

0050 – 22 –  3. L3

0051 –  23 –  4. L4

0052 – 24 –  5. L5

بڕبڕەکانی سمتەجۆڵە/biřbiře: نتـ:[ توێ] پێکهاتووە لە 5 پارچە  [ ئینگـ : sacral vertebrae].

0053 –  25 –  1.

0054 – 26 – 2.

0055 – 27 – 3.

0056 – 28 – 4.

0057 – 29 – 5.

بڕبڕەکانی کلێنچکە/biřbiře: نتـ:[ توێ] پێکهاتووە لە چوار پارچە. [ ئینگـ : coccygeal vertebrae].

0058 – 30 – 1.

0059 – 31 – 2.

0060 – 32 – 3.

0061 – 33 – 4.

 پەراسووەکان : costalis

پەراسووەکان/perasuwekan: نتـ:[ توێ] پەراسووەکان ، 12 جووت کەوانە ئێسکن کە لە دواوە دەگەنەوە بە زیادەکانی لاوەکی بڕبڕەی پشت و لە پێشەوە بێجگە دوو جووتی دوایی( لە دە جووتی تر سێ جووت پێکەوە و حەفت جووت بە جیا) بەهۆی کرۆژە ەوە دەگەنەوە بە ئێسکی چەڵەمە. چەڵەمە ئێسکێکی پانی خەنجەرئاسایە کە کرۆژەی پەراسووەکانی پێوە دەلکێت. لە 12 جووت پەراسوو و بڕبڕاگە و چەڵەمە بۆشاییەك لە ناو سینگدا بەدی دێت کە پەردەی ناوپەنچکك یان گلێجە بنی دەگرێت. ئەم بۆشاییە کە دڵ و سییەکان لە خۆ دەگرێت بە سینگ دەناسرێت .[ ئینگـ : costal][ لا : costalis]

0062 – 01 –

0063 – 02 –

0064 – 03 –

0065 – 04 –

0066 – 05 –

0067 – 06 –

0068 – 07 –

0069 – 08 –

0070 – 09 –

0071 – 10 –

0072 – 11 –

0073 – 12 –

0074 – 1 – 

0075 – 2 – 

0076 – 3 – 

0077 – 4 – 

0078 – 5 – 

0079 – 6 – 

0080 – 7- 

0081 – 8 – 

0082 – 9 –

0083 – 10 – 

0084 – 11 – 

0085 – 12 – 

0086 – چۆڵەمەی شان/čoľemey šan: نتـ:[ توێ] کلیکا ملی ، ئێسکی چەڵەمە : ئێسكی چۆڵەمەی شان لای ڕاست.[ ئینگـ : clavicle , coilar bone]

0087 – چۆڵەمەی شان/čoľemey šan: نتـ:[ توێ] کلیکا ملی ، ئێسکی چەڵەمە :ئێسكی چۆڵەمەی شان لای چەپ.[ ئینگـ : clavicle , coilar bone]

بەستەری نێوان چۆڵەمەکان/besterî nêwan čoľemekan: نتـ:[ توێ] .[ ئینگـ : interclavicular ligament]

0089 – کۆڵەی سنگ/koľey sing: نتـ: [ توێ] .[ ئینگـ : Sternum] 

.

ئێسکەکانی لەگەنە/ěskekanî legene: نتـ:[ توێ] بریتییە لە : سێبەندە، کەلەکە، کڵۆك، ئێسکی بەر، لکانگەی شەرم، کاسەی کڵۆك، کۆنی ئۆپتۆراتۆر، کلێجە _ کلێنچکە.

کاسیلکەی لەگەنە لە دوو ئێسک بە ناوی کزیە لە پێشەوە و سێبەندە و کلێجە لە دواوە پێکھاتووە. کزیە ئێسکێکە کە لە پێکەوەلکانی سێ ئێسکی دەورانی تۆلی واتە ئێسکی باڵی کزیە یا کەلەکە، کڵۆک و شەرم ئێسک پێک ھاتووە. کۆبوونەوەی دوو کزیە، سێبەندە و کلێجە بۆشایێک پێک دێنێ کە لەگەنەی پێ دەڵێن. ئێسکی ڕان بە ڕووکاری دەر و ژێری لەگەنەەوە بەند دەبێت.[ ئینگـ : pelvic gridle ]

0090 – 1 – ئێسکی سێبه‌نده‌/ěskî sě bende: نتـ:[ توێ] کلوت، کلۆک، کولمک: ئه‌وه‌ی که‌ ده‌که‌وێته‌ ژێر که‌له‌که‌وه‌.[ ئینگـ : ]

0091 – 2 – كڵۆت/kiľot: نتـ:[ توێ] کەلەکە : لەلای ڕاست.[ ئینگـ : ilium]

0092 – 3 – کڵۆك/kiľot: نتـ:[ توێ]  کەلەکە : لەلای چەپ.[ ئینگـ : ilium]

كڵۆتی/kiľotî: نتـ:[ توێ] .[ ئینگـ : ilio]

كڵۆتی ئەشکنجی/kiľotî eškincî: نتـ:[ توێ] کڵۆتی پەنای ڕانی.[ ئینگـ : ilio inguinal]

كڵۆتی پەراسوویی/kiľotî perasuwîy: نتـ:[ توێ] .[ ئینگـ : iliocostal]

كڵۆتی دڕکنی/kiľotî diřkinî: نتـ:[ توێ] .[ ئینگـ : iliosinal]

كڵۆتی ڕانی/kiľotî řanî: نتـ:[ توێ] .[ ئینگـ : ilio femoral]

كڵۆتی سمتە جۆڵەیی/kiľotî simte coľeyî: نتـ:[ توێ] .[ ئینگـ : iliosacral]

كڵۆتی کەمەری/kiľotî kemerî: نتـ:[ توێ] .[ ئینگـ : ilio lumber]

كڵۆتی کلێننچکەیی/kiľotî kilêncikeyî: نتـ:[ توێ] .[ ئینگـ : ilio coccygeal]

كڵۆتی لەگەنەیی/kiľotî legeneyî: نتـ:[ توێ] کڵۆتی مۆژی.[ ئینگـ : ilio pelvic]

0093 – 4 – ئێسکی بەر/kiľot: نتـ:[ توێ] .[ ئینگـ : ]

0094 – 5 – لکانگەی شەرم/kiľot: نتـ:[ توێ] .[ ئینگـ : ]

0095 – 6 – کاسەی کڵۆك /kiľot: نتـ:[ توێ] .[ ئینگـ : ]

0096 – 7 – کۆنی ئۆپتۆراتۆر/kiľot: نتـ:[ توێ] .[ ئینگـ : ]

0097 – 8 – کلێجە/kiľot: نتـ:[ توێ] .[ ئینگـ : ]

0098 – کزیە/kizye: ن: ئێسکێکی چوارگۆشی ناڕێکە کە لە ناوەڕاستەوە نەختێك گێڕاوە. دوو دانە لەم ئێسکە لە لەشی مرۆڤدا ھەیە؛ یەکێك لە لای چەپ و ئەوی تر لە لای ڕاست کە پێکەوە جەم دەبن و پشتێنەی لەگەنە پێک دەھێنن. کزیە لە پێکەوەلکانی سێ ئێسکی دەورانی تۆلی پێكدێت، واتە ( ئێسکی باڵی کزیە یا کەلەکە )و ( ئێسکی کڵۆك) و ( ئێسکی شەرم ئێسك ) ئەم سێ بەشە لە کاسە کڵۆکدا یەکدەگرن، ئەم یەکگرتنە لە مناڵاندا کرۆژنەییە و لە گەورەکاندا دەبێتە ئێسك. کۆبوونەوەی دوو کزیە، سێبەندە و کلێجە بۆشایێک پێک دێنێ کە لەگەنەی پێ دەڵێن. ئێسکی ڕان بە ڕووکاری دەر و ژێری لەگەنەوە بەند دەبێت.  [ ئینگـ : Hip bone]

0099 – ئێسكی سمت/ěskî simit: نتـ:[ توێ] ئه‌سکنجه‌/eskince: ن:[ توێ][ بەشێکە لە ئێسکەبەند] ئه‌سکه‌نج، زیزه‌ڵه‌، قوڵقۆڵه‌، نێک( بانه‌) : ئێسکه‌که‌ی سه‌ره‌وه‌ی ڕانییه‌ له‌خواره‌ وه‌ی که‌له‌که‌. جوجکه‌ی سمت.[ ئینگ: Ischium].

پشتێنەی لەگەنە : لەگەنە ، كزیە ، كەلەكە ،كڵۆك ،  كاسە كڵۆك :

.

———————————————————————————————————————————————————-

ئێسکبەندی دەرەكی/êskbendî nawekî: نتـ:[ توێ][ ئێسکبەند+ی+ دەرەكی][ ئینگـ : exoskeleton ] .

ئێسکبەندی ناوەكی/êskbendî nawekî: نتـ:[ توێ][ ئێسکبەند+ی+ ناوەكی][ ئینگـ : endoskeleton ] .

+++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++

کۆئەندامی پەلی سەروو/koendamî pelî serû: نتـ:[ ئەندامانی+ پەلی+ سەروو] [ ]

0100 – ئێسكی باسك/ěskî basik: نتـ:[ توێ] کە لەدوو لای لەشی مرۆڤ و لە پەکەرەی دەستدا جێگیر بووە. ئەم ئێسکە لە سەرەوە( بەشی proximal) لەگەڵ ئێسکی دەفە و جومگەی شان و لە خوارەوە (بەشی distal) لەگەڵ ئێسکی کەوەرە () و زەند()، جومگەی ئەنیشک پێكدێنێت.

0101 – 01 – ئێسكی بازوو/ěskî bazû: نتـ:[ توێ] ئێسكی نێوان ئانیشك و سه‌رشان.[ ئینگ: Humerus].

0102 – 02 –  ئێسكی بازوو/ěskî bazû: نتـ:[ توێ] ئێسكی نێوان ئانیشك و سه‌رشان.[ ئینگ: Humerus].

0103 – 01 –  ئێسکی کەوەرە/ěskî Kewere : نتـ:[ توێ] ئێسکی قەڵەمەی بچووکی باسک.[ لا : ulna bone ]

0104 – 20 –  ئێسکی کەوەرە/ěskî Kewere : نتـ:[ توێ] ئێسکی قەڵەمەی بچووکی باسک.[ لا : ulna bone ]

0105 – 01  – ئێسكی زەند/ěskî zend: نتـ:[ توێ] بەلەچەق : ئێسکی قەڵەمەی گەورەی باسک.[ لا : radius bone]

0106 – 02 – ئێسكی زەند/ěskî zend: نتـ:[ توێ] بەلەچەق : ئێسکی قەڵەمەی گەورەی باسک.[ لا : radius bone]

ئێسكۆکەکانی مه‌چه‌ك/ěskokekanî meček: نتـ:[ توێ] کارپینێ : ئێسکەکانی مەچەك جومگەێکی توێژکارییە کە وا دەبێتە هۆی جموجۆڵی هەرچی زۆرتری دەست لە مرۆڤدا. ئەم جومگە لە هەشت ئێسك پێکهاتووە کە لە دوو ڕەدی دا رێککەوتون.[ ئینگ: Carpus ، carpiene].

0107 – 1. ئێسكی مانگی/ěskî mangî: نتـ:[ توێ] ئێسکی کەوانەیی : یەکەمین ئێسکۆکەیە لە باسک و مەچەكدا کە لە شێوەی مانگ دەچێت.( A) [ لا : lunate]

0108 – 1. ئێسكی مانگی/ěskî mangî: نتـ:[ توێ] ئێسکی کەوانەیی : یەکەمین ئێسکۆکەیە لە باسک و مەچەكدا کە لە شێوەی مانگ دەچێت.( A) [ لا : lunate]

0109 –  2. ئێسكی مانگی/ěskî mangî: نتـ:[ توێ] ئێسکی کەوانەیی : یەکەمین ئێسکۆکەیە لە باسک و مەچەكدا کە لە شێوەی مانگ دەچێت.( A) [ لا : lunate]

0110 –  2. ئێسكی مانگی/ěskî mangî: نتـ:[ توێ] ئێسکی کەوانەیی : یەکەمین ئێسکۆکەیە لە باسک و مەچەكدا کە لە شێوەی مانگ دەچێت.( A) [ لا : lunate]

0111 – 3. ئێسكی سێسووچ/ěskî sêsûč: نتـ:[ توێ] دووهەمین ئێسکۆکەیە لە مەچەكدا کە سێ سووچی هەیە .( B)[ لا : triquetrum]

0112 – 3. ئێسكی سێسووچ/ěskî sêsûč: نتـ:[ توێ] دووهەمین ئێسکۆکەیە لە مەچەكدا کە سێ سووچی هەیە .( B)[ لا : triquetrum]

0113 – 4 – ئێسكی نۆکی/ěskî nokî : نتـ:[ توێ] سێهەمین ئێسکۆکەیە لە مەچەكدا کە لە شێوەی نۆك دەچێت.( C)[ لا : Pisiform]

0114 – 4 – ئێسكی نۆکی/ěskî nokî : نتـ:[ توێ] سێهەمین ئێسکۆکەیە لە مەچەكدا کە لە شێوەی نۆك دەچێت.( C)[ لا : Pisiform]

0115 – 5 . ئێسكی چنگاڵی/ěskî čingaľî: نتـ:[ توێ] چوارەمین ئێسکۆکەیە لە مەچەكدا کە لە شێوەی قولاب دەچێت.( D)[ لا : Hamate]

0116 – 5 . ئێسكی چنگاڵی/ěskî čingaľî: نتـ:[ توێ] چوارەمین ئێسکۆکەیە لە مەچەكدا کە لە شێوەی قولاب دەچێت.( D)[ لا : Hamate]

0117 – 6 – ئێسكی گەورە/ěskî gewire : نتـ:[ توێ] پێنجەمین ئێسکۆکەیە لە مەچەكدا کە لە شێوەی سەر دەچێت.( E)[ لا : Capitate]

0018 – 6 – ئێسكی گەورە/ěskî gewire : نتـ:[ توێ] پێنجەمین ئێسکۆکەیە لە مەچەكدا کە لە شێوەی سەر دەچێت.( E)[ لا : Capitate]

0119 – 7 – ئێسكی نیمچەتەریب/ěskî nîmče terîb: نتـ:[ توێ] شەشمین ئێسکۆکەیە لە مەچەكدا کە شێوەیەکی ئەندازەی هەیە لایەکی لە سێگۆشە دەچێت و لایەلی لە چوارگۆشە دەچێت.( F)[ لا : Trapezoid]

0120 – 7 – ئێسكی نیمچەتەریب/ěskî nîmče terîb: نتـ:[ توێ] شەشمین ئێسکۆکەیە لە مەچەكدا کە شێوەیەکی ئەندازەی هەیە لایەکی لە سێگۆشە دەچێت و لایەلی لە چوارگۆشە دەچێت.( F)[ لا : Trapezoid]

0121 – 8 – ئێسكی لەبزینەیی/ěskî lebizîneyî: نتـ:[ توێ] هەفتەمین ئێسکۆکەیە لە مەچەكدا کە لە شێوەی لەبزینە دەچێت.( G)[ لا : Trapezium]

0122 – 8 – ئێسكی لەبزینەیی/ěskî lebizîneyî: نتـ:[ توێ] هەفتەمین ئێسکۆکەیە لە مەچەكدا کە لە شێوەی لەبزینە دەچێت.( G)[ لا : Trapezium]

0123 – 9 – ئێسكی بەلەمی/ěskî belemî: نتـ:[ توێ]هەفتەمین ئێسکۆکەیە لە مەچەكدا کە لە شێوەی لەبزینە دەچێت.( H)[ لا : Scaphoid]

0124 – 9 – ئێسكی بەلەمی/ěskî belemî: نتـ:[ توێ]هەفتەمین ئێسکۆکەیە لە مەچەكدا کە لە شێوەی لەبزینە دەچێت.( H)[ لا : Scaphoid]

شانەی دەست/šaney dest: نتـ:[ توێ][ شانە+ ی+ دەست] مێتاکارپەکان : metacarpus : بریتین لە 5   [ ئینگـ: Carpal bones]

0125 –  1. ئێسكی شانەی دەست I پەنجە/ěskî šaney dest: نتـ:[ توێ] ئەو ئێسکەی کە دەبێتە بنەمای پەنجەگەورە.

0126 – پەنجەی ژێرەوە 

0127 –  پەنجەی ناوەڕاست 

0128 –  پەنجەی  سەرەوە ( نینۆکدا). 

0129  1. ئێسكی شانەی دەست I پەنجە/ěskî šaney dest: نتـ:[ توێ] ئەو ئێسکەی کە دەبێتە بنەمای پەنجەگەورە.

0130 – پەنجەی ژێرەوە 

0131 –  پەنجەی ناوەڕاست 

0132 –  پەنجەی  سەرەوە ( نینۆکدا). 

0133 – 2. ئێسكی شانەی II پەنجە /ěskî šaney dest: نتـ:[ توێ] ئەو ئێسکەی کە دەبێتە بنەمای پەنجەی نیشان.

0134 – پەنجەی ژێرەوە 

0135 –  پەنجەی ناوەڕاست 1

0136 –  پەنجەی  ناوەڕاست 2

0137 –  پەنجەی  سەرەوە ( نینۆکدا). 

0138 – 2. ئێسكی شانەی II پەنجە /ěskî šaney dest: نتـ:[ توێ] ئەو ئێسکەی کە دەبێتە بنەمای پەنجەی نیشان.

0139 – پەنجەی ژێرەوە 

0140 –  پەنجەی ناوەڕاست 1

0141 –  پەنجەی  ناوەڕاست 2

0142 –  پەنجەی  سەرەوە ( نینۆکدا). 

0143 -3. ئێسكی شانەی III پەنجە/ěskî šaney dest: نتـ:[ توێ] ئەو ئێسکەی کە دەبێتە بنەمای پەنجەی باڵابەرزە.

0144 – پەنجەی ژێرەوە 

0145 –  پەنجەی ناوەڕاست 1

0146 –  پەنجەی  ناوەڕاست 2

0147 –  پەنجەی  سەرەوە ( نینۆکدا). 

0148 – 3. ئێسكی شانەی III پەنجە/ěskî šaney dest: نتـ:[ توێ] ئەو ئێسکەی کە دەبێتە بنەمای پەنجەی باڵابەرزە.

0149 – پەنجەی ژێرەوە 

0150 –  پەنجەی ناوەڕاست 1

0151 –  پەنجەی  ناوەڕاست 2

0152 –  پەنجەی  سەرەوە ( نینۆکدا). 

0153 – 4. ئێسكی شانەی IV پەنجە/ěskî šaney dest: نتـ:[ توێ] ئەو ئێسکەی کە دەبێتە بنەمای پەنجەی ئالخواج.

0149 – پەنجەی ژێرەوە 

0150 –  پەنجەی ناوەڕاست 1

0151 –  پەنجەی  ناوەڕاست 2

0152 –  پەنجەی  سەرەوە ( نینۆکدا). 

0153 – 4. ئێسكی شانەی IV پەنجە/ěskî šaney dest: نتـ:[ توێ] ئەو ئێسکەی کە دەبێتە بنەمای پەنجەی ئالخواج.

0154 – پەنجەی ژێرەوە 

0155 –  پەنجەی ناوەڕاست 1

0156 –  پەنجەی  ناوەڕاست 2

0157 –  پەنجەی  سەرەوە ( نینۆکدا). 

0158 – 5. ئێسكی شانەی V  پەنجە/ěskî šaney dest: نتـ:[ توێ] ئەو ئێسکەی کە دەبێتە بنەمای پەنجەی تووتە.

0159 – پەنجەی ژێرەوە 

0160 –  پەنجەی ناوەڕاست 1

0161 –  پەنجەی  ناوەڕاست 2

0162 –  پەنجەی  سەرەوە ( نینۆکدا). 

0163 – 5. ئێسكی شانەی V  پەنجە/ěskî šaney dest: نتـ:[ توێ] ئەو ئێسکەی کە دەبێتە بنەمای پەنجەی تووتە.

0164 – پەنجەی ژێرەوە 

0165 –  پەنجەی ناوەڕاست 1

0166 –  پەنجەی  ناوەڕاست 2

0167 –  پەنجەی  سەرەوە ( نینۆکدا). 

ئەندامانی پەلی خواروو/koendam: نتـ:[ توێ][ ئەندامانی+ پەلی+ خواروو] هەر لایەکی پەلی خوارەوەی مرۆڤ کە پێی دەگووترێت قاچ یان لنگ پێکهاتووە لە 31 پارچە ئێسکی جیاواز، کە تێکڕا دەکەنە 62 پارچە ئێسك.  

0168 –01 – ئێسكی ڕان/ěskî řan: نتـ:[ توێ][ ئێسک+ ی+ ڕان]  هەستی یێ ڕانێ : ئەم ئێسکە گەورەترین و دریژترین و بەهێزترین ئێسكی لەشی مرۆڤە، بەشێکە لە پەلەکانی خوارەوەی لای ڕاست و چەپ، ئەم ئێسكە لای سەرەوەی خڕە، كە دەچێتە ناو قوڵكە بۆشایی یەوە، کە قوڵكە جومگە پێک دێنێت. ئێسكی ڕان لە خوارەوە لە جومگەی ئەژنۆ دا لەگەڵ ئیسکی لاقدا دەجومگێت. [ ئینگـ : femur ,thighbone].

0169 –02 – ئێسكی ڕان/ěskî řan: نتـ:[ توێ][ ئێسک+ ی+ ڕان]  هەستی یێ ڕانێ : ئەم ئێسکە گەورەترین و دریژترین و بەهێزترین ئێسكی لەشی مرۆڤە، بەشێکە لە پەلەکانی خوارەوەی لای ڕاست و چەپ، ئەم ئێسكە لای سەرەوەی خڕە، كە دەچێتە ناو قوڵكە بۆشایی یەوە، کە قوڵكە جومگە پێک دێنێت. ئێسكی ڕان لە خوارەوە لە جومگەی ئەژنۆ دا لەگەڵ ئیسکی لاقدا دەجومگێت. [ ئینگـ : femur ,thighbone].

0170 – 01 –  كڵاوەی ئەژنۆ/kiľawey ejino: نتـ:[ توێ][ كڵاو+ ئە+ ی+ ئەژنۆ] کەشکەی ئەژنۆ( هـ) .  [ ئینگـ : patella].

0171 – 02 –  كڵاوەی ئەژنۆ/kiľawey ejino: نتـ:[ توێ][ كڵاو+ ئە+ ی+ ئەژنۆ] کەشکەی ئەژنۆ( هـ) .  [ ئینگـ : patella].

0172 – 01 – قامیشە/qamîše: ن:[ توێ] لولاق، کەناری پێشەوەی لولاق. : ئێسکێکیە لە ئێسکەکانی ئێسکبەند.[ لا : tibia][ ئینگـ : Shin bone].

0173 – 02 – قامیشە/qamîše: ن:[ توێ] لولاق، کەناری پێشەوەی لولاق. : ئێسکێکیە لە ئێسکەکانی ئێسکبەند.[ لا : tibia][ ئینگـ : Shin bone].

0174 – 01 –تەڵەزم/kiľawey ejino: نتـ:[ توێ] ئێسکەباریکەی لاق.[ ئینگـ : Fibula].  

0175 – 02 – تەڵەزم/kiľawey ejino: نتـ:[ توێ] ئێسکەباریکەی لاق.[ ئینگـ : Fibula].  

هەر پێیەك بریتیە لە 27 پارچە ئێسکی جیاواز.

0176 –  01 –ئێسکی قوله‌پێ/ ěskî qulepê: نتـ:[ توێ] زەنداپێ، بازنداپێ، قاپ، کشتەکی پێڵو، کڕکڕەی پێڵو : جومگەی نێوان لاق و پێ.[ لا : Tarsus].[ ئینگـ : ankle bone ]

0177 –  01 –ئێسکی قوله‌پێ/ ěskî qulepê: نتـ:[ توێ] زەنداپێ، بازنداپێ، قاپ، کشتەکی پێڵو، کڕکڕەی پێڵو : جومگەی نێوان لاق و پێ.[ لا : Tarsus].[ ئینگـ : ankle bone ]

0178 – 01 – ئێسكی پاژنە/pajine: ن:[ توێ] .[ لا : Calcaneum , Calcaneus ]

0179 – 01 –ئێسكی پاژنە/pajine: ن:[ توێ] .[ لا : Calcaneum , Calcaneus ]

0180 –   01 –ئێسكی ڕەقەڵە/pajine: ن:[ توێ] ڕەقەڵەی قاچ، گۆزینگ.[ ئینگـ :  Talus bone]

0181 –   01 – ئێسكی ڕەقەڵە/pajine: ن:[ توێ] ڕەقەڵەی قاچ، گۆزینگ.[ ئینگـ :  Talus bone]

0182 – 08 – 4. ئێسكی شەش پاڵووی/pajine: ن:[ توێ] ئێسكی شەش لا، شەش ڕوو.[ ئینگـ :  Cuboid bone]

0183 – 08 – 4. ئێسكی شەش پاڵووی/pajine: ن:[ توێ] ئێسكی شەش لا، شەش ڕوو.[ ئینگـ :  Cuboid bone]

0184 – 09 – 5. ئێسكی بەلەمی /pajine: ن:[ توێ] یەكێكە لە ئێسکەکانی مەچەکی پێ.[ ئینگـ : Navicular bone]

0185 – 09 – 5. ئێسكی بەلەمی /pajine: ن:[ توێ] یەكێكە لە ئێسکەکانی مەچەکی پێ.[ ئینگـ : Navicular bone]

0186 – 10 – 6. ئێسكی پوازی تەنیشتی/pajine: ن:[ توێ] یەكێكە لە ئێسکەکانی مەچەکی پێ.[ ئینگـ : Lateral cuneiform bone]

0187 – 10 – 6. ئێسكی پوازی تەنیشتی/pajine: ن:[ توێ] یەكێكە لە ئێسکەکانی مەچەکی پێ.[ ئینگـ : Lateral cuneiform bone]

0188 – 11 – 7. ئێسكی پوازی ناوەندی/pajine: ن:[ توێ] یەكێكە لە ئێسکەکانی مەچەکی پێ.[ ئینگـ : Intermediate cuneiform bone]

0189 – 11 – 7. ئێسكی پوازی ناوەندی/pajine: ن:[ توێ] یەكێكە لە ئێسکەکانی مەچەکی پێ.[ ئینگـ : Intermediate cuneiform bone]

0190 – 12 – 8. ئێسكی پوازی پەر/pajine: ن:[ توێ] یەكێكە لە ئێسکەکانی مەچەکی پێ.[ ئینگـ : Medial cuneiform bone]

0191 – 12 – 8. ئێسكی پوازی پەر/pajine: ن:[ توێ] یەكێكە لە ئێسکەکانی مەچەکی پێ.[ ئینگـ : Medial cuneiform bone]

1192 – 13 – 9. ئێسکی شانەی پێ/pajine: ن:[ توێ] ئێسکی لەپی پێ، ئەو پێنج ئێسکەی کە دەکەوێتە نیوان مەچەك و پەنجەکانی پێدا.[ لا : Metatarsus][ ئینگـ : Metatarsal bones]

1193 – 13 – 9. ئێسکی شانەی پێ/pajine: ن:[ توێ] ئێسکی لەپی پێ، ئەو پێنج ئێسکەی کە دەکەوێتە نیوان مەچەك و پەنجەکانی پێدا.[ لا : Metatarsus][ ئینگـ : Metatarsal bones]

ئێسكی پەنجە/pajine: نتـ:[ توێ] گرێ پەنجەکانی پێ ژمارەیان دەبێتە 14 ئێسکە پەنجە، ، جیاوازە لە پەنجەکانی دیکە.  .[ ئینگـ : Phalanges of the foot]

1194 –14 – 10. پێنج دانە پەنجەی پێ لە پاش پێنج ئێسکی لەپی پا وە دێن، بەلاتینی پێیان دەگووترێت ( Proximal Phalanges)

1195 –

0196 –15 – 11. یەك دانە پەنجە کە بە کەڵەئەنگوست یان پەنجەگەورە ناسراوە، بە لاتینی پێی دەگووترێت ( Hallux).

0197 –

0198 –

0199 –

0200 –

0201 –

0202 –

0203 –

0204 –16 – 12. چوار پەنجەکەی دیکەی پێ لە دوو رێز پەنجە پێك دێن، رێزی نێوان ئێسکەکانی لەپی پێ و دوا ریز پێی دەگووترێت ( Middle Phalanges)

0205 –

0206 –  چوار پەنجەکەی دوایین پێی دەگووترێت ( Distal Phalanges)

.

بالەڵە/baleľe: ن:[ توێ][ هـ] شەپیلك : ئێسكی پشتەوەی شانییە.

ئێسکی چۆله‌مه‌/ěskî čoleme: نتـ:[ توێ] ته‌له‌مه‌.

.

.

.

.