پەنجە/pence: ن:[ توێ][ پهـ : panĵāk]

ئەموست، ئەنگوست، تل، قامك، کلک، کلگ : بەشی ژوورەوەی دەست لەو جێیەوە كە قامكەكانی لێجیا دەبێتەوە.

{

پەنجە لە حەنا بەستوون ئایا، گوڵم ئەمڕۆ ؟

دەستی لە دڵی كوشتەی خۆی خستووە ئاخۆ ؟

}{وەفایی}.

.

              پەنجەكانی دەستی ڕاستت بەم شێوەیەن:                  

.

1 – 1  پەنجەگەورە/pence gewre: نتـ:[ توێ][ پەنجە+ گەورە] ئەسپێ كوژە _ سپێکوژە، بەرانك، پەنجەكەڵە، تلیاگردی، قامكامەزن، كەڵەموست ، کلکەکەڵە، کلگکەڵە( کباش).[ ئینگـ : Thumb]

2 – 1 پەنجەی دۆشاومژە/pencey doŝawmije: نتـ::[ توێ][ پەنجە+ دۆشاو+ مژە( مژین)] ئالخواج، دووشاولسە.[ ئینگ : Index finger

3 – 1 باڵابەرزە/baľaberze: نتـ:[ توێ][ باڵا+ بەرز+ ئە] ئال، بەرزەلوتە، تبلی ناوی، زەرنەقوتە، قامكە قوچە، قامكێ قونێ، کلگ درێژ، کلگ دریژ، کلگ ناوەڕاست، کلگ نۆمن، هەڵمەتەقوتە : پەنجە( قامك)ی هەرەدرێژی ناوەڕاستی دەست یان پەنجەی سێهەمی دەست. [ ئینگ : Middle finger

4 – 1 پەنجەی کلکەوانە/pencey kilkewane: نتـ:[ توێ][ پەنجە+ ی+ کلکەوانەبرای تووتە. [ ئینگ : Ring finger

5 -1 پەنجەتووتە/pencetǔte: نتـ:نتـ:[ توێ][ پەنجە+ تووتە] بابلیچك، قلیچلك، پەنجەچكۆڵە، کلگ توتە، توتەڵە.[ ئینگ : Little finger

.

2 – چڕنوكی گیانەوەر، چنگی گیاندار، چنجك، تلی، تبل، پل _ پیلك.

3 – جۆرێك نەخشی تەون لەبەڕە.

پەنجەباز/pencebaz: ئانفا:[ پەنجە+ باز] دەست ڕاوەشێن.

پەنجەبازیی/pencebazî: نچ:[ پەنجەباز+ ئیی] دەمەتەقێ بە دەست وپەنجە، گفتوگۆ، شەرەقسە.  

پەنجەبۆدرێژكردن/pence bo drějkirdin: كتپ:[ پەنجە+ بۆ+ درێژ+ كردن] هیماكردن، دەستنیشان كردن.

پەنجەپێداكردن/pence pědakirdin: كتپ:[ پەنجە+ پێدا( پێ+دا)+ كردن] قامك پێداكردن.

پەنجە خستنە سەر/pence xistine ser: كتن:[ پەنجە+ خستن+ ئە+ سەر] دەستنیشانكردن، دیاری كردنی مەبەست و كێشەیەك، قامك لەسەردانان.

:: پەنجەی خستەسەردانەدانی هەڵەكانم و ووریای كردمەوە !.

پەنجەگۆشت/pencegoŝit: نتـ:[ كباك][پەنجە+ گۆشت] نەرم.

پەنجەگوشین/penceguŝîn: كتن:[پەنجە+ گوشین]

1 – دەست گوشین لە خۆشەویستیدا یان بۆ ئا گاداركرنەوە.

2 – ئازاردان.

پەنجەلەسەردانان/penceleserdanan: كتن، شڕ:[ كنـ][ پەنجە+ لەسەر+ دانان] چاوتێبڕین، حەزلێكردن.

پەنجەلێدان/pencelědan: كتن:[ پەنجە+ لێ+ دان] پەنجەلێخشاندن.

پەنجەلەپەنجەی یەكدان/pence le pencey yekdan: كتپ: دەست لێدانەوە دەگەڵ یەكتر، دەست دە نێودەستنان.

{

دەگەڵ ئەحمەدخان پەنجەیان لەپەنجەی یەكتریدا، ڵاس بەخێرهاتنی شەهلیاری كرد

}{ لاس و خەزال}.

لەسەرپەنجەڕۆیشتن/leser penceřoîŝtin: كتن، شڕ: شێوە یەك ڕۆیشتن كە تەنیا پەنجەكانی پێ لەسەر زەوی داندرێت.

لەسەر پەنجە و نینۆكی خۆبوون/leser pence ǔ nînokî xo bǔn: كتن، شڕ:[ پەنجە] لەسەر پێی خۆ وەستان.

پەنجۆڵە/pencoľe: نتـ:[ پەنجە+ ئۆڵە] چووك كراوەی پەنجەیە، پەنجەی بچووك.

{

ئەو كەسەی پەنجۆڵە بكوشێ جاروبار

ئەو كەسەی دەستی بگاتە گەردنی یار

}{ هێمن}.

پەنجەی بێ جومگە/pencey bě cumge: ئانتـ:[ مجـ] پەنجەی ناسك وجوان.

پەنجەی پێ/pencey pě: نتـ:[ پەنجە+ ی+ پێ] قامكەكانی پێ.

پەنجەی خۆكرۆشتن/penceyxokiroŝtin: نتـ، شڕ:[ كنـ][ پەنجە+ ی+ خۆ+ كرۆشتن] زۆرڕقهەڵستان و هیچ پێنەكران.

پەنجەی خۆگەستن/pencey xogestin: نتـ. شڕ:[ كنـ][ پەنجە+ ی+ خۆ+ گەستن] پەشیمان بوونەوە لە ئەنجامی دانی كارێك.

پەنجەی نەرم/pencey pě: نتـ:[ پەنجە+ ی+ نەرم] دەست و پەنجەیەكی لێهاتوو و چوست لەكاری هونەریی دا.

پەنجەبۆكس/pence boks: نتـ:[ پەنجە+ بۆكس] چەكێكی ساردە، لە كانزا ساز دەكرێت، چواركونی هەیە كە دە قامكەكانی دەستی دەكەن و دەست دەقووزێنن و دەیكەنە مست، سەرەكانی هەندێك دەرپەڕیوە و كەسی مرۆڤ بریندار دەكات.

پەنجەچۆلەكە/pence čoleke: نتـ:[ ڕوو] پێ چۆلەكە : گیایەكە ڵاسق قاوەییە، بەزەوییدا پان دەبێتەوە.

پەنجە دزیاگ/pence dizyag: نتـ: جێژنێكی كۆنی ئێرانیانە.

پەنجە دڵ/pence diľ: نتـ:[ ڕوو] گوڵ ئارام. گیایەكە تا 80 سم بڵند دەبێت گوڵی زەرد دەگرێت.[ Bot : Chelidonium Majus].

پەنجەشێر/penceŝěr: ن:[ ڕوو] ناوی گوڵێكە[Bot : Alchemilla.].

پەنجەكێشی/pencekěŝî: نتـ:[ پەنجە+ كێشی( كێشان+ ئی)] جۆرە كوڵێرەیەكی درێژكۆلەیە، كە كە جێگای پەنجەی دەستی پێوە مابێت لەكاتی دەركردنی لەتەندووردا.

پەنجەقازە/penceqaze: ن::[ ڕوو] ناوی گیایەكە زۆربەرز دەبێتەوە، قالۆری سپی هەیە و لە قەراغ چۆم و ئاوان دەڕوێت.

پەنجەقازی/penceqazî: نتـ:[ كشت] گاسنێكە زۆری تیغە هەیە، لە تراكتۆری دەبەستن و جووتی پێدەكەن.

پەنجەك/pencek: ن:[ ] پێنج خشتەكی، پێنج لك.

پەنجەگیا/pencegya: نتـ:[ ڕوو] تاقەگوڵ.[ Bot : Paeonia Officinalis _ Lactiflora].

پەنجەوانە/pencewane: نتـ:[ پەنجە+ وانە]

1 – مێنەكە، كلكەوانە، هەنگویسك، گوسترك، ئەمووستیلە، ئەنگووستیلە.

2 – ژێگر، بەركێكە دەكرێتە پەنجەوە بۆ پاراستنی لە ئیشدا.

پەنجەی بووك/pencey bǔk: نتـ:[ ڕوو] ڕووەكێكی كێوی و كشتوكاڵی یە، بەرەكەی وەكو بەری پاقلەوایە، دەنكەكەی وەك قاوە وایە، شیرینە بۆمەبەستی پزیشكی بەكاردەهێندێت.

پەنجەی بێ چارە/pencey bě čare: نتـ:[ فل] هەسارەیەكە. ؟

پەنجەی تار/pencey : نتـ:[ فل] پێنجەی تار، پێنج رۆژەی تار. ناوی پێنج رۆژی دومای ساڵ. : پێشتر هەر مانگ سی رۆژ بووە، ساڵ دەیكردە 360 رۆژ. لە بەر دروست هاتنەوەی ساڵ، پێنج رۆژیان پێوە دەنا ، كە ناوی پێنج رۆژەی تار دەناسرا. { وەی من دیارەن پەنجەی تارمەن||سەروەخت ها من نەووەهارمەن}{ مەولەوی}.

پەنجەی خانم/pencey xanim: نتـ:[ ڕوو] گوڵەهەنگوین: دەوەنێكی پزیشكی و ڕڕزاندنەویە، گوڵەكەی بۆن خۆشە، ئاوگێكی شیرینی هەیە، بۆ چارەسەركردنی نەخۆشی سینگ باشە.[  Bot :Digitalis]

پەنجەی رۆژ/pencey : نتـ:[ كنـ]

1 – تیشكی هەتاو، گزینگ.

2 – ڕوو، ڕووخسار.

{

كە دەستی برد و هێنابە دولبەری بەتادا

عەیان بوو پەنجەی رۆژ بە خەتتی ئیستیوا دا

}{ وەفایی}.

پەنجەی قەزا/pencey : نتـ:[ كنـ] پەنجەی قەزا و قەدەر.

پەنجەی قەزا و قەدەر/pencey : نتـ:[ كنـ] دەستی ئەجەل. پەنجەی قەزا.

{

یان وە دەستی خۆم دەخەم فەتح و نووسرەت و تەڕەقییە

یان موقەدەری هەق دەستی ئیڵاهیم دێتە سەرێ،

پەنجەی قنزا و قەدەر عیڵاجی نیە

}{ لاس وخەزال}.

پەنجەی مریەم/pencey miryem: نتـ:[ ڕوو] نانەشێخانە، چنگە_ چنگی، بخورمریەم _ بغوردی مریەم: گیایەكی گوڵ جوانە، گوڵەكانی بەڕەنگی ئەرخەوانی، سووری تۆخ و سپین كە سەریان بەرەو زەوی ڵار دەكەنەوە، بەری ئەم گوڵە سەلكدارە، خڕە وبچووكە. ماددەیەكی زەمقی لێدەردەهێندرێت بۆ مەبەستی پزیشكی بەكاردەهێندرێت، ئەگەر بەووشكی بستووتێندرێت بۆنێكی خۆشی لێدێت. ئەم گوڵە نزیكەی 23 جۆری جیاوازی هەیە. [ Bot : cyclamen]{ تێبـ: ئەم سێ جۆرە گوڵەی لە كوردستان دەڕوێت:  Cyclamen coum، Cyclamen parviflorum، Cyclamen elegans }.

.

.

.

.

.