سەگ/seg: ن:[ گیان] گیانلەبەرێکە کە لە زۆربەی ناوچەکانی جیھاندا دەژیێت شێوە و ڕەگەزییان دەگاتە پتر لە 100 جۆر. سەگی ماڵیش ھەیە کە مرۆڤ بەخێوی دەکات، سەگی ماڵی بۆ یاریکردن و ھاوڕێیەتی کردنە کە زۆرجار بە ھێمای ئەمەگداری دادەنرێت. سووڕی ژیان سەگ : ماوەی ئاووسبوونی دەڵ لە نێوان 58 – 68 ڕۆژ دایە؛ و تەمەنی ژیانی لە نێوان 10 – 13 ساڵ دایە؛ و ڕۆژانە لە نێوان 12 – 14 کاتژمێر دەخەوێت( هەراش). بڵندی جۆرەکانی سەگ لەنێوان 15 – 110 سم دەبێت.[ ناوی زانستی : Canis lupus familiaris].[ ئینگـ : dog].

:: سەگ تاکە بوونەوەرە لەسەر ڕووی زەوی کە تۆی لە خۆی زیاتر خۆش دەوێت.{ جۆش بیلینگس}.

:: غیرەت سەگ بتخوات.{ پپ} 

تووتکە، سەگ، گەماڵ. 

.

پۆلێنکردنی زانستی : Taxonomy
 فەرمانڕەوایی  هۆبە  پۆل پلە  خێزان  تیرە   جۆر  
kingdom phylum class order family art
Animalia Chordata Mammalia Carnivora Canidae Canis
جیهانی گیانلەبەر بڕبڕەدارەکان  شیردەرەکان  گۆشخۆرەکان  سەگییەکان سەگەکان 

.

سەگباب/seg: نتـ:[ مێتافۆر][ جنێو][ سەگ+ باب] کوڕی سەی( هل).    

سەگ بەخێوکردن/seg: نتـ:

سەگ تێخرۆشان/seg têxiroşan: کتپ:[ سەگ+ تێخرۆشان]

{

بەرازێ تۆپی سەگ تێی خرۆشا
بۆگەن و پیسی دنیای داپۆشا
گڕەی جەھەنەم جۆشی ئاوی کوڵ
بۆ مەلا مرقەی ئامۆزای سەکوڵ
کوورەی جەھەنەم ھاتە جۆش و ئاو
زوو حازر کرا بۆ مەلای بەدناو
.

سەگ تێرکردن/seg: نتـ:

سەگگەستن/seg: نتـ:

سەگگەستی/segweř: نتـ: سەگ گەستی و برینداری کرد . 

سەگ کوشتن/seg: نتـ:

سەگوەڕ/segweř: نتـ:[ سەگ+ وەڕ( وەڕین)]

{

ئەو وەختە زانام بەختەکەم شەڕ بی
عێڵەکەم هامسای عێڵ سەگوەڕ بی
}{ مەولەوی تاوەگۆزی}

سەگوەڕین/segweř: نتـ:[ دەنگ][ سەگ+ وەڕین]

سەگ لەدەستن ڕاکردن/seg: نتـ:

.

 گوڵبژێرێک لە جۆرەکانی سەگ

.

سەگی ئاوی/seg: نتـ:[ ئینگـ : SEALS ، SEL]

سەگی ڕاو/segî řaw: نتـ:[ گیان][ سەگ+ ی+ ڕاو] سەگێکی گەورەیە بۆ ڕاوکردنی دڕندەکان. [ ئینگـ : foxhound].

باسكەسەگ/baskeseg: نتـ:[ گیان][ باسك+ ئە+ سەگ] جۆرە سەگێكی بارییكە، باوكی گەماڵە و دایكی تانجی یە.

خێزانی سەگ/xêzanî seg: ن:[ گیان] سەگی ماڵی، سەگی کێوی، سەگی پاسەوانی و کاری پۆلیسی بەکاردێت. سەگەکان لە ھەردوو جۆری گۆشتخۆر و سەوزەخۆر ھەن.[ ئینگـ : canine، Canis]{ وەک : سەگەکان : dogs،   wolves،  coyotes،  jackals }.

سەگی مێیینە/seg: نتـ:

سەگی شوان/seg: نتـ:

سەگی کوردی/seg: نتـ: ئەم جۆرە سەگە لە شوێنە جیاوازەکانی کیشوەری ئاسیا بەم ناوەنەشەوە گاز دەکرێت : سرابی، عراقی، قفقازی، آلابای، قدرجونی، تبتی، کانگال، افغان.{ othersta}  

سەگی هار/seg: نتـ:

سەگی هەوشار/seg: نتـ: ڕەگەزی ئەم جۆرە سەگە، یەکێکە لە ڕەگەزە کۆنەکانی سەگ لە جیھانە کە زۆر بەهێز و ئێسکی پتەوە و زۆر نەترسە. 5000 ساڵ دەبێت وێنەی لە سەر نەخشەی دیوران هەڵکەندراوە لە مێتزۆپۆتامیا. مەڵبەندی لەناوچەی پشدەری پارێزگای سلێمانییە. سەگێکە بۆ پاسەوانی سوودی لێوەردەگیرێت و دەشتوانێت ڕووبەڕووی گورگ بێتەوە. هەندێ جار نرخی کڕینی دانەیەک لەم سەگە دەگاتە 30 هەزار دۆلار لە بارازدا. [ ع : کلب کبش].    

.

 هەندێک لە دەنگەکانی سەگ لە کاتی جیاوازدا

.

ئەتە/ete: ن:[ دەنگ] ئەوتە

ئەوە/ewe: ن:[ دەنگ] حەو، عەو، عەوە، هەوە.  

ئەوتە/ewte: ن:[ دەنگ] ئەوتە، حەوتە، عەوتە، هەوتە. 

ئۆرە/ore: ن:[ دەنگ] عۆرەی سەگ. 

ئوورە/ûre: ن:[ دەنگ] عوورە : عوورەی سەگ

بەو/bew: ن:[ دەنگ] ئەوە، حەو، عەو، عەوە، هەوە. 

بۆڕە/bore: ن:[ دەنگ]

پاچە/paçe: ن:[ دەنگ]

پاسە/pase: ن:[ دەنگ]

پارس/paris: ن:[ دەنگ]

پروە/pirwe: ن:[ دەنگ]

چەقە/çeqe: ن:[ دەنگ]

چلنگە/çilinge: ن:[ دەنگ]

حەپە/ĥepe: ن:[ دەنگ]

حەفە/ĥefe: ن:[ دەنگ]

حەوە/ĥewe: ن:[ دەنگ]

حەوتە/ĥewte: ن:[ دەنگ]

حۆڕە/ĥore: ن:[ دەنگ]

حوپە/ĥepe: ن:[ دەنگ]

حرپە/ĥirpe: ن:[ دەنگ]

ڕەتە/řete: ن:[ دەنگ]

ڕەوە/řewe: ن:[ دەنگ]

ڕەوتە/řewte: ن:[ دەنگ]

ڕەیە/řeye: ن:[ دەنگ]

ڕیلە/řeyile: ن:[ دەنگ]

زووزە/zûze ن:[ دەنگ]

عەپە/äepe: ن:[ دەنگ]

عەف/äef: ن:[ دەنگ]

عەفە/äefe: ن:[ دەنگ]

عەفت/äefit: ن:[ دەنگ]

عەفتە/äefite: ن:[ دەنگ]

عەوە/äewe: ن:[ دەنگ] عەوو، عەووک،

:: کچی( سەیە، سەکە، سەگ)

:: هەرە عەووکی.

عەوتە/äewte: ن:[ دەنگ] ئەوتە

عەویفە/äewiyfe: ن:[ دەنگ]

عۆڕە/äore: ن:[ دەنگ]

عوورە/äûre: ن:[ دەنگ] ئوورە

عوولە/äûle: ن:[ دەنگ]

ڤەڕە/veře: ن:[ دەنگ]

ڤرە/viře: ن:[ دەنگ]

ڤڕە/viře: ن:[ دەنگ]

ڤراس/viřas: ن:[ دەنگ]

قەچە/qeçe: ن:[ دەنگ]

قەیچە/qeyçe: ن:[ دەنگ]

قروچکە/qiruçike: ن:[ دەنگ]

قروە/qirwe: ن:[ دەنگ]

قرووزە/qirûze: ن:[ دەنگ]

قرووسە/qirûse: ن:[ دەنگ]

قرووسکە/qirûsike: ن:[ دەنگ]

قرووکە/qirûke: ن:[ دەنگ]

قڕوچکە/qiřuçike: ن:[ دەنگ]

قڕووزە/qiřuze: ن:[ دەنگ]

قڕووسە/qiřuse: ن:[ دەنگ]

قۆڕە/qoře: ن:[ دەنگ]

قۆزە/qoze: ن:[ دەنگ]

قووڕە/qûre: ن:[ دەنگ]

قووزە/qûzee: ن:[ دەنگ]

قوولە/qûke: ن:[ دەنگ]

کازە/kaze: ن:[ دەنگ]

کاسە/kase: ن:[ دەنگ]

کاستە/kaste: ن:[ دەنگ]

کەفە/kefe: ن:[ دەنگ]

کەفتە/kefite: ن:[ دەنگ]

کسە/kise: ن:[ دەنگ]

کسکە/kiske: ن:[ دەنگ]

کۆزە/koze: ن:[ دەنگ]

کووزە/kûze: ن:[ دەنگ]

گەرە/gere: ن:[ دەنگ]

گەڕە/geře: ن:[ دەنگ]

گەفە/gefe: ن:[ دەنگ]

گەڤە/geve: ن:[ دەنگ]

گڕە/giře: ن:[ دەنگ]

گفە/gife: ن:[ دەنگ]

گڤە/give: ن:[ دەنگ]

لاسە/lase: ن:[ دەنگ]

لاسکە/lasike: ن:[ دەنگ]

لەوە/lewe: ن:[ دەنگ]

لوورە/lûre: ن:[ دەنگ]

لیرە/lîre: ن:[ دەنگ]

لیلە/lîle: ن:[ دەنگ]

لوولە/lûle: ن:[ دەنگ]

لوویلە/lûyile: ن:[ دەنگ]

لویرە/luyire: ن:[ دەنگ]

لۆیلە/loyile: ن:[ دەنگ]

مرخە/mirxe: ن:[ دەنگ]

مرقە/mirqe: ن:[ دەنگ]

مرغە/mire: ن:[ دەنگ]

مڕە/miře: ن:[ دەنگ]

مڕژە/miřje: ن:[ دەنگ]

نازکە/nazike: ن:[ دەنگ]

ناسکە/nasike: ن:[ دەنگ]

نەکوچ/nekuç: ن:[ دەنگ]

نووڕە/nûře: ن:[ دەنگ]

نووزە/nûze: ن:[ دەنگ]

نووسە/nûse: ن:[ دەنگ]

نووزکە/nûzike: ن:[ دەنگ]

نووسکە/nûsike: ن:[ دەنگ]

نیسکە/nîske: ن:[ دەنگ]

وڕە/wiře: ن:[ دەنگ]

وەڕە/weře: ن:[ دەنگ]

وەوە/wewe: ن:[ دەنگ]

هاپە/hape: ن:[ دەنگ]

هاڕە/haře: ن:[ دەنگ]

هافە/hafe: ن:[ دەنگ]

هاوە/hawe: ن:[ دەنگ]

هەپە/hepe: ن:[ دەنگ]

هەچە/heçe: ن:[ دەنگ]

هەڕە/heře: ن:[ دەنگ]

هەفە/hefe: ن:[ دەنگ]

هەوە/hewe: ن:[ دەنگ]

هەوتە/hewte: ن:[ دەنگ] ئەتە، ئەوتە، حەوتە، عەوتە. 

هەیچە/heyiçe: ن:[ دەنگ]

هووزە/hûze: ن:[ دەنگ]

تێبینیی: ئەم وشە کۆکراوانە، هەوڵێکی تاکەکەسییە. بێگومان وشەکان لەوە زیاترن؛ ئەگەر کۆ بکرێنەوە.
بەڵام بەداخەوە وەک ئەوەی هەوڵی کۆکردنەوەشیان نادەین و هیچمان لە هەگبەدا نییە، دەممان واڵا دەکەین و خۆش خۆش دەڵێین؛ زمانی کوردیی زمانێکی هەژارە و کەی زمانە!{ هاورێ جەلال}

حه‌په‌ی سەگ/ĥepey seg: نتـ:[ دەنگ][ حەپە+ ی+ سەگ]

هوزهوز/huzhuz: ن:[ دەنگ] دەنگی سەگ.

.

پێشبڕكێی سەگ/seg: نتـ:

ساڵۆنی سەگ/seg: نتـ:

شەڕە سەگ/seg: نتـ:

شیری سەگ/seg: نتـ:

کوڕی سەگ/seg: نتـ:

گۆشتی سەگ/seg: نتـ:

گۆشتی سەگ خورادن/seg: نتـ:

لەناوبردنی سەگ/seg: کتپ:

:: هەڵمەتی لەناوبردنی سەگ لەکەلار بەردەوامە.{ ئاوێنە}

ناندان بەسەگ/seg: نتـ:

.

.

.

.