هەنجیر/hencîr: ن:[ ڕوو] ئەنجیر( ل)، ئەنجیرە : encîre ( زا)، کۆچە( هـ)، هەژیر، هێژیر، هژیر : نەمامی دار هەنجیر بەڕەگەوە دەچێندرێت، دوای سێ ساڵ دەست دەکات بە بەرگرتن. دارهەنجیر بڵندی لە پێنج مەترە وە هەتا دە‌هـ مەتر دەڕووات و تەمەنی تا بیست ساڵ زیاتر دەتوانێت بەربگرێت. تەقیلەکانی لە مانگی ڕەزبەر پێدەگات و تا مانگی گەڵاڕێزان لێ بکرێتەوە. بە بەرەکەشی دەڵێن هەنجیر.[ ئینگـ : Fig trees][ ناوی زانستی : Ficus carica]

           ناوەڕۆکی هەنجیر لە 100 گرامدا
 هێزی وزە  kJ 310  (74 kcal) 
 پرۆتین  0.75 g
 چەوری  0.30 g
 کاربۆهیدرات  19.18 g
 شەکر  16.26 g
 ریشاڵ  g 2.9
 ڤیتامینەکان  Thiamine (B1)
 (5%) 0.060 mg
Riboflavin (B2)
 (4%) 0.050 mg
Niacin (B3)
 (3%) 0.400 mg
Pantothenic acid(B5)
 (6%) 0.300 mg
 Vitamin B6  (9%) 0.113 mg
 Folate (B9)  (2%) 6 μg
 Choline  (1%) 4.7 mg
 Vitamin C  (2%) 2.0 mg
 Vitamin K  (4%) 4.7 μg
   کانزاکان  ئاسن  (3%) 0.37 mg
 پۆتاسیۆم  (5%) 242 mg
 زینک  (2%) 0.15 mg
 سۆدیوم   (0%) 1 mg
 فۆسفۆر   (2%) 14 mg
 کالسیۆم   (4%) 35 mg
  مەنگەنایزە   (6%) 0.128 mg
 ماگنیزیوم   (5%) 17 mg

 هەنجیری باوا/hencîrî bawa: نتـ:[  هەنجیر+ ی+ باوا] مۆز.

هەنجیری کێوی/hencîrî kêwî: نتـ:[ هەنجیر+ ی+ کێوی] ڕژک. 

هەنجیری وشک/hencîrî wşik: نتـ:[ هەنجیر+ ی+ وشک] سەوک، قووتکە.

:: لەتکە ھەنجیر

نانی هەنجیری/nanî hencîrî: نتـ:[ خوار][ هـ] لە پۆرت ( بابا) خەورە.

         هەندێک لە جۆرەکانی هەنجیر لە کوردستان        

ئه‌رزنی/erznî: ن:[ ڕوو][ کباک، باد] جۆرێکه‌ له‌ هه‌نجیر

بایە ، بایەماڵی، بەیلامالی

بایە/baye: ن:[ ڕوو]

بانیان/banyan: ن:[ ڕوو] بانیان تری، هەنجیری بەنگال : درەختێکی گەورەیە هەندێک لەلقەکانی شۆڕدەبنەوە و دەڕوێنەوە و ماددەیەکی جەوی لە قەدەکەی دەردە‌هێندرێت بۆ چەورکردنی مەکینە بەکاردێت، لە دوورگەکانی هیندی ڕۆژهەڵات دەڕوێندرێت.[ ئینگـ : Banyan]

باهەنجیر/bahencîr: نتـ:[ ڕوو] باتسکە : هەنجیرێکی بێ تامە لە پێش هەنجیری تردا پێ دەگات.

بەیلامالی/baye: ن:[ ڕوو]

بێنافتی/běnafitî: ن:[ ڕوو][ کباک] بیناختی، بێناتی : جۆرە هەنجیرێکی( هێژیر) نایابە.

بینافتی/bînaftî: ن:[ ڕوو][ كباش] جۆرێكە لە هەنجیر.

باپیری/bapîrî: ن:[ ڕوو] جۆرە هەنجیرێکە( هەژیر).

بڵاڵە/biľaľe: ن:[ ڕوو] پسیرەی هەنجیر.

بینەکار/bînekar: ن:[ ڕوو] جۆرە هەنجیرێکە.

تەفاری/tefarî: ن:[ ڕوو][ کباک، زا] جۆرە هەنجیرێکی نایابە.

تەفسک ڕەش/tefisik reş: ن:[ ڕوو]

تەفسک سپی/tefisik sipî: ن:[ ڕوو] دووبەر. 

تەوسكە/tewsike: ن:[ ڕوو][ هس : باتسكە] تەووسكە، هەنجیرەكێویلە.

دلبی/dilyî: ن:[ ڕوو]

دریک دیم/dirîk dîm: نتـ: بوکتکا : 

ریباری/rîbarî: ن:

ریحانی ڕەش/rîbarî: ن:

رێخک/rêxik: ن:[ ڕوو] 

ژەنگار/jeng: ن:[ ڕوو] جۆرە هەنجیرێکی باشە.

شێنک/şênik: ن:[ ڕوو] تێکبەر. 

شنگار/şingar: ن:[ ڕوو]

شنگاری سپی/şingarî sipî: ن:[ ڕوو]

قەرانی/qeranî: نتـ:[ ڕوو] 

کۆچە

کۆچەکاو

وەزیری

هەنجیرە ترشە

ھەنجیرە ڕەش ،  ڕەشە ھەنجیر ، شنگاریی ڕەش،  کۆچەسیاو ( هـ)، ھێژیرا ڕەش،

هەنجیرە ڕەیحانەیی ، ریحانی ڕەش

هەنجیرەزەردە ، زەردەھەنجیر

هەنجیرە سوورە ، کۆچەسوورە

هەنجیرە شلە

هەنجیرە ڕەشە :

هەنجیرە قووڵەیی

هەنجیرە گلەزەردەی

مجێفی/micêfî: ن:[ ڕوو] جۆرە هەنجیرێکی نایابە لە دەوروبەری شاری دالاهوو دەڕوێندرێت. ڕەنگی هەنجیرەکەی سوورێکی مەیلەومۆرە.

ھەنجیری مۆر

ھیژیرا رەش/hîjîra reş: نتـ:[ ڕوو]

ھیژیرا دیرک/hîjîra reş: نتـ:[ ڕوو] یا ئاڤی( خورانی). 

هەنجیری دڕکاوی/hencîrî diřkawî: نتـ:[ ڕوو] دڕکەهەنجیر.[ ئینگـ : Cactus].  

داوە ھەنجیر

سپییە ھەنجیر ، شنگاری سپی

نێرە ھەنجیر

گوندی سه‌رته‌ک، له‌ قه‌زای خانه‌قین، ناوچه‌یه‌كی جیاواز و سروشتێكی جوان و دڵڕفێنی هه‌یه‌ و به‌ھۆی ھه‌ڵكه‌وته‌ی جوگرافیایه‌كه‌یه‌وه‌ كه‌ دیمه‌نێكی جوانی به‌خشیووه‌ به‌ناوچه‌كه‌.

ھێمن ئه‌حمه‌د شاره‌زا له‌بواری باخداری به‌ PUKmedia ی ڕاگه‌یاند له‌م گونده‌دا چه‌ند جۆرێكی ھه‌نجیر ھه‌یه‌ ،

مجێفی : له‌گه‌ڵ ئه‌وه‌شدا مجێفیش له‌ 10ی مانگی هه‌شت پێده‌گات تا نزیكه‌ی پانزه‌ی مانگی نۆ ده‌مێنێته‌وه‌.

سوره‌ به‌راو ،

ڕه‌شه‌ ،

زه‌رده‌،

كۆیچه‌ ،

هه‌نجیری زه‌رده‌

هەنجیرە وشکێ

هەنجیری ماسا

هەنجیری سیاو

كۆیچه‌و ڕه‌شه‌،

له‌ ناوه‌ڕاستی مانگی حه‌وت پێده‌گات و له‌ سه‌ره‌تایی مانگی هه‌شت ته‌واو ده‌بێت. هه‌روه‌ها سوره‌ به‌راویش هه‌ر ئه‌وكات پێده‌گات، به‌ڵام تا مانگی 10 هه‌ر ده‌مێنێت.

 

گەڵای هەنجیر/geľay hencîr: نتـ: لێکردنەوەی گەڵای هەنجیر لەکاتی لێکردنەوەی هەنجیر، ئاوێکی لینجی سپی دەردەکات، زۆرجار دەبێتە هۆی پەیدابوونی هەستیاری( خوران) لەدەستی ئەو کەسانەی هەنجیر دەڕنن، بۆیە نابێت هەنجیر بڕندرێت تاکو بەتەواوی پێنەگات.

  هەندێک لە بەرهەمەکانی هەنجیر وەک مره‌با و ھه‌نجیره‌ وشک

لاڵیخان محه‌مه‌د نادر، ژنێكی دانیشتوی گوندی ھۆرێنه‌ ماوه‌ی چه‌ندین ساڵه‌ سه‌رقاڵی كاری باخداری و دروستكردنی مره‌باو وشككردنه‌وه‌ی ھه‌نجیره‌. 

ووشکردنەوەی ھه‌نجیر : پاش وشككردنه‌وه‌ی له‌به‌ر خۆر ھه‌ڵی ده‌خه‌ین، بۆ ماوه‌ی شه‌ش ڕۆژ و پرۆسه‌ی وشككردنه‌وه‌كه‌ش ھه‌ر سێ ڕۆژ جارێک به‌دیوێكی ھه‌نجیره‌كه‌دا ده‌بێت. له‌گه‌ڵ ئه‌وه‌شدا ده‌بێت ئه‌و ھه‌نجیره‌ش، كه‌ وشک ده‌كرێته‌وه‌ به‌ھیچ جۆرێک توشی نه‌خۆشی نه‌بووبێت.

.

.

ئەمەریکی، ئەزمیری، سادە، کێوی

چۆنێتی پێوەکردنی هەنجیر

 

_____________________

خڕێ هەنجیران/xiřě hencîran: ن:[ جێۆ] کەوناری بەردنووسی دۆڵی هەنجیران دەکەوێتە باشووری شاری مەهاباد بە ٤٦ کیلۆمەتر لەسەر ڕێگای سەردەشت، لە نێوان سێ گوندی دۆڵ پەمۆ، ئامێد و ئاڤاندا.  

.

.

.

.