پرۆتین/protîn: ن:[ کیمیـ] ئاوێتەی ئەندامین بە شێوەیەکی سەرەکی لە کاربۆن، ھایدرۆجین، ئۆکسجین و نایترۆجین، پێك دێن ھەندێکیشیان گۆگرد و فۆسفەیتی تێدایە. پڕۆتین لە زنجیرەی پێپتیدی پێکھاتوو لە بە یەکەوە نووسانی ترشە ئەمینیەکان، دروست بووە کە لوول دەخوات بۆ ئەوەی بونیەیەکی سێلایی بێوێنە دروست بکات، ھەر پڕۆتینێك بونیەیەکی جیاواز لە پرۆتینەکانی تری ھەیە ئەم بونیەیە ناسراوە (حاڵەتی سەرەکی پڕۆتین) وە دەست نیشانکراوە بە گوێرەی ڕێزبەندی ترشە ئەمینیەکانی لە کردەی( پێکەوەنوسان) کە زنجیرە پڕۆتینیەکان دروست دەکات.

١ – بونیەی یەکەمی : ڕێزبەندی ترشە ئەمینیەکان دیاری دەکات.

٢ – بونیەی دووەمی : بە پێچ خواردنی زنجیرە پێپتیدیەکان بە دەوریەکتردا لە شێوەی لوولپێچی ئەلفا و ڕووتەختی بێتا دروست دەبێت.

٣ – بونیەی سێیەمی : ئەمە فۆرمی کۆتایی پڕۆتین دەستنیشان دەکات، دروست بووە بە کۆبونەوەی بونیە دووەمیەکانی پڕۆتین (لولپێچی ئەلفا و ڕوتەختی بێتا) لە ڕێی ھێزی فیزیای نابەرامبەر بۆ پێدایی فۆرمی کۆتایی پڕۆتین.

٤ – بونیەی چوارەمی : ئەم زاراوەیە بەکاردەھێنرێت بۆ ئاماژەدان بەو بونیەیەی یەکگرتنی دوو پڕۆتین یان زیاتر دروستی دەکات لە پڕۆسەی (یەکگرتنی پڕۆتینی ).

پێکھاتەی پڕۆتین زۆر ناجێگیرە و دەگۆڕێت بۆ ئەنجامدانی کارە جیاوازەکانی وە بۆ ھێنانەدی ئەم گۆڕانە بونیە گۆڕانکاری لە بەسترا نەوەکانی بونیەی سێیەم و چوارەمی ڕودەدات بۆیە ئەو بونیە سێیەم و چوارەمیانە بە( پێکھاتەی کیمیایی) ناسراون و ئەو گۆڕانکاریانەی بە سەریان دێت بە (گۆڕانکاری شێوەیی)[ ئینگـ : Protein].

.

پرۆتینەکان/protîn: ن:[ کیمیـ] پرۆتینەکان ھەروەکو گەردە زەبەلاحەکان لە یەگکرتنی یەکە پێکھاتووەکان پیێکدێن و پێست و ماسلووکە ( زەبلەک)یەکانی گیانەوەران بەشی زۆریان لە پرۆتینەکان پێکدێن، ھەروەھا زۆربەی ھاندەرە ماددەکان کە لە ڕووەك و گیانەوەردا ھەن لە پرۆتین پێكدێن. [ ئینگـ : Proteins]

.

رۆژانە پێویستی مرۆڤ بۆ بوونی پرۆتینی تەواو لە جەستەیدا دەبێت لە نێوان 50 بۆ 55 گرام بێت، مەرج نییە پرۆتین تەنها لە گۆشتەمە نییەكاندا هەبێت، بەڵكو دەتوانرێت رۆژانە بە خواردنی 200 گرام ماست بڕی 25 گرام پرۆتین بۆ جەستە دەستەبەر بكرێت. پرۆتین گرنگی بە دروست بوون و نوێكردنەوەی ماسولكەكان دەدات.

.

.

.