سەگ/seg: ن:[ گیان] سە، سپەڕ، سپڵۆت : گیانلەبەرێکە کە لە زۆربەی ناوچەکانی جیھاندا دەژیێت شێوە و ڕەگەزییان دەگاتە پتر لە 100 جۆر. سەگی ماڵیش ھەیە کە مرۆڤ بەخێوی دەکات، سەگی ماڵی بۆ یاریکردن و ھاوڕێیەتی کردنە کە زۆرجار بە ھێمای ئەمەگداری دادەنرێت. سووڕی ژیان سەگ : ماوەی ئاووسبوونی دەڵ لە نێوان 58 – 68 ڕۆژ دایە؛ و تەمەنی ژیانی لە نێوان 10 – 13 ساڵ دایە؛ و ڕۆژانە لە نێوان 12 – 14 کاتژمێر دەخەوێت( هەراش). بڵندی جۆرەکانی سەگ لەنێوان 15 – 110 سم دەبێت. نیزیکەی 15 بۆ 25 ساڵێک دەژێت.[ ناوی زانستی : Canis lupus familiaris].[ ئینگـ : dog].

 

نەشوناس

شوناس

تاک

کۆ

تاک

کۆ

شێوەزاری کرمانجی باکوور

سەگەک

سەگان

سەگەکە

سەگەکان

شێوەزاری کرمانجی ناوەند

سەگێ ، سەکێک

سەگان

سەگەکە

سەگەکان

شێوەزاری هەورامی

سەگێوە

سەگێ ، سەگن

سەگێ

سەگەکێ

:: سەگ تاکە بوونەوەرە لەسەر ڕووی زەوی کە تۆی لە خۆی زیاتر خۆش دەوێت.{ جۆش بیلینگس}.

:: غیرەت سەگ بتخوات.{ پپ} 

تووتکە، سەگ، گەماڵ. 

پۆلێنکردنی زانستی : Scientific classification
 فەرمانڕەوایی  هۆبە  پۆل پلە  خێزان  تیرە   جۆر  
kingdom phylum class order family art speies
Animalia Chordata Mammalia Carnivora Canidae Canis
جیهانی گیانلەبەر بڕبڕەدارەکان  شیردەرەکان  گۆشخۆرەکان  سەگییەکان سەگەکان  سەگی کوردی

سەگباب/seg: نتـ:[ مێتافۆر][ جنێو][ سەگ+ باب] کوڕی سەی( هل).    

سەگ بەخێوکردن/seg: نتـ:

سەگ تێخرۆشان/seg têxiroşan: کتپ:[ سەگ+ تێخرۆشان]

{

بەرازێ تۆپی سەگ تێی خرۆشا
بۆگەن و پیسی دنیای داپۆشا
گڕەی جەھەنەم جۆشی ئاوی کوڵ
بۆ مەلا مرقەی ئامۆزای سەکوڵ
کوورەی جەھەنەم ھاتە جۆش و ئاو
زوو حازر کرا بۆ مەلای بەدناو

سەگ تێرکردن/seg: نتـ:

سەگگەستن/seg: نتـ:

سەگگەستی/segweř: نتـ: سەگ گەستی و برینداری کرد . 

سەگ کوشتن/seg: نتـ:

سەگوەڕ/segweř: نتـ:[ سەگ+ وەڕ( وەڕین)]

{

ئەو وەختە زانام بەختەکەم شەڕ بی
عێڵەکەم هامسای عێڵ سەگوەڕ بی
}{ مەولەوی تاوەگۆزی}

سەگوەڕین/segweř: نتـ:[ دەنگ][ سەگ+ وەڕین]

سەگ لەدەستن ڕاکردن/seg: نتـ:

سەگی پێ سووتاو/segî pê sûtaw: نتـ: بریتی یە لە ماڵانگەریهەدا نەدەر. 

سەگێتی/segênî: نچ: سەگایەتی.

سەگێنی/segênî: نچ: سەگایەتی.

سەگیەتی/segiyetî: نچ: سەگایەتی. 

 گوڵبژێرێک لە جۆرەکانی سەگ

چیواوە/çîwawe: ن:[ گیان] بچووکترین ڕەگەزی سەگە، ناوەکەی ناوێکی مێکسیکی یە، دوو جۆری ئەم ڕەگەز هەیە، یەکێکیان تووکدارە، پێی دەگووترێت چیواوەی تووکدرێژ، دووەمیان پێی دەگووترێت تووککورت. .[ ئینگـ : chihuahua]

سەگی ئاوی/seg: نتـ: سەگاڤ _ سەگاجی _ سەگالا : جانەوەرێکە لە ئاوا دەژێت و کونی لە دم ئاوە کەوڵی بە نرخە.[ ئینگـ :  sel, seals ]

سەگی ڕاو/segî řaw: نتـ:[ گیان][ سەگ+ ی+ ڕاو] سەگێکی گەورەیە بۆ ڕاوکردنی دڕندەکان. [ ئینگـ : foxhound].

باسكەسەگ/baskeseg: نتـ:[ گیان][ باسك+ ئە+ سەگ] جۆرە سەگێكی بارییكە، باوكی گەماڵە و دایكی تانجی یە.

خێزانی سەگ/xêzanî seg: ن:[ گیان] سەگی ماڵی، سەگی کێوی، سەگی پاسەوانی و کاری پۆلیسی بەکاردێت. سەگەکان لە ھەردوو جۆری گۆشتخۆر و سەوزەخۆر ھەن.[ ئینگـ : canine، Canis]{ وەک : سەگەکان : dogs،   wolves،  coyotes،  jackals }.

سەگی مێیینە/seg: نتـ:

سەگی شوان/seg: نتـ:

سەگی کوردی/seg: نتـ: سەگی هەوشار : ئەم جۆرە سەگە لە شوێنە جیاوازەکانی کیشوەری ئاسیا بەم ناوەنەشەوە گاز دەکرێت.{ othersta}  

سەگی هار/segî har: نتـ: 

1 – سەگێ کە نەخۆشی هاری گرتبێت

2 – [ مجـ] بریتی یە لە مرۆڤی شەرفرۆش. 

سەگی هەوشار/segî hewşar: نتـ: ڕەگەزی ئەم جۆرە سەگە، یەکێکە لە ڕەگەزە کۆنەکانی سەگ لە جیھانە کە زۆر بەهێز و ئێسکی پتەوە و زۆر نەترسە. 5000 ساڵ دەبێت وێنەی لە سەر نەخشەی دیوران هەڵکەندراوە لە مێتزۆپۆتامیا. مەڵبەندی لەناوچەی پشدەری پارێزگای سلێمانییە. سەگێکە بۆ پاسەوانی سوودی لێوەردەگیرێت و دەشتوانێت ڕووبەڕووی گورگ بێتەوە. هەندێ جار نرخی کڕینی دانەیەک لەم سەگە دەگاتە 30 هەزار دۆلار لە بارازدا. 

سێگوجیۆ/sêguciyo: ن:[ گیان] ناوی جۆرە سەگێکە، بە ڕەچەڵەک ئیتالی یە، هەر بە سەگی ئیتالیش بەناوبانگە.[ ئینگـ : segugio ]  

 هەندێک لە دەنگەکانی سەگ لە کاتی جیاوازدا

ئەتە/ete: ن:[ دەنگ] ئەوتە

ئەوە/ewe: ن:[ دەنگ] حەو، عەو، عەوە، هەوە.  

ئەوتە/ewte: ن:[ دەنگ] ئەوتە، حەوتە، عەوتە، هەوتە. 

ئۆرە/ore: ن:[ دەنگ] عۆرەی سەگ. 

ئوورە/ûre: ن:[ دەنگ] عوورە : عوورەی سەگ

بەو/bew: ن:[ دەنگ] ئەوە، حەو، عەو، عەوە، هەوە. 

بۆڕە/bore: ن:[ دەنگ]

پاچە/paçe: ن:[ دەنگ]

پاسە/pase: ن:[ دەنگ]

پارس/paris: ن:[ دەنگ]

پروە/pirwe: ن:[ دەنگ]

چەقە/çeqe: ن:[ دەنگ]

چلنگە/çilinge: ن:[ دەنگ]

حەپە/ĥepe: ن:[ دەنگ]

حەفە/ĥefe: ن:[ دەنگ]

حەوە/ĥewe: ن:[ دەنگ]

حەوتە/ĥewte: ن:[ دەنگ]

حۆڕە/ĥore: ن:[ دەنگ]

حوپە/ĥepe: ن:[ دەنگ]

حرپە/ĥirpe: ن:[ دەنگ]

ڕەتە/řete: ن:[ دەنگ]

ڕەوە/řewe: ن:[ دەنگ]

ڕەوتە/řewte: ن:[ دەنگ]

ڕەیە/řeye: ن:[ دەنگ]

ڕیلە/řeyile: ن:[ دەنگ]

زووزە/zûze ن:[ دەنگ]

عەپە/äepe: ن:[ دەنگ]

عەف/äef: ن:[ دەنگ]

عەفە/äefe: ن:[ دەنگ]

عەفت/äefit: ن:[ دەنگ]

عەفتە/äefite: ن:[ دەنگ]

عەوە/äewe: ن:[ دەنگ] عەوو، عەووک،

:: کچی( سەیە، سەکە، سەگ)/qoze: ن:[ دەنگ]

قووڕە/qûre: ن:[ دەنگ]

قووزە/qûzee: ن:[ دەنگ]

قوولە/qûke: ن:[ دەنگ]

کازە/kaze: ن:[ دەنگ]

کاسە/kase: ن:[ دەنگ]

کاستە/kaste: ن:[ دەنگ]

کەفە/kefe: ن:[ دەنگ]

کەفتە/kefite: ن:[ دەنگ]

کسە/kise: ن:[ دەنگ]

کسکە/kiske: ن:[ دەنگ]

کۆزە/koze: ن:[ دەنگ]

کووزە/kûze: ن:[ دەنگ]

گەرە/gere: ن:[ دەنگ]

گەڕە/geře: ن:[ دەنگ]

گەفە/gefe: ن:[ دەنگ]

گەڤە/geve: ن:[ دەنگ]

گڕە/giře: ن:[ دەنگ]

گفە/gife: ن:[ دەنگ]

گڤە/give: ن:[ دەنگ]

لاسە/lase: ن:[ دەنگ]

لاسکە/lasike: ن:[ دەنگ]

لەوە/lewe: ن:[ دەنگ]

لوورە/lûre: ن:[ دەنگ]

لیرە/lîre: ن:[ دەنگ]

لیلە/lîle: ن:[ دەنگ]

لوولە/lûle: ن:[ دەنگ]

لوویلە/lûyile: ن:[ دەنگ]

لویرە/luyire: ن:[ دەنگ]

لۆیلە/loyile: ن:[ دەنگ]

مرخە/mirxe: ن:[ دەنگ]

مرقە/mirqe: ن:[ دەنگ]

مرغە/mire: ن:[ دەنگ]

مڕە/miře: ن:[ دەنگ]

مڕژە/miřje: ن:[ دەنگ]

نازکە/nazike: ن:[ دەنگ]

ناسکە/nasike: ن:[ دەنگ]

نەکوچ/nekuç: ن:[ دەنگ]

نووڕە/nûře: ن:[ دەنگ]

نووزە/nûze: ن:[ دەنگ]

نووسە/nûse: ن:[ دەنگ] –

نووزکە/nûzike: ن:[ دەنگ]

نووسکە/nûsike: ن:[ دەنگ]

نیسکە/nîske: ن:[ دەنگ]

وڕە/wiře: ن:[ دەنگ]

وەڕە/weře: ن:[ دەنگ]

وەوە/wewe: ن:[ دەنگ]

هاپە/hape: ن:[ دەنگ]

هاڕە/haře: ن:[ دەنگ]

هافە/hafe: ن:[ دەنگ]

هاوە/hawe: ن:[ دەنگ]

هەپە/hepe: ن:[ دەنگ]

هەچە/heçe: ن:[ دەنگ]

هەڕە/heře: ن:[ دەنگ]

هەفە/hefe: ن:[ دەنگ]

هەوە/hewe: ن:[ دەنگ]

هەوتە/hewte: ن:[ دەنگ] ئەتە، ئەوتە، حەوتە، عەوتە. 

هەیچە/heyiçe: ن:[ دەنگ]

هووزە/hûze: ن:[ دەنگ]

تێبینیی: ئەم وشە کۆکراوانە، هەوڵێکی تاکەکەسییە. بێگومان وشەکان لەوە زیاترن؛ ئەگەر کۆ بکرێنەوە.
بەڵام بەداخەوە وەک ئەوەی هەوڵی کۆکردنەوەشیان نادەین و هیچمان لە هەگبەدا نییە، دەممان واڵا دەکەین و خۆش خۆش دەڵێین؛ زمانی کوردیی زمانێکی هەژارە و کەی زمانە!{ هاورێ جەلال}

حه‌په‌ی سەگ/ĥepey seg: نتـ:[ دەنگ]حەپە+ ی+ سەگ]

هوزهوز/huzhuzن:[ دەنگ] دەنگی سەگ.

پاشدر/paşdiřنتـ: سەگی پاشدڕ، سەگی پاشگر، یانی گر.

پێشبڕكێی سەگ/seg: نتـ:

توخمی سەگ/tuximî seg: نتـ: [ ئینگـ : Canine].

ساڵۆنی سەگ/seg: نتـ:

شەڕە سەگ/seg: نتـ:

شیری سەگ/seg: نتـ:

کوڕی سەگ/seg: نتـ:

گۆشتی سەگ/seg: نتـ:

گۆشتی سەگ خورادن/seg: نتـ:

لەناوبردنی سەگ/seg: کتپ:

:: هەڵمەتی لەناوبردنی سەگ لەکەلار بەردەوامە.{ ئاوێنە}

ناندان بەسەگ/seg: نتـ:

وەبا/weba: ن:[ ئاژ][ وە+ با] بە جووتبوونی سەگ دەگووترێت. 

.

.

.

.

:: هەرە عەووکی.

عەوتە/äewte: ن:[ دەنگ] ئەوتە

عەویفە/äewiyfe: ن:[ دەنگ]

عۆڕە/äore: ن:[ دەنگ]

عوورە/äûre: ن:[ دەنگ] ئوورە

عوولە/äûle: ن:[ دەنگ]

ڤەڕە/veře: ن:[ دەنگ]

ڤرە/viře: ن:[ دەنگ]

ڤڕە/viře: ن:[ دەنگ]

ڤراس/viřas: ن:[ دەنگ]

قەچە/qeçe: ن:[ دەنگ]

قەیچە/qeyçe: ن:[ دەنگ]

قروچکە/qiruçike: ن:[ دەنگ]

قروە/qirwe: ن:[ دەنگ]

قرووزە/qirûze: ن:[ دەنگ]

قرووسە/qirûse: ن:[ دەنگ]

قرووسکە/qirûsike: ن:[ دەنگ]

قرووکە/qirûke: ن:[ دەنگ]

قڕوچکە/qiřuçike: ن:[ دەنگ]

قڕووزە/qiřuze: ن:[ دەنگ]

قڕووسە/qiřuse: ن:[ دەنگ]

قۆڕە/qoře: ن:[ دەنگ]

قۆزە