تەماتە/temate: ن:[ ڕوو] باجاناسۆر : bacanasor _ باینجانی سوور، پامیدۆر: pamîdor، تۆماتێز( تو)، شامك: šamik، فرەنگی: Firengî ئان بامجانەفرەنگی( كباك): ڕووەکێکی دەسچێنی یەكساڵە، گوڵێکی زەرددەگرێت و بەرەکەی لەسەرەتادا ڕەنگێکی سەوزی کاڵە و پاشان مەیلەو زەرد و بەرەوپرتەقاڵی دەڕووات هەتا پێدەگات ڕەنگی سووری تەواو دەگۆڕدرێت. بەری تەماتە ئاودارە، شێوەکەی پتر خڕە و هەرمێیشی هەیە، توێكڵێکی ناسك و تۆمی وردی لەنێو دا هەیە، تامی مزرە.[ Bot : Solanum Lycopersicum][ ئینگـ : tomato ].

{ تۆماتل : tomatl: ڕەچەڵەکی وشەی تەماتە لە زمانی ئەزتیکی : Aztec ـەوەهاتووە. زێدی ڕەسەنی تەماتە کیشوەری ئەمەریکای باشوور و وڵاتی پیرۆیە، ئیسپانییەکان گواستیانەوە ئەوروپا و لەوێشەوە بۆ هەموو جیهان، سەرەتا بۆ جوانکاری دەچێندرا و خەڵکی بە ڕووەکێکی ژەهراوییان دەزانی. لەدوای شەری جیهانی یەکەوە لەڕێگای داگیرکاری ئیمپێراتۆری بەریتانیاوە تەماتە هاتووەتە کوردستان}.

.

   ناوەڕۆك لە  100  گرامدا
  هێزی وزە   74 kJ یان (18 kcal)
  کاربۆهیدرات  3.9 g
  رێشاڵ  1.2 g
  شەکرەکان  2.6 g
  چەوری  0.2 g
  ئاو  94 g
  ڤیتامینەکان  ڤیتامین A  4 RE
 ڤیتامین Thiamine (B1)  0.037 mg
 Riboflavin (B2)  0.03  mg
 Niacin (B3)  0.594 mg
 Vitamin B6  0.08 mg
 Folate (B9)  46 mg
 Vitamin C  14 mg
 Vitamin E  0.54 mg
 Vitamin K  7.9 μg
  کانزاکان  کالیسیۆم  242 mg
 مەگنیزیۆم  11 mg
 مەنگەنیز  0.114 mg
 فۆسفۆر  24 mg
 پۆتاسیۆم  237 mg

.

تەماتەی ئیندیگۆ ( ئاماثویست جوێل)/temate: نتـ:[ ڕوو] تەماتەی ئیندجۆ. [ ئینگـ : Tomato INDIGO  : Amethyst Jewel]

تەماتەی ئیندیگۆ ( ئەپل)/temate: نتـ:[ ڕوو] تەماتەی ئیندجۆ : ئەم جۆرە تەماتەیە لە شێوەی سێو ە، ڕەنگی مۆرە.

[ ئینگـ : Tomato INDIGO  :Apple]

تەماتەی ئیندیگۆ بێریی زێڕین/temate: ن:[ ڕوو] [ ئینگـ : indigo gold berries tomato]

تەماتەی ئیندیگۆ بێریی شین/temate: ن:[ ڕوو] [ ئینگـ : tomato indigo blue berries]

تەماتەی ئیندیگ  بێریی شێنی کلاکامس/temate: ن:[ ڕوو] [ ئینگـ : tomato indigo Clackamas Blueberry]

تەماتەی ئیندیگۆ بێریی کرێمی/temate: ن:[ ڕوو] [ ئینگـ : tomato indigo Cream Berries]

تەماتەی ئیندیگۆ شێنی جوان/ temate: نتـ:[ ڕوو] تەماتەی ئیندجۆ : جۆرە تەماتەیەکە ڕەنگی توێكڵەکەی شێن و پەمپەیەکی تێرە، قەبارەی تەماتەیەکە ناونجییە. [ ئینگـ : indigo blue beauty tomato]

تەماتەی ئیندیگۆ شینی ڕەشی تێڕ/temate: ن:[ ڕوو] [ ئینگـ : tomato indigo Dancing With Smurfs]

تەماتەی ئیندیگۆ شینی زێڕین/temate: ن:[ ڕوو] [ ئینگـ : Tomato INDIGO : Blue Gold]

تەماتەی ئیندیگۆ شینی سەوز/temate: ن:[ ڕوو] [ ئینگـ : Tomato INDIGO : Blue Green’]

تەماتەی ئیندیگۆ شینی شوکولاتەیی/temate: ن:[ ڕوو] [ ئینگـ : Tomato INDIGO : Blue Chocolate]

تەماتەی ئیندیگۆ شینی فاهرێنهێیت/temate: ن:[ ڕوو] [ ئینگـ : Tomato INDIGO : Fahrenheit Blues]

تەماتەی ئیندیگۆ گەلاکسی تاریك/temate: ن:[ ڕوو] [ ئینگـ : tomato indigo Dark Galaxy]

 

تەماتەی شێری جولیانە ( بلووش)/temate: ن:[ ڕوو] [ ئینگـ :  Blush:  Artisan Series Julienne Cherry Tomato ]

تەماتەی شێری زەرد/temate: ن:[ ڕوو] [ ئینگـ : Cherry tomato ]

 

 

 

.

 

تەماتە/temate: ن:[ ڕوو] 449

تەماتە/temate: ن:[ ڕوو] 095

تەماتە/temate: ن:[ ڕوو] 783

تەماتە/temate: ن:[ ڕوو] super kristal

تەماتە/temate: ن:[ ڕوو] N23

تەماتە/temate: ن:[ ڕوو] Alisia

تەماتە/temate: ن:[ ڕوو] super hacin

تەماتە/temate: ن:[ ڕوو] 011 julia

تەماتە/temate: ن:[ ڕوو] 1077

تەماتە/temate: ن:[ ڕوو] GS

تەماتە/temate: ن:[ ڕوو] 765

تەماتە/temate: ن:[ ڕوو] 65010

تەماتە/temate: ن:[ ڕوو] 448

تەماتە/temate: ن:[ ڕوو] 1400

تەماتە/temate: ن:[ ڕوو] super jikal

تەماتە/temate: ن:[ ڕوو] 935 locin

تەماتە/temate: ن:[ ڕوو] nadi

تەماتە/temate: ن:[ ڕوو] awrit

تەماتە/temate: نتـ:[ ڕوو]

.

، بەڕووتی دەخورێت، روبی لێدەگرترێت، ووشك دەكرێت و دەچێشتی دەكەن، بەبرژاویش دەگەڵ كەباب دەخورێت، بەكاڵی و بەسووری لە ترشیات دەكرێت

تەماتە مارانە/temate marane: ن:[ ڕوو] هەنگوورە تاڵە.[ Atropa Belladona. Fam. Solanaceae].

.

تەماتەچاندن/temate: کتپ:[ تەماتە+ چاندن] تەماتە لە هەموو جۆرە خاکێك دەچێندرێت، بەمەرجێك شوێنەکەی قووڵ بێت و ڕادەی شێی بەرز بێت. دەبێت لە سەرەتای وەرز زستان تۆوی تەماتە بچێندرێت، بۆ ئەوەی شەتڵەکانی تەماتە بۆ چاندن  ئامادە بێت . خاکەکە بە چاکی دەکێڵدرێت و بژار دەکرێت و لە بەرد و کەستەك پاك دەکرێتەوە ، وا باشترە خاکەکە لە سەرەتای وەرزی زستان دا بکێڵدرێت بۆ ئەوەی زۆرترین بڕی ئاو کۆ بکاتەوە. لە سەرەتای وەرزی چاندن دووبارە زەویەکە دەکێڵدرێتەوە ، پاشان دەکرێتە گۆڵ کە قوڵییان لە 30 سم کەمتر نەبێت ، شەتڵەکان ئامادە دەکرێت و چاڵی بچووک بە قووڵی 10 سم لێدەدرێت، شەتڵەکان دەخەینە نێو چاڵەکان و چواردەوری بە گڵ دادەپۆشرێت و پاشان ئاو دەدرێت ، دوای چاندنی شەتڵەکان وا باشترە ماوەی یەک هەفتە داپۆشرێن و لە تیشکی خۆر بپارێزرێن . دوای دە ڕۆژ شەتڵەکان گەورە دەبن و لە زەوی بەرز دەبنەوە ، خاکی چواردەوری شەتڵەکان نەرم دەکەینەوە و بەشێکی دادەپۆشین ، شەتڵەکان گەشە دەکەن و گەورە دەبن و دەبێت لەو قۆناغەدا بە کبریت بڕشێندرێت ، بۆ ئەوەی کرم نەیخوات . پاشان شەتڵەکان گوڵ دەکەن و تەماتە دەگرن ، تەماتە سەرەتا ڕەنگی سەوزە و پاشان زەرد دەبێت ، کە ڕەنگی سوور بوو مانای وایە ئامادەیە بۆ ڕنین ، تەماتە خۆی تەڕە بۆیە دەبێت بە نەرمی بڕندرێت ، بۆ ئەوەی تێکنەچێت ، هەر بڕکێکی تەماتە ئەگەر ژینگەیەکی لە باری هەبێت تاکو دوومانگ بەرهەمی دەبێت . جاران تەنیا لە وەرزی هاوین تەماتە هەبوو ، بەڵام ئێستا بەهۆی پێشکەوتنی زانست و تەکنەلۆجیا دەکرێت لە نێو خانووی پلاستیکی و شووشەیی هەموو وەرزێك تەماتە بچێندرێت و لە هەموو وەرزێك تەماتەی سوور و جوان لە بازاڕەکان دەست دەکەوێت.{ ڕەمزی میرەکانی}

.

سووری تەماتە/sûrî temate: نتـ:[ ڕەنگ][ سوور+ ی+ تەماتە] تەماتەی پێنەگەیشتوو ڕەنگی سەوزە بەهۆی هەبوونی بۆیەی کلۆرۆفیل، دوای ئەوەی دەست بە پێگەیشتن دەکات مژادێکی دیکە دروست دەبێت و تەماتەکە سوور دەکات، ئەم مژادە دەگووترێت ( لیکۆبینە : Licopene ) .

.

تەماتە یەکێ لە بەربڵاوترین جۆری سەوزەیە لە جیهان دا ، لەبەرئەوەی چاندنی ئاسانە و شێوازی بەکارهێنانیشی گەلێک زۆرە ، بە خاوی و بە کوڵاوی دەخورێت ، پێکهاتەیەکی سەرەکی سەڵاتەیە ، دەکرێ بگوشرێت و بکرێتە دۆشاو یان مرەبا یان وشک بکرێتەوە و هەڵبگیرێت .

 ! ، بەڵام ئەورووپییەکان پێچەوانەی ئەو بۆچوونەیان سەلماند

.

سوودەکانی تەماتە لەسەر لەشی مرۆڤ

:: لە تووشبوون بە نەخۆشى دەروونى و خەمۆکى دەپارێزیت.

 

.

.

.