گیا/giya: ن:[ ڕوو][ ئاڤێستایی : ayag: گەیە ][ پهـ : gaya ، gyah ] ڕووەك، سەوزە، شینایی، ڤاش : vaš( زا)، گەیا( هـ)، گییوا : ڕوەکێکی ساڵانەیە، هەم گوڵدارە و هەم گوڵنەدارە، بە زۆریی بۆ خواردن یان دەرمان سوودی لێوەردەگیرێت.[ ئینگـ : herb ، grass  ]

:: گیای تۆنیە. واتا بابەتی تۆنیە.

:: گژ و گیا. 

پنجار، چەر، چیم، لەوەر.[ ئینگـ : herbage]

گیابڕ/giyabiř: نفا:[ گیا+ بڕ( بڕین)]

1 – [ کەرەستە] داسی پەل( کە تایبەتی گیادروونە)، داسخاڵە_ داسماڵە، مەڵەغان : داسێکە تەنها گیای پێدەدروێتەوە.

2 – [ نخ][ موک][ بابا] فیرکە، زگچوونی ماڵاتانە : نەخۆشییەکە بەهۆی کرمێکەوە پەیدا دەبێت و لە نێو ئاو و گیایاندا دەژێت و ماڵات بیخوات پێی دەفیڕێنێت.

[ ڕوو][ مەنگووڕ] پیك بڕە : گیایەكە كە ئاژەڵ بیخوات دەمرێت. رێنج ( پژ)، مافەتە ( هـ).  

گیابڕینەوە/giyabiřînewe: کتن:[ گیا+ بڕین+ ەوە] بە تۆزی بۆ برینی زۆرباشە. بەتەڕی بکوترێت لەسەر هەر جێگایەکی لەشی مرۆڤی دانرێت دەیکاتە برین لە نێو کەژمێراندا دەیکاتە پوقلە ( پورگ).  

گیاجاڕ/giya: ن:[ ڕوو] مه‌زرا، مێرگ. [ ئینگـ : Meadow ]

گیاخۆر/giyaxor: نتـ:[ ڕوو][ گیا+ خۆر( خواردن)] گیا خوەر( کباک) : ئاژەڵێک كە گۆشت نەخوات. واتا تەنها گژ و گیا بخوات یان ڕووەكی بێت وەک كەروێشک، ئاسک، كەر …هتد.[ ئینگـ : Herbivorous]

گیاخۆ‌ر/giya: ن:[ ڕوو]  [ ئینگـ : Herbivor ]

گیاخۆرە/giyaxore: نفا:

گیاخواردن/giyaxwardin::

گیازانی/giyazanî: ن:[ ڕوو] ڕووەكناسی.  [ ئینگـ : Botany]

گیاكوژ/giyakuj: ئان:  [ ئینگـ : Herbicidal ]

گیاكوژی/giyakujî: نچ:  [ ئینگـ : Herbicide ]

گیاناس/giyanas::

.

 گوڵبژێرێک لە جۆرەکانی گیا 

.

گیائاڵەت/ giya aľet: نتـ: نتـ: [ ڕوو][ گیا+ ئاڵەت]

1 – گیایەكە بەكوتراوی لەسەر هەر جێگایەك دانرێت وەک دەرمان. 

2 – قووتوویەكی بەسەر ڕوودابگیرێت، تا هەوانەدات دەست بەجێ دەركی دەكات.

3 – بۆ كوولكان باشە.

گیای ئالەكۆک/giyay alekok: نتـ:[ ڕوو] پەلوک.

گیائاڵۆش/giya aľoŝ: نتـ:[ ڕوو][ گیا+ ئاڵۆش] ئاڵۆشەگیا، گیواوە سەودا.[ Bot : Acanthus mollis L.، Fam : Acanthaceae].

گیائەژدیها/giya ejdîha: نتـ: [ ڕوو] ڕووەكێكی سەلك دارە بە تۆو سەلك زیاد دەكڕێت.

گیائەسپ/giya esip: نتـ:[ ڕوو] ڕووەكێكی بۆگەنە دەرمانی بەهێزكردن و میزو ئارەق پێ كردنی لێ دەردەهێندرێت.

گیائەسپۆن/giya espun: نتـ: [ ڕوو]  بڕوانە ئەسپۆن.

گیائەسپێ/giya esipê: نتـ:[ ڕوو] گیایەكە گوڵی سپی یان پەمبە دەگرێت.

گیائەستێرە/giya estêre: نتـ:[ ڕوو] گیایەكی كێوی پزیشكی یە گوڵەكەی بۆن خۆشە. ( ستارۆست).

گیائەستێرەی دەریا/giya estêrey deriya: نتـ:[ ڕوو] گیایەكە لە شوێنی شێ داردا دەأوێت بۆ مەبەستی پزیشكی و ڕازاندنەوە ی باخچەكان دەروێندرێت.

گیائەنگوستیلە/giya engustîle: نتـ:[ ڕوو] ئەوەش بەرەكەی وەكو ئەنگوستیلە بوو بۆ ماڵات باش بوو.

گیابالووكە/giya balûke: نتـ:[ ڕوو] ڕووەكێكی شیرداری پزیشكی دەڵێن شیراوەكەی بۆ بالووكە باشە.

گیابەراز/giya beraz: نتـ:[ ڕوو] گیایەكە گوڵەكەی بەشێوەی هێشوەی سوورە.

گیابەرخۆلە/ giya berxole: نتـ:[ ڕوو] پاڵمە، چەورك، چەورۆكە، چەورە.

گیابەرك/giya berik: نتـ:[ ڕوو] [ Bot : Groundsel].

گیابەڕەزا/giya beřeza: نتـ:[ ڕوو] بۆنەخۆشی گورچیلە باشە.

گیابەست/giya best: نتـ:[ ڕوو] بەلەسانی بچووك: گیابەند: دەوەنێكی بچووكە بۆ ڕازاندنەوە ی باخچەكان دەروێندرێت.

گیابەڵەكی/giya beľkî: نتـ:[ ڕوو] گێزەری شەیتان: گیایەكی پزیشكی یە گوڵی سپی دەگرێت بەرەكەی وورد و بۆن خۆشە بۆ چاۆەكردنی نەخۆشی پێست بەكاردەهێندرێت: Bot :Cerfolium.

گیا بەن/giya ben: نتـ:[ ڕوو][ رۆژك، مكـ] شەوبۆباخی: دارێک گوڵی زەرد و بۆنخۆشە بە خۆڕسک لە ناوچەی مەهاباد شین دەبێت، لە پەرتووكی ( الحاوی – رازی ) وەك داروو بەكاری دەهێنێت بۆ دژە زەردی.[  Bot : Mathiola Alyssifolia].

گیابەند/giya bend: نتـ:[ ڕوو] وەركەمەر، ڤەركەمەر، خوشبین: گیایەكی نایابە لە كوێستانی زۆر سەخت نەبێت وەگیرناكەوێت، گەڵای كورت و ناسكەگوڵی سپی یان زەرد دەگزێت و بۆن خۆشە و ئاوەكەی بۆ ژانەزگ زۆر باشە.

گیابەنیشت/giya benîst: نتـ:[ ڕوو] ئەوە گیایەكی وردە لە وەرزی بەهاران شین دەبێ و گوڵەكەی وەكوو بنیشت دەجوورێ واته‌ ده‌یجاون. [ Bot : Antenneria neodioca].

گیابەهارە/giya behare: نتـ:[ ڕوو] گیایەكی دەشتەكی یە گوڵەكەی فستقیە رەنگی زەردی لێ دەردەهێندرێت.

گیابەهارییەکان/giya beharîyekan: نتـ:[ ڕوو][ گیا+ بەهار+ ییەکان] مەبەست لەو گیایانەیەکە لە وەرزی بەهار پێدەگەن وەك : باوی‌، باڕێزه‌، بەرەزا، بەنگۆکە، پاڵمە، پەڵپینە، پۆڵکە، پونگە، پێچۆلەکەسڵمکە، پێقەلە، پێگورگە، پیشۆك، پیفۆك، ترشۆكه‌، تریشکەی شاخی، تۆڵەکە، تێسوو، چاران چەقیلە، چاوبازە، چەورۆکە، خاتوونەبنگۆزوران، خەرتەلە، خرنۆك، ڕێواس، دەلو، دڕکەشینە، دۆڵی‌، سڵق، سلێركه‌، سوورەبنە، سوێرەلە، شاتەرە، نانەشوانە، شەکرۆکە، قالوورە، قنگاوڵە، قومام، كاردوو _ کاردی، كنگر، کۆڵەقوارگە، کووزەڵە، كوارگ، کینواڵ، گەپڵەشیرین، گۆزوان، گێلاخە، نێرکی تێسوو، نێرکی سوورەبنە، نێرکی کەرەکۆڵ، نێرکی کنۆر، نێرکی گیامانگا، ….هتد.     

گیابڕە/giya biře: نتـ:[ مکـ][ بل، ئاکـ][ گیابڕ+ ئە] گیابڕکە، فیرکە : گیایەکە قەفقەفەیە، قەفەکەی سوورە و لە چیایان دەیدروونەوە بۆ ماڵات.  

گیابڕكە/giya biřke: نتـ:[ ڕوو] گیابڕە.

گیابرش/giya biriş: ن: باكك: خەم كێشان.

گیابرینە/giyabirîne: نتـ:[ ڕوو] ئەویش جۆرە گیایێك بوو ئەگەر گوڵەكەت كوتابا و لەسەر ده‌ست یاخود باسكی خۆت دانابا بە چەند سعاتێك جێگایەكەی دەبووە برین.

گیابڕین/giyabiřîn: کتن:[ گیا+ بڕین] گیادەرمانە : گیایەکە بستێک بڵند دەبێت و گوڵەکەی وەکو ئی بووژانی سوورە.  

گیابۆگەنە/giyabogene: نتـ:[ ڕوو] گیایە بۆگەنێوە، كە كوڵا ئاوەكەی لە جێگای خارشتدار برژی یا تڵتەكەی لەسەردانرێت زۆر باشە.

گیاپاڵونە/giyapaľone: نتـ:[ ڕوو] گیایەكی بەهاریە.

گیاپەپوولە/giyapepûle: نتـ:[ ڕوو] گیایەكی جوانە گوڵی پرتەقاڵی دەگرێت ، پەپوولە لەدەوری دەسوورێتەوە.

گیاپەڕەسێلكە/giya peřesêlike: نتـ:[ ڕوو] گیامەیاسیری: گیایەكە لە شوێنیسێبەر و نسرم دا دەأوێت، گەڵاكەی لە لەپی دەست ەدچێت گوڵەكەی زەردە أەگەكەی كورت و ئەستوورە ئاوگەكەی دژی مایەسیری تەكاردەهێندرێت.

گیاپەنجە/giyapenice: نتـ:[ ڕوو]] پەنجۆڵەی ژەن. [Bot : Anastatica Hiero Chuntica] .

گیاپەنوور/giyapenûr: نتـ:[ ڕوو] جۆرە گیایەکە لە كوێستانەكان شین دەبێت. بەوشكی زۆر باشە بۆ ماڵات. ده‌یکه‌نه‌ ( گورزه)‌یش و وشکی ده‌که‌نه‌وه‌ بۆ زستان؛ گورزه‌ ئه‌وه‌یه‌ تێکی وه‌ر ده‌ئاڵێین و پێی ده‌ڵێن ( ڕیسی)ـیه‌گیا.{ مام حه‌مید ڕەشاش}

گیاپەنیرە/giyapenîre: نتـ:[ ڕوو] دەوەنێكە گوڵەكەی برنخۆشە.

گیاپتۆت/giyapitot: نتـ:[ ڕوو] ئەو گیاییە لە وەرزی هاوینان پەیدا دەبێت. لەو كاتەی مەڕ لە پەرێزی دەكرا، جا ئەگەر مەڕ دانی زۆر خواردبا و گیای پتۆتیشی خواردبا، مەڕی دەكوشت. بۆیه‌ شوانەكان خۆیان له‌و جێگایه‌ لا ده‌دا که‌ پتۆتێ لێ با و خۆیانیان دەپاراست.

گیاپسكە/giyapiske: نتـ:[ ڕوو] ئەو گیایە كە وشك دەبوو پێی ده‌ڵێن دار پسكە. لە كاتی مەڕ پسكەی گرتبا، وه‌کوو ڕێزه‌ موروو به‌ به‌نێکی سۆر لە ملی مەڕەكەیان دەكرد، چاك دەبووه‌وە. پسکه‌، هه‌ڵامه‌تی ئاژه‌ڵانه‌؛ من خۆم به‌ ده‌ستی خۆم ئه‌و دار پسکه‌یه‌م له‌ ملی مه‌ڕ کردییه‌ و به‌ چاوی خۆم دیتیتم چاک بوویته‌وه‌. ئەوەیش نەدەخورا.

گیاپشیلە/îlegiyapiş: نتـ:[ ڕوو] ناردین: گیایەكە گوڵەكەی بچوك و پەمبەیە أەگەكەی دەرمانی لێ دەردەهێندرێت بۆ بەهێزكردنی دەمار و جگەر و گورچیلە :Bot: Valerian.

گیاپیرۆزە/giyapîroze: نتـ:[ ڕوو] گیایەكە قەدو گەڵاكەی تووكنە، گوڵی سپی یان ئەرخەوانی دەگرێت.

گیاپیرێژنە/giyapîrêjine: نتـ:[ ڕوو] چڵەگیایەكە گوڵێكی بۆری هەیە، بەووشكی تف لەسەر گوڵەكەی دانرێت ئاوەڵەی دەكاتە

گیاتا/giyata: نتـ:[ ڕوو] گیایەكە بۆ چارەكردنی تا بەكاردێت لە بەیبوون دەچێت.

گیاتاڵە/giyataľe: نتـ:[ ڕوو] دەوەنێكی خۆهەڵواسەرە، گوڵەكەی بەشێوەی هێشویەكی شۆری سپی و مەیلەو پەمبەیی یە بەرەكەی خڕوووردە أەنگی فستقی یە، ئاوگی قەدەكەی تاڵە و ئیمجا شیرین دەبێت.

گیاترۆقە/giyatiroqe: نتـ:[ ڕوو] گیایەكە گەڵای وەك وێنجە وایە ساقەتی ئەستوورترە، گوڵی زەردی بچووك دەگرێت، بەشینی ماڵات كەمتردەیخوات بۆ تفاقی زمستان هەڵ دەگیرێت.

گیاتیراوێ/giyatîrawê: نتـ:[ ڕوو] Bot : Veronica Anagaloides – beccabunga:

گیاجاڕ/giya: نتـ:[ ڕوو] مێرگ، مەرزا. [ ئینگـ : Meadow]

گیاجنۆكە/giyacinoke: نتـ:[ ڕوو] گیابڕ: گیایەكی پزیشكی یە گوڵەكەی زەردە.

گیاجۆ/giyaco: نتـ:[ ڕوو] گیایەكە لە جۆ دەچێت.

گیاجوانە/giyaciwane: نتـ:[ ڕوو] ڕووەكێكی سەڵك دارە لە كۆمەلەی زەمەق گوڵی سپی ، سوور و زەرد دەگرێت.

گیاجوە/giyaciwe: نتـ:[ ڕوو]

1 – باكك. [ ئینگـ : Anchusa Tinctoria]

2 – گۆزرڤان. [ ئینگـ :  Alkanna Tinctoria ]

3-  [ ئینگـ :  Mercurialis Perennis]

گیاجیوە/giyacîwe: نتـ:[ ڕوو] گیایەكی پزیشكی یە بۆ میزپێكردن باشە. گوڵەكەی شین و مەیلەو خۆڵەمێشی یە. Bot : Plumbago Leadwort.

گیاچا/giya: نتـ:[ ڕوو] گیایەك وەك گیاكووڵكنە: گەڵاكەی پانی بچكۆلەیە بۆن خۆشە بأكەی چكۆڵەیە گەڵاكەی ووشك دەكرێتەوە، دەم دەدرێت و تامی خۆشەو بۆ زگ ئێشە باشە.

گیاچاوانە/giya: نتـ:[ ڕوو] بنجڵێ.[ Bot : Capsella Bursa].

گیاچاوئێشە/giya: نتـ:[ ڕوو] گیایەكە لە قەراغ رێگاوبان دەأوێت گوڵەكەی سپی و مەیلەو شینە بۆچاو ئێشە بەكاردەهێندرێت.

گیاچن/ giya: نفا:[ گیا+ چن ( چنین)]

گیاچنین/ giya: کتپ:[ گیا+ چنین]  

گیاچنارە/ giya: نتـ:[ ڕوو] گیایەكە بە كوڵاوی دەكرێتە چرك بۆ برینان زۆر باشە، تەنـها بۆ برینی ماڵات بەماردەهێندرێت.

گیاچینی/giya: نتـ:[ ڕوو] ڕووەكێكە لە چین و ژاپۆن دەأوێت أیشاڵی قایمی لێ دەردەهێندرێت بۆ دروست كردنی بەرە: Ramie. گیایەكە لە كۆمەڵەی زەمەق و ماددەی سأكەری لێ دەردەهێندرێت.

گیاخاچ/giya: نتـ: گیایەكە بۆنی لە بۆنی سیر دەچێت.

گیاخاو/giyaxaw: نتـ: گیایەكی كوێستانی یە، هەروەك گیابەندە بەڵام ڕەنگی گوڵەكەی لە ئابی و سپی تێكەڵاوە، لە بەیبوون و یاسەمەن دەچێت، بۆنێكی زۆر خۆشی هەیە.

گیاخۆڕوو/giyaxûr: نتـ: گیای خۆڕسک.  

گیاخوور/giyaxûr::

گیاخوێ/giyaxwê: نتـ:[ ڕوو] باكك: ئەسپوون.

گیاداسی/giyadasî: نتـ: چەودەر، جۆرە گەنمێكە وێسكی لێ دروست دەكرێت.

گیادانە/giyadane: نتـ: گیندەڵ : ڕووەكێكی گیای یە گوڵێكی بنەوشەوی دەگرێت، دەروێندرێت و دەكرێت بەئالیك.

گیادانك/giyadanik: نتـ: وێنجە، سێپەرە، دانوك، شەوەر : ڕووەكێكە بۆلەوەر باشە..[ ئینگـ :Herbarium ]

گیاداودی/giyadawdî: نتـ:[ ڕوو] چڕدووگ. : Bot : Hyssopus Officinalis..

گیادەرمانە/giyadermane: نتـ: گیابرین.

گیادەرزیلە/giyaderzîle: نتـ: چەڵی: گیایەكە لە تیرەی كەماولۆ.

گیادەزگ/giyadezig: نتـ:[ ڕوو] گیواوە مرۆچە.[ Bot : Linaria Vulgaris -L].

گیادەمارەكۆڵ/giya: نتـ:[ ڕوو] مراوكە.[ Bot : Heliotropium Europaeum].

گیای ددان/giyay didan: نتـ:[ ڕوو] گیای خۆڵەمێش : گیایەكی دەشتەكی پزیشكی یە، گوڵەكەی أەنگی خۆڵەمێشی هەیە.

گیادڕكە/giya: نتـ:[ ڕوو] گیازبرە، گیایەكە لە كۆمەڵەی دەغڵودان بۆ لەوەر باشە، بەرەكەی دأكاوی یە.

گیادڵ ژان/ giya: نتـ:[ ڕوو] خاوێن. Bot : Alopecurus agrestis. Fam . Gramineae. .

گیادۆخوا/giya doxiwa: نتـ:[ ڕوو][ گیا+ دۆخوا] پس _ پسڵی : تەماشای ( پسلی) بکەن.[Bot : Marrubium Vulgare].

گیادووپشكە/ giya: نتـ:[ ڕوو]

1 – قاپەكەوەڵە، تاڵە مارانە، تاڵوو : جۆرە گیایەكی تاڵی ژەهرەسەری چڵەكانی تۆوی پێوەیە، وەك كڵكی دووپشك گرێ گرێ یە و هەڵگەڕاوەی و سەوزە، لە نزیك ئاو لە ماو بەردەڵانیدا بەزۆری سەوز دەبێت. دژی پێوەدانی دووپشك بەكاردەهێندرێت.

2 – چڵە گیایەكە وەچڵە گەنمی دەچێت. بەڵان گەڵای لەوی باریكترە وكورتترە. لەسەرەوە گوڵی وەكو گەنمی دەردەكات، بەڵام گوڵەكە بەقەد گرێیەكی قامكی درێژە و بەتەڕی نەرمە و بەووشكی دەبێتە دڕوو.

گیادینار/giya dînar: نتـ:[ ڕوو] گیازێر: گیایەكە گوڵەكەی لەسەرتادا سەوزە و ئیمجا زەرد دەبێت، دەكرێتە بیرەوەو بۆ ئەوەی تامی خۆەش بێت.

گیارەڤینك/giya : نتـ:[ ڕوو][ باكك: Bot : Clematis:

گیڕاەكێشە/giya: نتـ:[ ڕوو] گیایەكە لە باغان شین دەبێت، گەڵاكەی وەكو گەڵای گوڵە پێغەمبەریە، كورتترە، لەبرینی دەنێن و هەوای برینەكە دەكێشێت.

گیاڕەش/giya: ن:[ ڕوو][ باد] گیایەکە ناخورێت. 

گیاکزیک/giya: ن:[ ڕوو] جۆرە گیایەکە.{ گیو، ل، 828}  

گیاڕەنگ/giya: ن: [ ڕەنگ] [ ئینگـ : grass colour]

گیارفكە/giya: نتـ:[ ڕوو] باكك: چێرفك.

گیاریشالۆك/giya: نتـ:[ ڕوو] باكك.[  Bot : Phleum Pratense]. 

گیازاخە/giyazaxe: نتـ:[ ڕوو] كەرخنكێنە.

گیازار/giyazar: نتـ:[ ڕوو] هەرشوێنێك بە گیا بێت. شین بێت.

گیازاڤا/giyazava: نتـ:[ ڕوو]خاڵە ڕەشە: گیایەكە لە ئەشكەوتەكان لە ژێر سێبەراندا شین دەبێت.

گیازام/giyazam: نتـ:[ ڕوو] گوڵ بەیان. Bot : Humuls Lupulus.

گیای زەرتک/giya zertik: نتـ:[ ڕوو] گیایەكە بستێك بڵند دەبێت و گوڵی زەردە. گوڵەكەی ووشك دەكرێتەوە دەكرێتە سەر برینان.

گیازەرد/giyazerd: نتـ:[ ڕوو][ گیا+ زەرد] گیایەكە گوڵەكەی بە شێوەی هێشویەكی بۆنخۆشە سپی مەیلەو زەردە ، ڕەنگی لێ دەگیرێت.

گیازەروو/giyazerû: نتـ:[ ڕوو]

گیازەریلە/giyazerîle: نتـ:[ ڕوو] باكك: Bot : Phalaris Canriensis

گیازەڵكاوی/giya: نتـ:[ ڕوو] گیای زەڵكاوی: گیایەكە لە كۆمەڵەی دەغلودان دایە.

گیازەڵمە/ giya: نتـ:[ ڕوو] گیایەكە باقەی پێ دەبەستن. گیایەكی سپی سووە.

گیازەنگوڵە/giya: نتـ:[ ڕوو]

گیازبرەد/giyazibred: نتـ:[ ڕوو] گیادڕكە: گیایەكە لە كۆمەڵەی دەغڵودان بۆ لەوەر باشە، بەرەكەی دأكاوی یە.

گیازوورە/giyazûre: نتـ:[ ڕوو]

گیازێر/giya: نتـ:[ ڕوو] گیادینار: گیایەكە گوڵەكەی لەسەرتادا سەوزە و ئیمجا زەرد دەبێت، دەكرێتە بیرەوەو بۆ ئەوەی تامی خۆەش بێت.

گیازیو/giyazîw: نتـ:[ ڕوو] پێی شێر : ڕووەكێكی تەنەم درێژە، تووكنە، لەمێرگ دەأوێت، گەڵاكەی بۆ مەبەستی پزیشكی بەكاردێت: Bot : Alchemilla vulgaris.

گیاژار/giyajar: نتـ:[ ڕوو] هلای هەل. Bot : Aconitum anthara. Fam : Ranunculaceae..

گیاژانە/giyajane: نتـ:[ ڕوو] دارۆچكەیەكە لە 80سم – 2 م بڵند دەبێت لە ناوچەی ئیلام و شاە ئابادو پاوە و جوانأۆ شین دەبێت : Bot : Ephedra intermedia schr..

گیاژانوبا/giyajanuba: نتـ:[ ڕوو] Bot : Nepeta Menthoids – Bosis(lavandula Vera)::

گیاژەهرین/giyajehitîn: نتـ:[ ڕوو] باكك: 1- Bot : Conium Maculatum. . 2- Bot : Cicuta Virosa.

گیاژەنگ/giyajeng: نتـ:[ ڕوو] كاخ.

گیاژیژك/giyajîjik: نتـ:[ ڕوو] گیاژیشك، دەوەنێكی دەشتەكی یە دأكی زۆرە.

گیاسابوون/giyasabûn: نتـ:[ ڕوو] كەفكەفۆك.

گیاساز/giyasaz: نفا:[ ڕوو][ گیا+ ساز( سازان)] پزیشکی گیایی، بازرگانی گیایی، دەرمانسازی گیایی، گیازان: ئەو کەسەی کە دەرمان لە گیا دروست دەکات. پژیشکێ ب گیایی چارە دکت کومکەر یان چاندیارێ گیایان.[ ئینگـ : ‌Herbalist ، Herb doctor]

گیاساڵمە giya: نتـ:[ ڕوو][ ڕۆژك، بانە] گیا سنجابی، گەڵای پڕنە، گوڵی سوورە و بنەكەی وەكو پەنجەیە.

گیاسەرد/giyaserd: نتـ:[ ڕوو] گیایەكی كوڵكنە بۆنی وەك بۆمی برنجە، گوڵێكی بچكۆلە دەگرێت.

گیاسەفرا/giyasefira: نتـ:[ ڕوو] چڵە گیایەكە بستێك بڵند دەبێت، گوڵی زەردو ووردە بۆنحۆشە، لەگەڵ شیرینی و دۆشاو دەخورێت بۆ زگ زۆرباشە دەچوێنێت.

گیاسەگ/giyaseg: نتـ:[ ڕوو] قەتینە: گیایەكە لە قەراغی ڕێگاو باندا دەأوێت، لاسكەكەی موی سپی پێوەیە، گوڵەكەی سپی مەیلەوبۆرە، بۆنێكی تیژی هەیە، تامێكی تاڵ و تفت و توونی هەیە، گوڵەكەی بە شێوەی هێشوەكی شینە.

گیاسەوزبوون/giyasewizbûn: كتن:[ گیا+ سەوز+ بوون] گیاشین بوون: گەشانەوەی سەوزی گیا.

گیاسپڵ/giya: نتـ:[ ڕوو]  ڕاڕوو: قەیتەران: بۆ گورچیلە باشە.

گیاسك/giyasik: نتـ:[ ڕوو] ئاڵئاڵ، لاوەنتە، لالە، بەرزلنگ، چاران چەقیلە _ چاڵی چەقیلە، گوڵە غەزێم.

گیاسنجابی/giyasincanbî: نتـ:[ ڕوو] گیای ساڵمە.

گیاسۆدە/giyasode: نتـ:[ ڕوو] گیایەكە گوڵی سەوزە، سۆدەی لێ دەردەهێندرێت: Bot : African Salsola.

گیاسوورك/giyasûrik: نتـ:[ ڕوو]باكك: Bot : Malva Sylvestris

گیاسوێسكە/giyaswêsike: نتـ:[ ڕوو] گیایەكە لە كۆمەڵەی زەمق گوڵەكەی لە زەنگوڵە دەچێت، تفت و ڕەوان كەرە.

گیاسی/giyasî: نتـ:[ ڕوو] گیایەكە گوڵی هەمە جۆری هەیە، أەگەكەی أیشاڵاوییە، گەڵاكەی لە شێوەی تیغدا تووكنە،

گیاسیر/giyasîr: نتـ:[ ڕوو] گیایەكە گەڵاكەی بۆنی سیری لێ دێت، گوڵەی سپی یە، تۆوەكەی ووردە.

گیاشاژن/giya: نتـ:[ ڕوو] گیای شاژن: گیایەكی تەمەن درێژی هەمیشە سەوزە، لقەكانی قیتن، گەڵاكانی بۆنخۆشە، گوڵەكانی بەشێوەی هێشوویەكی بچووكی زەردن، دەكرێتە خواردنەوەو دەرمانی لێ دەردەهێندرێت بۆنەخۆشی مێشك، ئاوبەند، كرمفڕێدان، باداری باشە.

گیاشەرمین/giya: نتـ:[ ڕوو] باكك: Bot : Mimosa Pudica

گیاشڵەوگێڵە/giya: نتـ:[ ڕوو] گیایەكە بنجی ووردە، بەزەویدا پان دەبێتەوە، لەكاتی درووندا بەر داس نایەت.

گیاشووشە/giya: نتـ:[ ڕوو] گیایەكی دەشتەكی پزیشكی یە، شووشەی پێ پاك دەكرێتەوە.

گیاشیر/giya: نتـ:[ ڕوو] دەوەنێكە گوڵەكەی سوورە، شیراوێكی لینجی سووتێنەری لێ دەرەدهێندرێت، بۆ دروست كردنی دەرمان بەكاردێت.

گیانه‌عنه‌عه‌/giya: نتـ:[ ڕوو] گیایه‌کی په‌لکپانی بۆنخۆشه‌؛ له‌ به‌هارانا شین ده‌بێ و ده‌یشخورا.

گیافریشتە/giya: نتـ:[ ڕوو] ڕووەكێكە لە دروست كردنی مەی ئەڵكهولیدا بەكاردێت و بۆنخۆشە، لە قەراغ ڕووباروگۆمەكاندا دەأوێت، گەڵاكەی گەورە ودداندارە و گوڵەكەی سپی مەیلەو زەردە، بۆنی هەنگوینی لێ دێت، قەدەكەی شینە یان سوورە.

گیاقاز/giyaqaz: نتـ:[ ڕوو] گیایەكی دەشتەكی یە قەدو گەڵاكەی تووكنە بۆ مەبەستی پزیشكی بەكاردەهێندرێت.

گیاقەپووشك/ giya: نتـ:[ ڕوو] باكك: Bot : Vinca Rosea.

گیاقەلە/giyaqele: نتـ:[ ڕوو] چاوباز: گیایەكی دەشتەكی یە قەدو گەڵاكەی تووكنە، گوڵەكەی زەردە، بۆ مەبەستی پزیشكی بەكاردەهێندرێت.

گیاقەیتان/giyaqeyitan: نتـ:[ ڕوو] : إBot : Cassia – Fistulal..

گیاقەیتەران/giyaqeyiteran: نتـ:[ ڕوو] بۆنخۆشی گورچیلە: گەڵاكەی ووشك دەكرێت، دەم دەدرێت وەك چا دەخوڕێتەوە.

گیاقۆر/giya: نتـ:[ ڕوو] گیایەكە لەزەڵكاو دەأوێت و گوڵی سپی ، پەمبە دەگرێت.

گیاكەرە كێوی/giya: نتـ:[ ڕوو] گیایەكە گەڵامەی باریك و درێژە ، هێڵی زەرد زەردی تێدایە لە پێستی كەرە كێوی دەچێت.

گیاكەڵە/giya: نتـ:[ ڕوو] گورگە، هالوك: ڕووەكێكی مشەخۆرە مادەی كلۆرۆفیلی نیە، لە سەر ڕووەكی تر دەژێت، قەدەكەی وەك دەزوولەیەكی سوور، زەرد وایە، دەئاڵێتە قەدی ڕووەكی ترەوە وەكو لوكە ، خواردەمەنی لێ هەڵ دەمژێت و زیانی پێ دەگەیەنێت.{ هیچ نایەڵم گیاكەڵەتینو زۆری بۆبێنێ||بەرهەمی خۆم و خێزان لە ڕەگ و ڕیشە بێنی}{ ن . ئاری}.

گیاكەنەر giya: نتـ:[ ڕوو] گووش، شادانە: ڕووەكێكە گوشی لێدەردەهێندرێت بۆدروست كردنی پەت و گوێنی و كومبار.

گیاكەو/giya: نتـ:[ ڕوو] تاڵژگیی. گیایەكی ئاڵفی یە یەكساڵی یە، 60 سم بڵند دەبێتەوە، گوڵێكی زەرد دەگرێت دەرمانی دەژە زەردی لێدەردەهێندرێت. Bot : Chicoree Sauvage..

گیاكەوچك/giya: نتـ:[ ڕوو] گیایەكە گوڵەكەی بەشێوەی هێشوەی سوورە.

گیاكەوڵە/giya: نتـ:[ ڕوو] گیایەكی باریك و نەرمە لە پێش هەموو گیایاندا شین دەبێت و لە پێش هەمووگیایەكیش زەرد دەبێت.

گیاكتك/ giya: نتـ:[ ڕوو] باكك: Bot : Valeriana Officinalis.

گیای كەندر/ giya: نتـ:[ ڕوو] كندر، كەندر.

گیاكوتكە/ giya: نتـ:[ ڕوو] ئەویش ماڵات باشی دەخوارد.

گیاكۆكە/giya: نتـ:[ ڕوو] گیایەكە گەڵاكەی وەك أەگ وایە، گوڵەكەی زەردە، بۆ مەبەستی پزیشكی بەكاردێت، قەدی نیە، گەڵاكانی یەكسەر لەزەوی یەوە دەردەچن، بەقەد لەپی دەست بڵند دەبێت.

گیاكوژە/giya: نتـ:[ ڕوو] گیواوكوش Bot : Orobanche -spp.:

گیاكووڵكنە giya: نتـ:[ ڕوو] گیاچا، بۆ زگ ئێشە باشە.

گیاكێچ/ giya: نتـ:[ ڕوو] باكك: گیایەكی كێوی دەشتەكی یە گوڵی زەرد دەگرێت، مادەیەكی لینج لەگەڵا و گوڵ و تۆوەكەی

دەردەهێندرێت بۆ مەبەستی پزیشكی. Pullicaria یان Bot : Anthemis Nobilis

گیاكیسەڵ/giya: نتـ:[ ڕوو] گیایەكی پزیشكی یە گوڵێكی بچووكی بۆنخۆشی هەیە ، گەڵێك جۆرە هەیە.

گیاكیش/ giya: نتـ:[ ڕوو] كباك: ڕەكێشە.

گیاگامێشە/giya: نتـ:[ ڕوو] گیایەكی لەوەرە.

گیاگەڕی/giya: نتـ:[ ڕوو] گیایەكە بۆ چاسەركردنی نەخۆشی گەری بەكاردەهێندرێت: Bot : Scabiosa.

گیاگەزك/ giya: نتـ:[ ڕوو] گەزگەزك.

گیاگەزۆك/ giya: نتـ:[ ڕوو] دورزیلە.

گیاگەسك/giya: نتـ:[ ڕوو] دەوەنێكی كورتە هەمیشە سەوزە، گەڵاكەی دەرزیلەیی یە، گوڵەكەی سپی یان پەمبەی یان زەردە لە شێوەی زەنگوڵە. ئەوه‌ گیایەکه‌ لە ناوچە شاخاوییەكان شین دەبێ؛ گیایه‌کی به‌رز و باریکه‌ و شوانه‌کان ده‌یانهۆنانده‌وه‌ و ده‌یانکرده‌ گه‌سک. نێركەكەی زۆر ڕەقە. [ ئینگـ : Bot : Colana].

گیاگەنمە/ giya: نتـ:[ ڕوو] ئەو گیایە بە ساوایی، مەڕ و ماڵات باشی دەخوارد. شێوه‌که‌ی له‌ شێوه‌ی گه‌نمه‌ به‌ڵام دنکی نییه‌ و گیایه‌کی زۆر خۆراکه‌ بۆ ماڵات.

گیاگرمۆك/ giya: نتـ:[ ڕوو]  Bot : Psilotum nudum.

گیاگروێس/giya: نتـ:[ ڕوو] گیاتەناف، بەرگوواڵە.گیایەكە لەسەردەمی سۆمە ریەكانەوە ناسراوە بە(گواڵا) : Bot : Corchorus capsularis.

گیاگرێ/giya: نتـ:[ ڕوو] گیایەكی دەشتەكی یە قەدەكەی لقی زۆری لێ دەبێتەوە، لقەكانی ڕاكشاون گوڵی سپی یان پەمبەی دەگرێت.: Bot : Ermistrong.

گیاگرێچك/ giya: نتـ:[ ڕوو] باكك: Bot: Polygonom Aviculare.

گیاگزگانە/giya: نتـ:[ ڕوو] تەپۆڵە گیواو: Bot : Genista Tinctoria.

گیاگۆ/giya: نتـ:[ ڕوو] گیامەمك: گیایەكی دەشتەكی یە گوڵەكەی زەردە.

گیاگۆگەم/giya: نتـ:[ ڕوو][ گیا + گۆگەم] بنی ئەم گیایە دەكوترێت، كەفێكی لێ پەیدا دەكرێت، دەكرێتە ناو گومەوە بۆ ڕاوەماسی.

گیاگوارۆکه/giya: نتـ:[ ڕوو] له‌ وه‌رزی به‌هارانا شین ده‌بێت، به‌ره‌کی ده‌گری وه‌کوو گوارۆکه‌ وایه‌. هه‌ر بۆیه‌ پێگۆترایه‌ گیاگوارۆکه‌. ناخورێت.

گیاگورچیلە/giya: نتـ:[ ڕوو] گیایەكی دەشتەكی پزیشكی یە گەڵاكەیئەستوورە، لە گورچیلە دەچێت، گوڵەكەی جوانی بۆنخۆشە.

گیاگورگ/ giya: نتـ:[ ڕوو] باكك: Bot : Orobanche.

گیاگوڵەنگ/giya: نتـ:[ ڕوو] ترچك، : Bot : Asparagus Plumosus.

گیاگێزەر/ giya: نتـ:[ ڕوو] پنجە گیایەكە وەجوێ دەچێ لە جێگای نمدار و بنبەردان شین دەبێت.

گیاگێسك/ giya: نتـ:[ ڕوو] Bot : Genista Scoparia

گیالەكە/giya: نتـ:[ ڕوو] ڕووەكێكی مشەخۆرە لە كۆمەڵەی گورگە. :Bot Dodder

گیالم/giya: نتـ:[ ڕوو] ڕووەكێكە لە كۆمەڵەی دەغلودان، لەزەوی لمدا دەچێندرێت بۆ ئەوەی جێگیری بكات.

گیالیمۆ/giya: نتـ:[ ڕوو] گیایەكی دەشتەكی یە لە كۆمەڵەی دەغلودانە و بۆنەكەی لە بۆنی لیمۆ دەچێت ، وەكو چایی بەكاردەهێندرێت.

گیامارانه‌/giyamarane: ن:[ ڕوو][ گیا+ مارانە] ئه‌سپارس _ ئه‌سپارگه‌س، مارچێوه‌، هیلیۆن: نیمچه‌ ده‌وه‌نێکه‌، گوڵه‌که‌ی به‌شێوه‌ی هێشویه‌کی سپی پچووکی بۆنخۆشه‌. [ لا : Asparges

گیاماسی/giya: نتـ:[ ڕوو] نیلوپەری ئاوی سپی.

گیاماسیڕە/giya: نتـ:[ ڕوو] ئەو گیایە زۆر باشه‌ بۆ مەڕوماڵات.

گیامامزه/giya: نتـ:[ ڕوو] گیایەکە گوڵەكەی ووردی پەمبە دەگرێت و بۆنی زۆرخۆشە. لەسەر ڕەگی خۆی دەژێتەوە، لەناو دەغڵی گەنمدا شین دەبێت.

گیامانگا/giya: نتـ:[ ڕوو] گیایەكی دەشتەكیە گوڵەكەی گەورەیە شین یان بەنەوشەویی یە بۆ لەوەر باشە.Bot : Lunaria.

گیامایەسیر/giya: نتـ:[ ڕوو] رەزڵە گاوانە : جۆرە گیایەكە أەگەكەی ووشك دەكرێتەوە دەهڕادرێت، بۆمایەسیری باشە، لەچیاكانی پاوە دەأوێت: Bot : Juniperus Sabina.

گیامەترەق/giya: نتـ:[ ڕوو] كەأەپوو: Bot : Typho Angustifolia(Latifolia).

گیامەڵـهەم/ giya: ن:[ ڕوو] زەنگوڵە بچك. Bot : scrophulariacf – Striata Boiss. Fam. Scrophulariaceae.

گیامەنگە/giya: نتـ:[ ڕوو] گیاخمار، زەنگەگوڵ:

گیامسك giya: نتـ:[ ڕوو] ئالئال، لاوەنتە، لالە، بەرزلینگ، چاران چەقیلە، گولەغەزێم: گیایەكی بۆن خۆشە، كوێستانی یەتەمەن درێژەلە گوڵە شڵێر دەچێت، هەمیشە شینە، هەندێك جار دەبێت بەدەوەن، گەڵاكەی مەیلەو سپی یە، گوڵەكانی مەیلەو شین وبنەوشەیی بچووكن، كەڵكی ئابووری گرنگی هەیە، چونكە بەكولاندنی گوڵ وگەڵاكانی شەلەیەكی بۆن خۆش دەستگیر دەبێت، عەتری لێ دروست دەكرێت، هەروەهالە بواری پزیشكی دا، مادەیەكی وریاكەرەوە و بەهێزكەرە،

گیامشك/giya: نتـ:[ ڕوو] ئەم درەختە تا 2،5بڵند دەبێت وەلە كوردستان هەر لەمەریوانەوە تاوەكوسیروان شین دەبێت.Bot : Daphne Mezereum:

گیامێخەكە/giya: نتـ: گیایەكی پزیشكی یە لەكۆمەڵەی مێخەك بۆچارەسەركردنی مێخەكە پەنجە بەكاردەهێندرێت.

گیامێرگ/giya: نتـ:[ ڕوو] باكك: گیڕایشالۆك. Bot : Phleum Pratense.

گیامێرگ/giya: نتـ:[ ڕوو] رۆژك: ماس ماڵ.لە پەرتووكەكانی ئین سینا و رازی بۆ دژە أۆماتیسم بەكارهێندراوە: Bot : Ranunculus Arvensis.

گیامێرگە/giya: نتـ:[ ڕوو] گیواوەساڵمە، گۆڕاڵە مێرگە. ئەم گیایە لەسەردەمی ئاشووریەكانەوە وەك داروو بەكارهێند راوە، بەناوی مێردۆك.بەهۆی دەوڵەمەندی لەشەكرەكانی مۆنۆساكارید، دی ساكارید، پلی ساكاریدو جۆرەكانی پأۆتین ،و خۆێ كانزایەكان و ڤیتامین K،B5،A،PP.: Bot : Orchis – Latifolia.

گیامێش/ giya: نتـ:[ ڕوو] باكك: گیایەكە لە كۆمەڵەی مێخەك گوڵەكەی سوورە: Bot : Chryasanthemum.

گیامێشخۆر giya: نتـ:[ ڕوو] باكك: insectivore plant.

گیامیزەڵانە/giyamîzeľane: نتـ:[ ڕوو] گیایەكی ئاوییە، ڕووەکێکی گۆشتخۆر : carnivorous ـە، توورەکەی پێوەیە، قەدو گەڵاكەی سەرئاو دەكەوێت بۆ گرتنی مێش و مەگەز، لە زەلکاوەکان دەڕوێت. [ ئینگـ : Bladderwort][ لا : Utricularia][ : Atricolaria].

گیاناووك/giya: نتـ: گیایەكی دەشتەكی یە گەلێك جۆری هەیە، بەشێوەی هێشوەكی شینە.

گیانڕووكە/ giya: نتـ:[ ڕوو] رۆژك، مكـ: پنجە گیایەكە بەزەویدا پان دەبێتەوە.

گیانەرمۆكە/ giya: نتـ:[ ڕوو] گیایەكە لكەكانی هەروەكو كلكەڕێوی دەچێت، ئەژنۆیەك پتر بڵنددەبێت، گوڵی تۆپە وسپییە.

گیانێری/ giya: نتـ:[ ڕوو] باڵ: جۆرە گیایەكە.

گیاوەردێنە/g: نتـ:[ ڕوو] گیایەكە گەڵای ووردە بۆ زگ وێشە باشە.

گیاورچ/giya: نتـ: گیابرین، گیایەكی پزیشكی یە گوڵێكی زەردی زێأین دەگرێت، بۆ لەوەر باشە.

گیاورچانە/giya: نتـ: گیایەكە گوڵێكی زەردی زێأی دەگرێت.

گیاو گۆتەڵ/ giya: نتـ:[ ڕوو] گیاو گۆڵ، گژوگیا. گیاوگۆڵ/ giya: نتـ:[ ڕوو] گیاوگۆتەڵ.

گیاهەڵاوە/giya: نتـ:[ ڕوو] لۆكە كێوی، كەتان : Bot : Linum Usitatissimum. { نەمێروولە گیام پشتیبانی مێروولەو

پەپوولەبم||نەئەشەدبۆم جاسووسی ئاسۆو ئارام دەری دڵان بم|| بەڵام دڵم وەكو هەوری بـهـاران پأمژوو ئاورە|| تا بە بەرقی یەزدان برژێنم علم و هونەر }{__}.

گیاهەنجیر/giya: نتـ:[ ڕوو] جۆرە ڕووەكێكی گیایی بۆ گەنە گوڵی زۆر بچوكی زەردی هەیە.

گیاهەنگ/giya: نتـ:[ ڕوو] ترنج : گیایەكە گوڵەكەی سپی أەنگە بۆ مەبەستی پزیشكی بەكاردێت.

گیاهەوێردار/giya: نتـ:[ ڕوو] گیایەكە گەڵای زۆرپڕنە لە نێو باخان دا شین دەبێت.

گیاهورچی/ giya: نتـ:[ ڕوو] باكك: Bot : Yucca Gloriosa.

گیاهوشتر/ giya: نتـ:[ ڕوو] باكك: Bot : Danthonia Forskali.

گیایی/giya: نچ:[ ڕوو] ڕووەکی :[ ئینگـ : Vegetative]

گیایی/giya: ن: کتێبا گیایان.[ ئینگـ : herbal]، [ ئینگـ : herbaccous]

گیایی/giya: ئان:[ ڕەنگ] کەسک[ ئینگـ : grassy]{ سەلاحەدین، ل، 364}

.

گیای بەسەلک/giyay beselik: نتـ:[ ڕوو] بەبن.

گیای بێ نێرەک/giyay bê nêrek: نتـ:[ ڕوو] [ ئینگـ : Anandrous]

گیای جاتره‌/giyay catire: نتـ:[ ڕوو][ گیای جاتره‌ ] بۆ سک ئێشه‌ باشه‌، وه‌ هۆش و هه‌ست زیادده‌کات و ئاره‌زوی خواردن زیاده‌کات، وه‌ بۆ کۆکه‌ش باشه‌.

گیای خۆرسک/giyay xorsik: نتـ:[ ڕوو] گیای خۆڕوو، گیای كێوی.

گیای ڕەش كەڵەک/giyay řeş keľek: نتـ:[ ڕوو] دوای ئەوەی گیایەكە كۆ دەكرێتەوە دەكوترێت بەقەوارەی نۆكێك خأدەكرێتەوە و بۆ نەخۆشی مایەسیری بەكارهێنراوە، ::

گیای ڕووەكی/giyay řuwekî: نتـ:[ ڕوو]

گیای زەوی/giyay zewî: ن:[ ڕوو] ڕووەکی خاکی.[ ئینگـ : geophyte]

گیای شاژن/giyay şajin : نتـ:[ ڕوو] گیایەكی تەمەن درێژی هەمیشە سەوزە، لقەكانی قیتن. گڵاكانی بۆن خۆشن. گوڵەكانی بەشێوەی هێشووەیەكی بچووكن زەردن، دەكرێتە خواردنەوە وەك دەرمان بەكاردەهێندرێت بر مێشك و ئاوبەند و كرم فڕێدان و باداری.

گیای لک و پنج تێكەڵاوی بڵاو/giyay lik û binc têkeľawî biľaw: نتـ:[ ڕوو] پۆپنە.

گیای گۆگەم/giyay gogem: نتـ:[ ڕوو] بنی ئەم گیایە دەیكوتن، كەفێكی لێ پەیدا دەبێت، دەیكەنە گۆمەوە ماسی دەكوژێت.

گیای موسەنەک/giyay : نتـ:[ ڕوو] گیای هەشەگیرە : گیایەکی خۆرسکە، زۆر ئازایە لە قەراخ جادە و سەرزبڵدان و لەدەشتایی و  زەوییە باهیرەکان دەڕوێت، وەك گیایەکی بژاری لەناو مەزراکاندا دەبینرێت، زۆر حەزی لە ئاوە، هەمیشە لەشوێنێک سەوزدەبێت کەئاوی لێبێت، بەتایبەت نزیك قەراخی جۆگەکان، دەشتی شارەزوور و دەوروبەری دەریاچەی سیراوان پڕیەتی لەم گیا ( ئەو زەوییانەی دەبن بەژێردەریا و ئاوەوە دواتر ئاو بەجێیان دەهێلێت)، نزیکەی 50 – 120  سم بەرزدەبێتەوە و پەلو پۆی زۆر دەهاوێت بەم لاو بەولادا زیاتر لەمەترێکیش بە باری پانیدا گەڵا و لاسکەکانی بڵاودەبێتەوە. گەلاکانی لەشیوەی سێ گۆشەیی و خڕ و گۆشەدارن ڕەنگیان سەوزە، زبرن، هەندی جار ڕەگێکی سپی وەک تاڵە دەزوو لەناو گەلاکاندا دەردەکەوێت. گوڵ دەکات و  ئەندامی نێرەو مێەی هەیە، دەیکات بەبەر و وەختێ کە ڕۆژگار کورت بێتەوە  بەتایبەت لە کۆتایی هاوین و سەرەتای پایزدا، حەزی لە کەشو هەوای گەرمە . ئەم گیایە تەمەنی یەکساڵەیە لەبەهار و هاویندا سەوز دەبێت و لە پایزد بەر دەگرێت، دوو شێوە بەردەگرێت، هەیانە بە تاك تاك بەردەگرێت و هەیانە بەشێوەی کۆمەڵ هێشویی، بەرەکەی نزیکەی( 2 سم ) دەبێت، شیوەی درێژکۆلە و خڕە، بەری ئەم گیایە لەڕووی دەرەوە داپۆشراوە بە بەرگێکی دڕکاوی تیژ و ڕەق، لەناوەوە دوو دەنک تۆوی تیدایە ڕەنگی قاوەیی مەیلەورەشە، بەهۆی ئەم تۆوەوە گیاکە زۆر دەبێت و لە شوێنی تر سەوز دەبێت، بەهۆی باوە دەگوازرێتەوە  لەشوێنێکەوە بۆ شوێنێکی تر، هەروەها بەهۆی دڕکەکانیەوە  دەنوسێت بەجلو بەرگی مرۆڤەوە و یان شتی ترەوە و دەگوازرێتەوە، لە هەردووکیان گرنگتر بەهۆی نوسانی بەخوری مەڕ و مووی بزنەوە، دەگوازرێتەوە، بەتایبەت لەوەرزی پایزدا خوری مەڕەکان پڕدەبێت لە موسەنەك کاتێ دەرۆنە شوێنێک موسەنەکی لێبێت و دڕکەکە دەنووسێت بەخوریەکەوە  و دواتر زۆر بەگرانی لە خوریەکە دەبێتەوە  و دەستی خاوەنەکی بریندار دەکات، تۆوەکە سەرەتا سەوزە پاش ئەوەی پێدەگات رەنگی دەپەرێت و دەورێت، یان لەشوێنی خۆی دەمێنێتەوە. ئەم گیا بومی ڕۆژئاوای کەرتی ئاسیا و کەرتی ئەمریکا،( لە کوردستان بەتایبەت لە دەشتی شارەزوو  زۆر زەبەند)، نزیکەی 200 جۆر لەم گیا هەیە لە رەگەز و خیزان و بنەمالەکانیدا، بەلام هەر خیزانە چەند جۆرێکی ناسینراون و گرنگیان پێدەدرێت، و تائیستاش نزیکەی دە جۆر لەم گیا لە سەرئاستی جیهان ناسینراون و گرنگیان پێ دراوە. گیایەکی ژەهراواییە کە ئاژەڵ بیخوات دەبێتە هۆی مڕداربوونەوەی بەهۆی بوونی ماددەی کاربۆکسی تراکتیلۆساید : carboxyatractyloside لەناو گەڵا و لاسک و بەرەکەیدا، کە جۆرێکە لە گلایکۆسیدە ژەهراویەکان. [ ئینگـ : (xanthium strumarium) یان  cocklebur] { ناجح گوڵپی}

گیای ووشک/giyay wuşik: نتـ:[ ڕوو] پووش _ پیش( کباک)، بوار.[ ئینگـ : dry grass] 

گیای هەنگووستیلە/giyay hengûstîle: نتـ:[ ڕوو][ گیای+ هەنگووستیلە] جۆرە گیایەكە.

.

بێ گیا/bêgiya: ئان:[ ڕوو][ بێ+ گیا][ ئینگـ : grassless]

تێرگیا/têrgiya: ئان:[ ڕوو][ تێر+ گیا][ ئینگـ : herby]

ساردەگیا/sardegiya: ن:[ ڕوو][ سارد+ ئە+ گیا] گیایەکە وەکوو گەنمی وایە، بەڵان گوڵەکەی وەهی جۆێ دەچێت و بێ دانە، لە نێو دەغڵان شین دەبێت.  

گژوگیا/gij û giya: نتـ:[ ڕوو][ گژ+ و+ گیا]  [ ئینگـ : Herb]

موورگەگیا/mûrgegiya: ن:[ ڕوو][ موورگە+ گیا] پێچیلە : ڕووەکێکی سالانەیە، باڵای 20 – 40 سم بێت. گوڵی زەرد و پرتەقاڵی دەگرێت.    بۆ دەرمان دەشێت. [ ئینگـ : Tropaeolaceae][ ئینگـ : GARDEN NASTURTIUM][ لا : TROPAEOLUM MAJUS]

.

گیا/giya: ن:[ ڕوو]  [ ئینگـ : ]

گیا/giya: ن:[ ڕوو]  [ ئینگـ : ]

.

.

.